Grzybienie błękitne

Grzybienie błękitne, grzybień błękitny, lotos błękitny (Nymphaea nouchali var. caerulea (Savigny) Verdc.) – w zależności od ujęcia jest to podgatunek grzybieni Nymphaea nouchali Burm.f.[3] lub odrębny gatunek – Nymphaea caerulea Savigny[4].

Grzybienie błękitne
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd grzybieniopodobne
Rząd grzybieniowce
Rodzina grzybieniowate
Rodzaj grzybienie
Gatunek Nymphaea nouchali Burm.f.
Podgatunek grzybienie błękitne
Nazwa systematyczna
Nymphaea nouchali var. caerulea (Savigny) Verdc.
in Fl. Trop. E. Afr. Nymphaeac.: 7 1989.[3]
Synonimy

Nymphaea caerulea Savigny[3]

Liść i kwiat grzybieni błękitnych

Rozmieszczenie geograficzneEdytuj

Występuje w stanie dzikim w Afryce (Egipt, Etiopia, Erytrea, Somalia, Sudan, Kenia, Tanzania, Uganda, Zair, Angola, Malawi, Mozambik, Zambia, Zimbabwe, Botswana, Namibia, Południowa Afryka, Suazi) oraz w Jemenie i Izraelu. Jako gatunek introdukowany rozprzestrzenił się w niektórych miejscach w Argentynie i Brazylii. Jest uprawiany w wielu krajach świata[4].

MorfologiaEdytuj

Hydrofit o pływających liściach. Liście szeroko zaokrąglone, o szerokości 25–40 cm, z wycięciem w miejscu, z którego wyrasta ogonek liściowy. Brzegi blaszki liściowej ząbkowane. Posiada pełzające kłącze, zakorzeniające się w dnie płytkich zbiorników wodnych. Kwiaty błękitne, o średnicy 10-15 cm. Na noc zamykają się. Złożone są z licznych, wąskich i ostro zakończonych płatków wyrastających w kilku okółkach. Stopniowo,w kierunku do środka płatki te przechodzą w liczne, żółte pręciki.

ZnaczenieEdytuj

  • Występujące w starożytnym Egipcie gatunki grzybieni nazywane były lotosem. Na grobowcu faraona pochodzącym z okresu 3000–2500 lat p.n.e. jest malowidło przedstawiające prawdopodobnie uprawę lotosów w równoległych kanałach. Lotosy dla starożytnych Egipcjan miały duże znaczenie w obrzędowości religijnej, dużo tych roślin zużywano też do dekoracji świątyń[5].
  • Kłącza są jadalne, były spożywane szczególnie w starożytnym Egipcie[5].
  • Uważa się, że grzybienie błękitne mają właściwości psychoaktywne. Dawka 5 do 10 g kwiatów wywołuje lekkie pobudzenie, zmiany w procesach myślowych, zwiększoną percepcję wzrokową i łagodne wizualizacje przy zamkniętych oczach. Ogólne działanie jest łagodne[5].
  • W krajach o ciepłym klimacie jest uprawiany jako ozdobna roślina wodna. W Polsce nie przetrzymuje zimy (strefy mrozoodporności 9–12)[6].

Udział w kulturzeEdytuj

  • Lotosy w starożytnym Egipcie były czczone jako roślina święta, gdyż rosły w świętym Nilu, rzece użyźniającej ziemię[7].
  • Kwiaty grzybieni były w starożytnym Egipcie ulubionym motywem zdobniczym w metaloplastyce, na przedmiotach z fajansu, alabastru, wypalanej gliny, na kapitelach kolumn świątynnych, a motyw liści zdobił lustra. Większość znawców roślin biblijnych uważa, że również kapitele kolumn pierwszej Świątyni Jerozolimskiej miały kształt kwiatów grzybieni, w grę wchodzą grzybienie białe, egipskie lub błękitne. Te ostatnie nie występują w Izraelu, znane jednak były Żydom, gdyż są powszechne w Egipcie, w którym Izraelici przebywali przez 400 lat[7].

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero, Dennis P. Gordon, Thomas M. Orrell, Nicolas Bailly, Thierry Bourgoin, Richard C. Brusca, Thomas Cavalier-Smith, Michael D. Guiry, Paul M. Kirk. A Higher Level Classification of All Living Organisms. „PLOS ONE”. 10(6): e0130114, 2015. DOI: 10.1371/journal.pone.0119248. 
  2. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2020-01-24].
  3. a b c The Plant List. [dostęp 2014-12-29].
  4. a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2014-11-20].
  5. a b c Blue Lotus (Nymphaea caerulea). [dostęp 2014-12-29].
  6. Geoffrey Burnie i inni, Botanica : ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.
  7. a b Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.