Grzegorzowice (województwo świętokrzyskie)

wieś w województwie świętokrzyskim
Zobacz też: Grzegorzowice w innych znaczeniach tej nazwy.

Grzegorzowicewieś w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie ostrowieckim, w gminie Waśniów[2].

Grzegorzowice
wieś
Ilustracja
Kościół pw. św. Jana Chrzciciela z romańską rotundą
Państwo  Polska
Województwo  świętokrzyskie
Powiat ostrowiecki
Gmina Waśniów
Strefa numeracyjna 41
Kod pocztowy 27-425[1]
Tablice rejestracyjne TOS
SIMC 0275910
Położenie na mapie gminy Waśniów
Mapa lokalizacyjna gminy Waśniów
Grzegorzowice
Grzegorzowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Grzegorzowice
Grzegorzowice
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Grzegorzowice
Grzegorzowice
Położenie na mapie powiatu ostrowieckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu ostrowieckiego
Grzegorzowice
Grzegorzowice
Ziemia50°52′16″N 21°08′28″E/50,871111 21,141111

Do 1954 roku istniała gmina Grzegorzowice. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Przez wieś przechodzi szlak turystyczny niebieski niebieski szlak turystyczny z Łysej Góry do Pętkowic, szlak turystyczny czarny czarny szlak turystyczny z Nowej Słupi na Szczytniak oraz szlak rowerowy czarny czarny szlak rowerowy z Nowej Słupi do Opatowa.

Integralne części wsiEdytuj

Integralne części wsi Grzegorzowice[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0275926 Folwark część wsi
0275932 Grzegorzowice-Kolonia osada
0275949 Stara Wieś część wsi
0275961 Wałsnów przysiółek
0275955 Wielgus część wsi

HistoriaEdytuj

1269 Bolesław Wstydliwy na prośbę opata Jakuba nadaje liczne swobody wsi Grzegorzewice (obecnie Grzegorzowice) uzyskanej przez klasztor świętokrzyski od rycerza Żegoty w zamian za wieś Wojsław i zezwala opactwu lokować ją na prawie niemieckim, na takich warunkach jak inne wsie klasztoru świętokrzyskiego[5].

Za czasów Jana Długosza dziedzicem wsi był Mikołaj Chrząstowski herbu Strzegomia. Wieś miała wówczas 8 łanów kmiecych, 3 karczmy i 5 zagrodników z rolą. Dziesięcinę w wysokości 12 grzywien pobierał klasztor w Wąchocku.

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje, iż Grzegorzowice (Grzegorzewice) były wsią i folwarkiem w powiecie opatowskim, gminie i parafii Grzegorzewice. Leżały w odległości 22 wiorst od Opatowa. Posiadały kościół parafialny murowany i urząd gminny.

W 1827 roku Grzegorzowice liczyły 24 domy i 168 mieszkańców. Pod koniec XIX wieku było tam 37 domów, 339 mieszkańców, 586 mórg ziemi dworskiej oraz 294 morgi ziemi włościańskiej.

Dawne dokumenty podają, że to w Grzegorzowicach wydobywano najlepsze żelazo. [potrzebny przypis]

Parafia Grzegorzowice (dekanat Opatów) liczyła pod koniec XIX wieku 709 dusz. Gmina Grzegorzowice z kolei – 3807 mieszkańców i 8821 mórg, w tym 5181 mórg ziemi dworskiej oraz 3646 mórg ziemi włościańskiej. W skład gminy wchodziły wówczas: Cząstków, Dębniak, Dobruchna, Grzegorzewice, Jeleniów, Kowalkowice, Konin, Kończany, Nowa Wieś, Pokrzywianka z młynem Chełm, Sarnia Zwola, Skały, Skoszyn, Słupia Stara, Walenów i Włochy.

Według Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego Grzegorzowice wraz z attynencją Zagaj (nabyte w roku 1879 za kwotę 38500 rubli srebrem) obejmowały powierzchnię 586 mórg, z czego 418 mórg stanowiły grunty orne i ogrody, 29 mórg – łąki, 12 mórg – pastwiska, 99 mórg – lasy, a 28 mórg – place i nieużytki. Było tam wówczas 6 budynków murowanych, 16 drewnianych, młyn wodny oraz pokłady wapna.

ZabytkiEdytuj

  • Kościół pw. św. Jana Chrzciciela – murowany z kamienia, wzniesiony na wzgórzu.
Wystawił go w XV wieku dziedzic Grzegorzowic – Grzegorz Nawój herbu Topór. Odnowiony w 1851 r. Najstarszą część budowli – prezbiterium – stanowi romańska rotunda z dostawioną od wschodu półkolistą absydą (w niej rozeta z czworolistnym przeźroczem). Nad drzwiami świątyni widnieje data „1627”, oznaczająca rok, w którym dobudowano nawę. W barokowym wnętrzu kościoła znajduje się kamienna chrzcielnica z XIV w. oraz pomnik z inskrypcją Tu leży Onufry Chościak Popiel, kasztelanic Sandomierski, rotmistrz kawalerji narodowej. Marszałek konfederacji z roku 1812. Zmarł 29 XI 1826 w 58 roku życia. W zakrystii przechowuje się relikwie św. Stanisława Kostki oraz Drzewa Krzyża Świętego.
Kościół został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr rej.: A.620 z 16.10.1956 i z 23.06.1967)[6].
  • Park podworski – z czterema ogromnymi, ponad 400-letnimi dębami. Można tu też zauważyć wydrążone w lessie wąwozy. Jeszcze na początku XX wieku znajdował się tu sztucznie wykopany Wielki Loch ukazujący nadzwyczajną zwięzłość glinianego podłoża. (Nr rej.: A.621 z 13.12.1957)[6].

PrzypisyEdytuj

  1. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  2. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-04-11].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. GUS. Rejestr TERYT
  5. Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu: Grzegorzewice. [dostęp 2014-05-11].
  6. a b Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo świętokrzyskie. 2019-12-31. s. 46. [dostęp 2015-12-21].

BibliografiaEdytuj

  • Tadeusz Dybczyński, Przewodnik po Górach Świętokrzyskich, Warszawa 1912.
  • Ryszard Garus, Znakowane szlaki turystyczne woj. kieleckiego, Kielce 1983.
  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego I Innych Krajów Słowiańskich, Warszawa 1880-1885, Tom II, s. 889-900; Tom XV, s. 543.