Otwórz menu główne

Gruzełek cynobrowy (Nectria cinnabarina (Tode) Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny gruzełkowatych (Nectriaceae)[1].

Gruzełek cynobrowy
Ilustracja
Sporodochia na buku
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ workowce
Klasa Sordariomycetes
Rząd rozetkowce
Rodzina gruzełkowate
Rodzaj gruzełek
Gatunek gruzełek cynobrowy
Nazwa systematyczna
Nectria cinnabarina (Tode) Fr.
Summa veg. Scand., Section Post. (Stockholm): 388 (1849)
Auf toten Baumästen1.jpg
Perytecja

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Nectriaceae, Hypocreales, Hypocreomycetidae, Sordariomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1791 r. Ch.J. Tode nadając mu nazwę Sphaeria cinnabarina. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1849 r. Elias Fries, przenosząc go do rodzaju Nectria[1].

Synonimów naukowych jest ok. 60. Niektóre z nich[2]:

  • Cucurbitaria cinnabarina (Tode) Grev. 1825
  • Cucurbitaria ochracea (Grev. & Fr.) Kuntze 1898
  • Nectria amygdalina (P. Karst.) Mussat 1900
  • Sphaeria cinnabarina O.G. Costa 1857
  • Tubercularia purpurata (Corda) Sacc. 1886
  • Tubercularia vulgaris Tode 1790

Nazwa polska występuje np. w opracowaniu B. Gumińskiej i W. Wojewody[3].

Morfologia i rozmnażanieEdytuj

Owocnik

Na obumierających pędach grzyb tworzy liczne, jaskrawopomarańczowe brodawki o średnicy 2-3 mm. Są to sporodochia, w których bezpłciowo powstają zarodniki konidialne. Później obok sporodochiów tworzą się karminowoczerwone perytecja o średnicy 3,5-5 mm. Powstają w nich na drodze płciowej askospory[4].

Zarodniki

Konidia są jednokomórkowe, bezbarwne, o kształcie cylindryczno-eliptycznym i rozmiarach 5-7 × 2-3 μm. Askospory mają rozmiar 12–20 × 4,5–6,5 μm[4].

Cykl rozwojowy

Zimują sporodochia, grzybnia i perytecja. Wiosną konidia i askospory dokonują infekcji pierwotnej. W okresie wegetacyjnym infekcji wtórnej dokonują tylko konidia. Roznoszone są przez wiatr i deszcz[4].

WystępowanieEdytuj

Poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach[5]. W Europie Środkowej jest bardzo pospolity[6].

Występuje przez cały rok na drzewach liściastych różnych gatunków. Pokrywa często duże powierzchnie świeżo powalonych pni, opadłych gałęzi. Nie ma szczególnych wymagań siedliskowych[6]. Występuje w lasach, zaroślach, parkach, sadach[3].

ZnaczenieEdytuj

Jest saprotrofem i pasożytem okolicznościowym drzew i krzewów liściastych. Rozwija się na gałęziach i konarach zasychających, osłabionych przez mróz lub wcześniej zaatakowanych przez inne pasożyty. Przy ciepłej i deszczowej pogodzie może atakować także zdrowe drzewa i krzewy[4]. Infekuje głównie przez rany. Czasami może wniknąć do rośliny przez korzenie. Jest to możliwe wtedy, gdy korzeń drzewa styka się ze znajdującym się w glebie i opanowanym przez patogena drewnem liściastym. Mogą to być np. stare korzenie, części przerośniętych przez patogena gałęzi. jego grzybnia przenika z nich do żywego drzewa i jego wiązkami przewodzącymi dostaje się do pnia[7]

U roślin sadowniczych powoduje obumarcie pędów. Kora w miejscu jego występowania brunatnieje, zapada się i pojawiają się na niej nekrotyczne plamy. W plamach tych patogen przerasta do drewna, co powoduje jego brunatnienie i sinienie[4].

OchronaEdytuj

Zapobieganie polega na usuwaniu i paleniu obumierających gałęzi oraz zabezpieczaniu ran drzew za pomocą specjalnych maści sadowniczych lub farby emulsyjnej z dodatkiem fungicydów o działaniu układowym[4].

Gatunki podobneEdytuj

Jest wiele podobnych gatunków gruzełków. Odróżnienie niektórych gatunków gruzełka jest niemożliwe bez mikroskopu[6]. Gruzełek leszczynowy (Nectria coryli) występuje głównie na leszczynie, rzadziej na topolach i wierzbach i ma poduszeczki ciemnoczerwone, później czarne. Gruzełek sosnowy (Nectria pinea) występuje na drzewach iglastych, gruzełek krwisty (Nectria sanguinea) występuje najczęściej na buku, rzadziej na innych drzewach liściastych i ma poduszeczki karminowoczerwone lub szkarłatne[3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  3. a b c Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  4. a b c d e f Marek Grabowski: Choroby drzew owocowych. Kraków: Wyd. Plantpress, 1999. ISBN 83-85982-28-0.
  5. Discover Life Maps. [dostęp 2016-07-24].
  6. a b c Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. Warszawa: Weltbild, 2011. ISBN 978-83-258-0588-3.
  7. Otwarta encyklopedia leśna. [dostęp 2016-07-24].