Grupa „Dubno”

Grupa „Dubno” (czasem także Grupa Operacyjna Dubno[1]) – samodzielne zgrupowanie taktyczne Wojska Polskiego, improwizowane w toku kampanii wrześniowej 1939. Jednostka powstała po 12 września w garnizonie Dubno na Wołyniu z zadaniem obrony linii rzeki Ikwy na wypadek przebicia się wojsk niemieckich na głębokie tyły Wojska Polskiego. Po agresji sowieckiej 17 września jednostka wyruszyła na południe, z zamiarem przebicia się do broniącego się Lwowa lub wojsk Frontu Południowego, po drodze zbierając wiele mniejszych oddziałów tyłowych i rozbitków z innych jednostek. Ostatecznie w jej składzie walczyło prawdopodobnie ponad 4000 żołnierzy[2].

20 września oddziały grupy stoczyły potyczkę z dywersantami ukraińskimi w Krasnem oraz czołówką Armii Czerwonej w rejonie Buska. Kolejnego dnia grupa większością swych sił wzięła udział w zwycięskiej bitwie pod Kamionką Strumiłową przeciwko niemieckiej 4 Dywizji Lekkiej . 25 września, po całodziennej bitwie pod Rawą Ruską, płk Stefan Hanka-Kulesza wydał rozkaz o złożeniu broni. Grupa przestała istnieć.

HistoriaEdytuj

W pierwszej dekadzie września 1939 stało się jasne, że Wehrmacht może przebić się przez linię wielkich rzek i obrona Wołynia może stać się konieczna[3]. W tym celu zaczęto w tym rejonie organizować kilka szkieletowych zgrupowań mających przygotować obronę tego odcinka przyszłego frontu[3]. Jednym z nich była, powstała 12 września, Grupa „Dubno” pod dowództwem generała brygady w stanie spoczynku Stefana Strzemieńskiego[4]. Celem powstałej w oparciu o garnizon miasta Dubna grupy było przygotowanie obrony rzeki Ikwy[4]. Zastępcą Strzemieńskiego został płk Stefan Hanka-Kulesza, który z czasem przejął dowodzenie nad oddziałem[5].

Początkowo ugrupowanie składało się z małego oddziału saperów, wkrótce zasilonego batalionem marszowym pod dowództwem ppłk. Jana Wańtucha[5]. Siły jednostki rosły z każdym dniem, do 16 września pod rozkazami Strzemieńskiego znalazło się około trzech improwizowanych batalionów piechoty (częściowo z ośrodków zapasowych, częściowo z rozbitków z innych jednostek), Batalion Elektrotechniczny oraz Samodzielna Półkompania Czołgów Lekkich (około 5 maszyn)[4]. Jest prawdopodobne, że w mieście przebywała także Legia Oficerska płk. Jana Skorobohatego-Jakubowskiego, choć nie jest jasne, czy stała się ona częścią jednostki[6]. Wojska grupy zorganizowano w trzy bataliony piechoty: „Wilno”, „Równe” i „Kraków”[5].

Po agresji sowieckiej 17 września gen. Strzemieński wyprowadził podległe sobie oddziały z miasta[4] w kierunku na Beresteczko-Szczurowice-Radziechów[7]. Jeszcze tego samego dnia oddano bez walki Dubno, Równe i Zdołbunów[8]. Wojska Grupy „Dubno”, podobnie jak zgrupowanie gen. Piotra Skuratowicza formujące się w rejonie Łucka, wyruszyły na południe z zamiarem przebicia się do operujących pod Lwowem wojsk Frontu Południowego gen. Kazimierza Sosnkowskiego[9][5]. 18 września Skuratowicz otrzymał rozkaz rozpuszczenia swoich wojsk, które w dużej mierze przyłączyły się do Grupy „Dubno”[7]. Od grupy odłączyła się natomiast półkompania francuskich czołgów lekkich, które nie nadążały za posuwającą się szybkim marszem piechotą i kawalerią[7].

19 września do grupy dołączyły kolejne oddziały: zgrupowanie kawalerii ppłk. Kazimierza Halickiego (z grupy gen. Skuratowicza), Oddział kawalerii ppłk. Wisłockiego, batalion kolarzy ppłk Karola Bacza (zorganizowany w Łucku na bazie Śląskiej Straży Granicznej), II dywizjon 40 pułku artylerii lekkiej bez 5. baterii (z grupy gen. Skuratowicza), 12 dywizjon artylerii najcięższej (cztery moździerze 220 mm i jeden działon armat 120 mm), IV bateria 33 pułku artylerii lekkiej i pluton z Eskadry Ćwiczebnej Obserwatorów ze Szkoły Podchorążych Lotnictwa[7]. Do grupy dołączyła też na powrót półkompania czołgów lekkich por. Józefa Jakubowicza[7].

Grupa przeszła swój chrzest bojowy wczesnym rankiem 20 września, kiedy to dwa czołgi oraz pluton kawalerii oczyściły leżące na trasie marszu miasteczko Krasne z dywersantów ukraińskich[7]. Niektóre źródła wspominają także, że czołgi stoczyły potyczkę z patrolem pancernym Armii Czerwonej (w walce jeden polski czołg miał ulec zniszczeniu, drugi spalono ze względu na brak części zamiennych)[7]. Około 16:30 Armia Czerwona natarła na miejscowość Busk, wokół której rozlokowane były oddziały kawalerii ppłk. Halickiego[10]. Kawalerzyści utrzymali pozycję do wieczora, po czym wycofali się na południe, za Bug[10].

21 września Grupa „Dubno” stoczyła zwycięską walkę z oddziałami 4 Dywizji Lekkiej pod Kamionką Strumiłową[10]. W wyniku bitwy wojskom grupy udało się zdobyć przeprawy na Bugu, zniszczono 7 zmotoryzowaną kompanię pionierów i jedną baterię artylerii, wzięto także ok. 150 jeńców[5]. Po bitwie, na skutek zmiany sytuacji na froncie, płk Hanka-Kulesza wydał rozkaz o przebijaniu się na Węgry[5]. Następnie Grupa skierowała się ku zachodniej stronie Bugu na Bełz i Rawę Ruską. W miejscowości Mosty Wielkie wojska grupy zmusiły do odwrotu kompanię motocyklową Wehrmachtu[5]. W nocy z 22 na 23 września dotarły do lasów w rejonie wsi Chlewczany, Sałasze i Machnówek; pozostały tam dla uporządkowania i odpoczynku przez cały następny dzień[5]. Na postoju do wojsk grupy dołączył 86 pułk piechoty pod dowództwem ppłk. Walentego Peszka[5]. Tego dnia do sztabu zgłosił się także ppłk dypl. Kazimierz Klochowicz, któremu płk Hanka-Kulesza powierzył dowództwo nad improwizowanym pułkiem piechoty stworzonym z trzech batalionów Grupy[5].

Następnego dnia oddziały grupy wymaszerowały przez Bruckenthal i Karów na Rzyczki i Rawę Ruską, gdzie spodziewano się załogi niemieckiej[5]. Już o świcie posuwająca się na czele wojsk polskich kawaleria ppłk. Halickiego starła się z niemieckim patrolem z 2 Dywizji Pancernej i wyrzuciła go z Rzyczek[5]. Krótko po 8:00 Polakom udało się zdobyć Rzyczki, kolarze na krótko opanowali też wzgórze 271 położone na wschód od wsi, jednak kontratak niemieckich wojsk pancernych wyrzucił ich na podstawę wyjściową wkrótce potem[5]. Jeszcze przed południem niemiecki kontratak uderzył także na Rzyczki bronione przez II dywizjon konny mjr. Kapuścińskiego[2]. Po ciężkiej walce, po 15:00 kawaleria wycofała się ze wsi; w ślad za nią ruszyły wojska niemieckie wsparte ogniem artylerii i czołgów[2]. W obliczu niemieckiego natarcia broniące ściany lasu na północ od wsi oddziały Straży Granicznej załamały się, jednak kontratak spieszonych kawalerzystów rtm. Henryka Liszki ustabilizował sytuację wkrótce po 16:00[2].

Wskutek nadmiernego rozciągnięcia kolumny marszowej główne siły Grupy dotarły w rejon walki dopiero około godziny 17:00[2]. Pułkownik Hanka-Kulesza rozkazał odbić Rzyczki improwizowanemu pułkowi piechoty ppłk. Klochowicza, który zadanie wykonał do ok. 19:00[2]. W sumie w walce oddziały Grupy straciły kilkudziesięciu rannych i zabitych, wojska niemieckie – ponad stu rannych i zabitych, a 140 Niemców dostało się do niewoli[2].

Po walce kawalerię przesunięto na północny skraj lasu, w rejon linii kolejowej Rawa Ruska–Uhnów[2]. Namierzona przez niemiecką artylerię, kawaleria została ostrzelana, wpadła w panikę i poszła w rozsypkę[2]. Mimo opanowania Rzyczki, na nocnej odprawie dowódców płk Hanka-Kulesza uznał dalsze przebijanie się za niemożliwe i nakazał kapitulację[2][10]. Jej warunki uzgodniono rankiem następnego dnia w sztabie 2 Dywizji Pancernej, a o 10:30 polscy żołnierze zaczęli składać broń[2]. Przeszło 2000 żołnierzy i oficerów dostało się do niemieckiej niewoli[2].

Nieliczni żołnierze przedarli się na Węgry, a część została ogarnięta przez wojska sowieckie[potrzebny przypis].

Skład i obsada personalnaEdytuj

Ostatecznie dowództwo Grupy objął były dowódca Kresowej Brygady Kawalerii pułkownik Stefan Hanka-Kulesza.

Początkowy skład i obsada personalna grupy:

W miarę dołączania kolejnych pododdziałów, z trzech batalionów piechoty utworzono zbiorczy pułk pod dowództwem ppłk dypl. Kazimierza Klochowicza.

Następnie dołączały:

  • II dywizjon 40 Pułku Artylerii Lekkiej
    • dowódca dywizjonu - ppłk Jan Ludwik Cudek
    • dowódca 4 baterii - por. rez. Jerzy Łękawski
    • dowódca 6 baterii - por. Kazimierz Bendzisz
  • art. plot. z OZ Brześć nad Bugiem - NN
  • Szwadron Zapasowy 19 Pułku Ułanów Wołyńskich - mjr Eugeniusz Wiszniowski († 1939 Włodzimierz Wołyński, zamordowany przez sowietów)

PrzypisyEdytuj

  1. Pettibone 2014 ↓, s. 326.
  2. a b c d e f g h i j k l Komorowski 2009 ↓, s. 354.
  3. a b Cygan 1990 ↓, s. 85.
  4. a b c d Cygan 1990 ↓, s. 86.
  5. a b c d e f g h i j k l m Komorowski 2009 ↓, s. 353–354.
  6. Cygan 1990 ↓, s. 86, 89.
  7. a b c d e f g Cygan 1990 ↓, s. 88.
  8. Cygan 1990 ↓, s. 86–87.
  9. Cygan 1990 ↓, s. 87–88.
  10. a b c d Cygan 1990 ↓, s. 89.

BibliografiaEdytuj