Grodziszcze (powiat świdnicki)

wieś w województwie dolnośląskim, powiecie świdnickim
Ten artykuł dotyczy miejscowości w powiecie świdnickim. Zobacz też: Grodziszcze.

Grodziszcze (niem. Gräditz[2]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie świdnickim, w gminie Świdnica. Początkowo zwany Gramolinem.

Artykuł 50°47′56″N 16°33′25″E
- błąd 39 m
WD 50°47'55"N, 16°33'24"E
- błąd 39 m
Odległość 39 m
Grodziszcze
wieś
Ilustracja
Kościół parafialny pw. św. Anny
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Powiat świdnicki
Gmina Świdnica
Wysokość 240–260 m n.p.m.
Liczba ludności (2019) 893[1]
Strefa numeracyjna 74
Kod pocztowy 58-112
Tablice rejestracyjne DSW
SIMC 0856043
Położenie na mapie gminy wiejskiej Świdnica
Mapa konturowa gminy wiejskiej Świdnica, po prawej znajduje się punkt z opisem „Grodziszcze”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Grodziszcze”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Grodziszcze”
Położenie na mapie powiatu świdnickiego
Mapa konturowa powiatu świdnickiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Grodziszcze”
Ziemia50°47′56″N 16°33′25″E/50,798889 16,556944
Zabytkowa plebania w Grodziszczu
Remiza OSP w Grodziszczu

Podział administracyjnyEdytuj

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa wałbrzyskiego.

PołożenieEdytuj

Najstarsza w gminie Świdnica wieś łańcuchowa, położona nad Piławą na wysokości 240–260 m n.p.m., w Kotlinie Dzierżoniowskiej. W układzie miejscowości nadal czytelny jest podział na trzy części: Grodziszcze Górne, Środkowe i Dolne.

HistoriaEdytuj

Wieś zaliczana jest do najstarszych wsi na Śląsku. W trakcie prowadzonych prac archeologicznych odkryto we wsi ślady pobytu człowieka z czasów neolitu. W XI wieku we wsi istniała kasztelania, wymieniana wśród kasztelańskich warowni południowego pogranicza Śląska jako Gramolin, co potwierdził w słynnej „srebrnej bulli” w 1155 roku papież Hadrian IV. Wzmianki na temat miejscowości odnoszą się także do lat 1193-1250, gdy była odnotowana jako wieś leżąca w dobrach klasztoru NMP na Piasku we Wrocławiu. W XI-XII wieku wieś była siedzibą kasztelana Jana pana na grodzie zwanym Grodez. Wzmianka o miejscowości znajduje się w łacińskim dokumencie z 1250 roku wydanym przez papieża Innocentego IV w Lyonie gdzie wieś zanotowana została w zlatynizowanej, staropolskiej formie „Crodec”[3]. Kasztelanię w późniejszym okresie przeniesiona do Świdnicy. W 1288 roku Grodziszcze było wsią książęcą. Henryka IV Prawy dobrami z Grodziszcza uposażył w 1288 r. fundację kolegiaty świętokrzyskiej we Wrocławiu. Podobny charakter miały działania Bolka I świdnickiego, który fundując w 1292 r. klasztor cystersów w Krzeszowie, uposażył go m.in. w ziemię z Grodziszcza. On też najpewniej ostatecznie zlikwidował gród w Grodziszczu, o czym świadczy dodatkowe uposażenie klasztoru krzeszowskiego w ziemię w Grodziszczu, dokonane w 1298 r.[4]

Po trzech wojnach śląskich w latach 1742–1763 pomiędzy Austrią a Prusami miejscowość znalazła się w granicach Prus. W 1742 roku król pruski Fryderyk II wydał pozwolenie na budowę w Grodziszczu ewangelickiego zboru, dla gminy ewangelickiej: Górnego Grodziszcza, Dolnego Mościska, Krzyżowej i Wieruszowa. Pierwsze nabożeństwo w nowo wybudowanej świątyni odbyło się 17.12.1743. W 1810 roku miejscowość należała do kolegiaty św. Krzyża we Wrocławiu. W średniowieczu była własnością Kanoników regularnych, co 9 kwietnia 1193 potwierdził Papież Celestyn III. Od czerwca 1813 roku w Grodziszczu mieściła się główna kwatera wojsk koalicji antynapoleońskiej, wówczas to we wsi przebywali m.in.: car Aleksander I, król pruski Fryderyk III, książę pruski Wilhelm oraz pruscy i rosyjscy generałowie. Wydarzenie to upamiętniała wmurowana w zewnętrzną ścianę dworu tablica inskrypcyjna, która zaginęła w latach 40. XX wieku.

W czasie II wojny światowej istniała we wsi filia obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, w której więziony był i zginął Salo (Samuel) Landau holenderski szachista polskiego pochodzenia.

W latach 60.-70. XX wieku został rozebrany zbór ewangelicki wraz z wieżą.

11.03.2017 r. w świetlicy wiejskiej we wsi odbył się zjazd 300 neonazistów z Polski i Niemiec. Podczas imprezy odbył się koncert z udziałem zespołów Oidoxie z Niemiec, Obłęd z Polski oraz z Ukrainy i Szwajcarii. Organizatorem imprezy były komórki narodowosocjalistycznej międzynarodówki Blood & Honour z Bielawy i Dzierżoniowa[5].

W świetlicy odbywają zajęcia opiekuńczo-wychowawcze dla dzieci, próby zespołów tanecznych „Tęcza” i „Awans”. Gospodarzem świetlicy jest Zofia Sara[6].

ZabytkiEdytuj

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[7]:

  • zespół kościoła parafialnego:
    • późnogotycki-renesansowy kościół pw. św. Anny, z początku XVI w., XVIII w.
    • plebania, z XVI w., XVIII-XIX w.
    • ogrodzenie z dwiema bramkami, z XVI w.
    • park pałacowy, z XVIII w., koniec XIX w. z wieloma pomnikami przyrody

inne zabytki:

  • pałac późnobarokowy z połowy XVIII w., z dachem czterospadowym, przebudowany w początkach XX w. W roku 1813 w pałacu stacjonował car Rosji Aleksander I
  • krzyże pokutne
  • rozległe grodzisko z IX-XII w. Obecnie widoczne są jedynie pozostałości wałów ziemnych.

OświataEdytuj

W Grodziszczu znajduje się szkoła podstawowa, wybudowana w 1997 r.

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Rezydencje ziemi świdnickiej, zespół redakcyjny: W. Rośkowicz, S. Nowotny, R. Skowron, Świdnica 1997, s. 69.
  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.