Granica polsko-rosyjska

Granica polsko-rosyjskagranica między Rzecząpospolitą Polską a Federacją Rosyjską (dokładniej jej obwodem kaliningradzkim), istniejąca formalnie od momentu rozwiązania Związku Radzieckiego, tj. od 26 grudnia 1991 roku

Granica międzypaństwowa
Mapa
Państwa graniczące  Polska
 Rosja
Okres istnienia od 26 grudnia 1991
W obecnym przebiegu od 1945[1]
Długość morskiej: 22 km

lądowej: 210[2] km

Numeracja znaków granicznych od nr. 1987 do nr. 2439
Liczba przejść granicznych 4 drogowe
3 kolejowe

Z obwodem kalinigradzkim Federacji Rosyjskiej graniczą polskie województwa: warmińsko-mazurskie i pomorskie, a także w jednym miejscu podlaskie.

Kształtowanie się granicyEdytuj

Do 1991 roku obecna polska granica z Rosją stanowiła część granicy z ZSRR i miała identyczny przebieg. Granica polsko-rosyjska jest zarazem zewnętrzną granicą Unii Europejskiej.

Granica powstała na skutek odebrania Niemcom terenów na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej i podziału Prus Wschodnich między PRL i ZSRR, jednak pierwsze pretensje do ziem Prus Wschodnich Polska zgłosiła w listopadzie 1939 roku, kiedy polski rząd emigracyjny poinformował zachodnich sojuszników o swoich roszczeniach terytorialnych względem Niemiec[3].

Natomiast roszczenia radzieckie do Prus Wschodnich ewoluowały w czasie. W 1941 roku Józef Stalin oficjalnie zażądał dla ZSRR Tylży i północnych skrawków Prus, a podczas konferencji teherańskiej zgłosił także roszczenia do portowego miasta Królewiec i pasa ziem nadmorskich, a przebieg granicy miał umożliwić kolejową łączność Królewca z Rygą. Polski rząd emigracyjny ostatecznie pod koniec 1944 roku zaakceptował te plany, skupiając się głównie na zabieganiu o korzystniejsze wytyczenie granicy wschodniej. Tymczasem polski rząd lubelski zgodził się na granicę przebiegającą na północ od Gołdapi, a podczas konferencji jałtańskiej mocarstwa ustaliły jedynie, że granica przebiegnie na południe od Królewca[3].

W 1945 roku rząd lubelski propagował wśród społeczeństwa hasło o oparciu granic Odrę, Nysę i Pregołę, a wyzwoleni w Królewcu polscy robotnicy przymusowi utworzyli w kwietniu tego samego roku radę miejską i straż obywatelską. Dwa miesiące później jeden z batalionów 14 dywizji piechoty zdążający do Królewca celem obsadzenia miasta został dopiero na jego przedmieściach zatrzymany przez patrole radzieckie i zawrócony na południe. Polska administracja przejmowała także od radzieckich komendantów zarząd nad poszczególnymi powiatami. Łącznie Polacy kontrolowali wówczas w całości powiaty świętomiejski, iławecki, bartoszycki, gierdawski, darkiejmski i gołdapski[3].

W czasie konferencji poczdamskiej mocarstwa ustaliły jedynie, że granica przebiegać będzie 30 km na południe od Królewca, a 16 sierpnia 1945 roku została zawarta polsko-radziecka umowa graniczna, a granica została wytyczona na mapie osobiście przez Stalina. Początkowo administracja traktowała tę granicę jako wstępną i przybliżoną, gdyż rozcinała ona w wielu miejscach infrastrukturę i węzły komunikacyjne. Dopiero jesienią 1945 roku Stalin polecił dopasować granicę w terenie do zapisów z umowy. Wówczas zaczęto z północnych części Prus wysiedlać polskich osadników oraz administrację. W czasie "prostowania" granicy wielokrotnie przecinano nią infrastrukturę, a władze radzieckie w większości odmawiały dostosowania granicy do przebiegu dróg czy linii kolejowych. Prace komisji delimitycyjnej trwały w sumie dziesięć lat, do 5 marca 1957 roku[3].

Przebieg granicyEdytuj

Granica lądowa Polski z Rosją zaczyna się od trójstyku (znak graniczny nr. 1987) – zbiegu granic trzech państw (Polski, Rosji i Litwy) i dalej na zachód od okolic Wiżajn, przez Puszczę Romincką, równolegle na północ od miejscowości Gołdap, Węgorzewo, Bartoszyce, Braniewo, przecina Zalew Wiślany (znaki graniczne od nr. 2417 do nr. 2436) i kończy się na Mierzei Wiślanej w miejscowości ok. Piaski daw. Nowa Karczma (znak graniczny nr. 2439) dochodząc do brzegu Zatoki Gdańskiej.

Przejścia graniczneEdytuj

Na granicy Polski i Rosji znajduje się siedem przejść granicznych – cztery drogowe oraz trzy kolejowe. W 1992 roku oba państwa zawarły umowę, która stwierdza, że do 2015 roku należy powiększyć liczbę przejść granicznych o kolejne cztery[4].

Granica Królestwa Polskiego z Imperium Rosyjskim (1815–1916)Edytuj

Granica polsko-rosyjska została w 1815 roku wytyczona wzdłuż rzeki Bug, którą biegła od trójstyku z Cesarstwem Austrii do okolic Ciechanowca, gdzie skręcała na północny wschód, w stronę Suraża. Tam osiągała linię Narwi, którą biegła do ujścia Biebrzy. Biebrzą, z drobnymi odchyleniami, granica kierowała się w stronę północno-wschodnim do Niemna. Odcinek granicy od Ciechanowca do Niemna powstał w 1807 (traktat w Tylży), rozgraniczał wówczas Księstwo Warszawskie od Rosji. Natomiast granica biegnąca Niemnem do granicy z Prusami (Wschodnimi) powstała na mocy postanowień rozbiorowych w 1795 roku.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Z późniejszymi korektami.
  2. Mały Rocznik Statystyczny Polski: Concise statistical yearbook of Poland. T. LI: Mały Rocznik Statystyczny Polski 2008: Concise statistical yearbook of Poland 2008. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, maj 2008. ISSN 1640-3630. [dostęp 6 stycznia 2009]. (ang. • pol.)
  3. a b c d Marek Wąs. Kreska Stalina. „Ale historia”. 16/2013 (66), s. 12-13, 20133-04-22. Agora SA (pol.). 
  4. PAP: Powstanie nowe przejście z obwodem kaliningradzkim (pol.). wnp.pl, 16 kwietnia 2008. [dostęp 6 stycznia 2008].

Linki zewnętrzneEdytuj