Gromnik (województwo małopolskie)

wieś w województwie małopolskim

Gromnikwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Gromnik, nad Białą.

Artykuł 49°50′16″N 20°57′46″E
- błąd 39 m
WD 49°52'N, 20°58'E
- błąd 9737 m
Odległość 514 m
Gromnik
wieś
Ilustracja
Zabytkowy kościół św. Marcina
Państwo  Polska
Województwo  małopolskie
Powiat tarnowski
Gmina Gromnik
Liczba ludności (2011) 3285[1]
Strefa numeracyjna 14
Kod pocztowy 33-180[2]
Tablice rejestracyjne KTA
SIMC 0820571
Położenie na mapie gminy Gromnik
Mapa konturowa gminy Gromnik, w centrum znajduje się punkt z opisem „Gromnik”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Gromnik”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Gromnik”
Położenie na mapie powiatu tarnowskiego
Mapa konturowa powiatu tarnowskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Gromnik”
Ziemia49°50′16″N 20°57′46″E/49,837778 20,962778
Strona internetowa

W latach 1975−1998 miejscowość położona była w województwie tarnowskim.

Miejscowość jest siedzibą gminy Gromnik a także rzymskokatolickiej parafii pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej z zabytkowym drewnianym kościołem św. Marcina.

We wsi krzyżują się dwie drogi wojewódzkie: droga wojewódzka nr 977 i droga wojewódzka nr 980.

ToponimiaEdytuj

Plan Odnowy Miejscowości Gromnik podaje, że etymologia nazwy wsi jest niejasna, prawdopodobnie pochodzi od „miejsca, w które często uderzały gromy lub pioruny” lub gdzie „grzmiąco (głośno) płynie rzeka lub potok”[3]. W gwarze góralskiej słowo „gronik” oznacza wierzchołek góry[4]. Gromnik znajduje się u stóp góry zwanej Starościna (326 m n.p.m)[5].

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Gromnik[6][7][8]
SIMC Nazwa Rodzaj
0820588 Berdechów część wsi
0820594 Góry część wsi
0820602 Moczarka część wsi
0820619 Pozna część wsi
0820625 Szydłówki część wsi
1051034 Zadole część wsi
0820631 Zalesie część wsi
0820648 Zawodzie część wsi

HistoriaEdytuj

W pierwszych wzmiankach o Gromniku pochodzących z 1288 r. dowiadujemy się, że otrzymał on prawo osady od opactwa w Tyńcu według prawa niemieckiego, za zgodą Władysława Łokietka. W dokumencie spisanym w Tuchowie w 1334 r. wymienione jest sołectwo Gromnik. Pierwszy raz jako parafia, Gromnik wymieniony jest w Wykazie zbiórki „Denara Św. Piotra” w dokumencie z roku 1848. Pewne informacje o parafii i kościele w Gromniku podaje ksiądz Jan Długosz w relacjach Liber beneficjorum z 1480 r. Gromnik należy wtedy do diecezji krakowskiej, znajduje się w nim kościół parafialny zbudowany z drewna a poświęcony Św. Marcinowi. Stanowi własność Benedyktynów z Tyńca. Do parafii gromnickiej należą wówczas Chojnik i Golanka.

W 1490 roku Parafia Gromnik należy do dekanatu bobowskiego. Właścicielem Gromnika jest wówczas Jan Wojnarowski. W wieku XVI Gromnik był w rękach rodziny Wielopolskich. W 1780 roku właścicielem Gromnika był Joachim Sobolewski, a parafia gromnicka należy w tym okresie do dekanatu pilzneńskiego. Córka J. Sobolewskiego wyszła za mąż za Ignacego Dzwonkowskiego, sędziego ziemskiego w Pilźnie. Rodzina Dzwonkowskich była właścicielem dworu i ziem gromnickich przez cały wiek XIX i początek XX. Feliks Dzwonkowski był kolatorem miejscowego kościoła. Założona w 1805 r. i prowadzona przez niego w Gromniku stadnina koni była uznawana w tamtym czasie za jedną z największych w Monarchii Austro-węgierskiej. Następnie właścicielem Gromnika był Edward Dzwonkowski, który zmarł 3.IX.1887 r. i pochowany został na cmentarzu przy kościele gromnickim.

W Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego z drugiej połowy XIX wieku napisano:

…Gromnik z Siedłowicami (Szydłówki), wieś nad Białą, w powiecie tarnowskim, ma parafią rzym. katol. (dekanatu Tuchowskiego), liczy 1882 katolików, 42 izraelitów. Kościół drewniany, erekcyi niewiadomej, roku 1750 konsekrowany pw. św. Marcina, posiada akta od roku 1785), stacyą kolei tarnowsko-leluchowskiej (między Tuchowem a stacyą Bogoniowice – Ciężkowice, o 32 kilometry od Tarnowa), urząd pocztowy i telegraficzny i szkołę ludową jednoklasową. Mieszkańców ma 1136, między nimi 80 Żydów. Większa posiadłość (Edward Dzwonkowski) wynosi 542 mórg (...) roli, 33 mórg. łąk i ogrodów, 28 pastwisk i 387 mórg lasu; mniejsza posiadłość 747 mórg roli, 62 mórg łąk i ogrodów, 163 mórg pastw. i 208 mórg lasu. G. należał w XV w. (Lib. benef. Długosza, III, 200) do klasztoru tęczyńskiego…[9]

…Późna (dzisiaj przysiółek – Pozna) osada należąca do Gromnika, powiat tarnowski, w okolicy podgórskiej i lesistej, nad Białą, liczy 55 domów i 281 mieszkańców rzymsko-katolickich. Istniała już w 1581 r. Jako osobna wieś i była własnością Fel. Wielopolskiego, tak samo jak Gromnik, miała zaś 4 łany kmiece, 6 zagrodników bez roli, 1 komornika z bydłem i 1 komornika bez bydła…[10]

Pod koniec XIX w. część wsi nosiła nazwę Równia[11]. Około 1870 Dzwonkowski rozbudował skromną siedzibę dworską. Po jego śmierci dwór pozostawał w rękach wdowy Anny Dzwonkowskiej, a po jej śmierci córki sprzedały dwór i wieś. Następnie przechodził przez ręce różnych właścicieli. Byli nimi: Piotr Bielecki, Jan Chwalibóg. W lutym 1927 roku właścicielem dworu został emerytowany major Włodzimierz Olszewski. W 1937 roku właścicielami Gromnika zostają Jerzy i Maria Magdalena Szczanieccy. Na cmentarzu przy drewnianym kościele został pochowany ojciec Marii, prof. Michał Rostworowski, który zmarł w Gromniku dnia 24 marca 1940 r. jako urzędujący sędzia Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej w Hadze.

W 1945 roku odbyła się parcelacja majątku dworskiego w Gromniku. Budynek dworski został przeznaczony na szkołę powszechną. Szkoła otrzymała przydział gruntu uprawnego, sad oraz park. W 1954 r. rozbudowano dworek. Nowej szkoły doczekano się dopiero w 1979 r. Gromnik jest w całości stelefonizowany, zgazyfikowany, ma dostęp do czystej wody ze studni głębinowych, przesyłanej wodociągiem wiejskim, wybudowano nowoczesną oczyszczalnię ścieków i część kanalizacji sanitarnej. Gromnik jest dużą placówką oświatową. Powstał tutaj Zespół Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych z atrakcyjną klasą o profilu policyjnym. Budowana jest nowoczesna, pełnowymiarowa hala sportowa.

Gromnik jest ważnym węzłem komunikacyjnym, przecinają się tutaj dwie drogi wojewódzkie, funkcjonuje stacja PKP. Rozwija się nowoczesne budownictwo mieszkaniowe oraz przedsiębiorczość. Funkcjonuje tutaj kilka ważnych instytucji: Rozdzielnia Gazu Gromnik, Nadleśnictwo Gromnik, Bank Spółdzielczy Rzemiosła O/ Gromnik, Agencja PKO BP, Ośrodek zdrowia, apteki[12].

W Gromniku urodził się Gustaw Edward Przychocki (ur. 14 lutego 1884, zm. 4 lutego 1947 w Krakowie) – polski filolog klasyczny, profesor i rektor Uniwersytetu Warszawskiego, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności.

ZabytkiEdytuj

Ludzie urodzeni we wsiEdytuj

GaleriaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Strona gminy, miejscowości. [dostęp 2015-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-11-18)].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 341 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. Biuletyny Informacji Publicznej, bip.malopolska.pl [dostęp 2019-08-30].
  4. Dziennik podróży do Tatrów/Słowniczek języka Podhalan, pl.wikisource.org [dostęp 2019-08-30].
  5. Małopolska Infrastruktura Informacji Przestrzennej | Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego, miip.geomalopolska.pl [dostęp 2019-08-30].
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. GUS. Rejestr TERYT
  8. KSNG: Wykaz urzędowych nazw miejscowości i ich części (pol.). opublikowany [w:] Dz.U. z 2013 r. poz. 200 ze zmianami w Dz.U. z 2015 r. poz. 1636. [dostęp 2018-01-06].
  9. Gromnik, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. II: Derenek – Gżack, Warszawa 1881, s. 849.
  10. Późna, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 900.
  11. Równia, część wsi Gromnika, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 824.
  12. Strona gminy
  13. Henryk Kopia: Spis nauczycieli szkół średnich w Galicyi oraz polskiego gimnazyum w Cieszynie. Lwów: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, 1909, s. 29.

BibliografiaEdytuj

  • Piotr Libicki, Dwory i pałace wiejskie w Małopolsce i na Podkarpaciu, Poznań 2012, ss. 112, 113 ​ISBN 978-83-7510-597-1

Linki zewnętrzneEdytuj

Zobacz teżEdytuj