Grodziszcze (powiat świdnicki)

wieś w województwie dolnośląskim, powiecie świdnickim
Ten artykuł dotyczy miejscowości w powiecie świdnickim. Zobacz też: Grodziszcze.

Grodziszcze (niem. Gräditz[2]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim, w gminie Świdnica. Początkowo zwany Gramolinem.

Artykuł 50°47′56″N 16°33′25″E
- błąd 39 m
WD 50°47'55"N, 16°33'24"E
- błąd 39 m
Odległość 39 m
Grodziszcze
wieś
Ilustracja
Kościół parafialny pw. św. Anny
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat świdnicki
Gmina Świdnica
Wysokość 240–260 m n.p.m.
Liczba ludności (2019) 893[1]
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 58-112
Tablice rejestracyjne DSW
SIMC 0856043
Położenie na mapie gminy wiejskiej Świdnica
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Świdnica
Grodziszcze
Grodziszcze
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Grodziszcze
Grodziszcze
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Grodziszcze
Grodziszcze
Położenie na mapie powiatu świdnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu świdnickiego
Grodziszcze
Grodziszcze
Ziemia50°47′56″N 16°33′25″E/50,798889 16,556944
Zabytkowa plebania w Grodziszczu
Remiza OSP w Grodziszczu

Podział administracyjnyEdytuj

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wałbrzyskiego.

PołożenieEdytuj

Najstarsza w gminie Świdnica wieś łańcuchowa, położona nad Piławą na wysokości 240–260 m n.p.m., w Kotlinie Dzierżoniowskiej. W układzie miejscowości nadal czytelny jest podział na trzy części: Grodziszcze Górne, Środkowe i Dolne.

HistoriaEdytuj

Wieś zaliczana jest do najstarszych wsi na Śląsku. W trakcie prowadzonych prac archeologicznych odkryto we wsi ślady pobytu człowieka z czasów neolitu. W XI wieku we wsi istniała kasztelania, wymieniana wśród kasztelańskich warowni południowego pogranicza Śląska jako Gramolin, co potwierdził w słynnej „srebrnej bulli” w 1155 roku papież Hadrian IV. Wzmianki na temat miejscowości odnoszą się także do lat 1193-1250, gdy była odnotowana jako wieś leżąca w dobrach klasztoru NMP na Piasku we Wrocławiu. W XI-XII wieku wieś była siedzibą kasztelana Jana pana na grodzie zwanym Grodez. Wzmianka o miejscowości znajduje się w łacińskim dokumencie z 1250 roku wydanym przez papieża Innocentego IV w Lyonie gdzie wieś zanotowana została w zlatynizowanej, staropolskiej formie „Crodec”[3]. Kasztelanię w późniejszym okresie przeniesiona do Świdnicy. W 1288 roku Grodziszcze było wsią książęcą. Henryka IV Prawy dobrami z Grodziszcza uposażył w 1288 r. fundację kolegiaty świętokrzyskiej we Wrocławiu. Podobny charakter miały działania Bolka I świdnickiego, który fundując w 1292 r. klasztor cystersów w Krzeszowie, uposażył go m.in. w ziemię z Grodziszcza. On też najpewniej ostatecznie zlikwidował gród w Grodziszczu, o czym świadczy dodatkowe uposażenie klasztoru krzeszowskiego w ziemię w Grodziszczu, dokonane w 1298 r.[4]

Po trzech wojnach śląskich w latach 1742–1763 pomiędzy Austrią a Prusami miejscowość znalazła się w granicach Prus. W 1742 roku król pruski Fryderyk II wydał pozwolenie na budowę w Grodziszczu ewangelickiego zboru, dla gminy ewangelickiej: Górnego Grodziszcza, Dolnego Mościska, Krzyżowej i Wieruszowa. Pierwsze nabożeństwo w nowo wybudowanej świątyni odbyło się 17.12.1743. W 1810 roku miejscowość należała do kolegiaty św. Krzyża we Wrocławiu. W średniowieczu była własnością Kanoników regularnych, co 9 kwietnia 1193 potwierdził Papież Celestyn III. Od czerwca 1813 roku w Grodziszczu mieściła się główna kwatera wojsk koalicji antynapoleońskiej, wówczas to we wsi przebywali m.in.: car Aleksander I, król pruski Fryderyk III, książę pruski Wilhelm oraz pruscy i rosyjscy generałowie. Wydarzenie to upamiętniała wmurowana w zewnętrzną ścianę dworu tablica inskrypcyjna, która zaginęła w latach 40. XX wieku.

W czasie II wojny światowej istniała we wsi filia obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, w której więziony był i zginął Salo (Samuel) Landau holenderski szachista polskiego pochodzenia.

W latach 60.-70. XX wieku został rozebrany zbór ewangelicki wraz z wieżą.

11.03.2017 r. w świetlicy wiejskiej we wsi odbył się zjazd 300 neonazistów z Polski i Niemiec. Podczas imprezy odbył się koncert z udziałem zespołów Oidoxie z Niemiec, Obłęd z Polski oraz z Ukrainy i Szwajcarii. Organizatorem imprezy były komórki narodowosocjalistycznej międzynarodówki Blood & Honour z Bielawy i Dzierżoniowa[5].

W świetlicy odbywają zajęcia opiekuńczo-wychowawcze dla dzieci, próby zespołów tanecznych „Tęcza” i „Awans”. Gospodarzem świetlicy jest Zofia Sara[6].

ZabytkiEdytuj

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • zespół kościoła parafialnego:
    • późnogotycki-renesansowy kościół pw. św. Anny, z początku XVI w., XVIII w.
    • plebania, z XVI w., XVIII-XIX w.
    • ogrodzenie z dwiema bramkami, z XVI w.
    • park pałacowy, z XVIII w., koniec XIX w. z wieloma pomnikami przyrody

inne zabytki:

  • pałac późnobarokowy z połowy XVIII w., z dachem czterospadowym, przebudowany w początkach XX w. W roku 1813 w pałacu stacjonował car Rosji Aleksander I
  • krzyże pokutne
  • rozległe grodzisko z IX-XII w. Obecnie widoczne są jedynie pozostałości wałów ziemnych.

OświataEdytuj

W Grodziszczu znajduje się szkoła podstawowa, wybudowana w 1997 r.

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Rezydencje ziemi świdnickiej, zespół redakcyjny: W. Rośkowicz, S. Nowotny, R. Skowron, Świdnica 1997, s. 69.
  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.