Otwórz menu główne

Gwiazda Przemyślaodznaka pamiątkowa przyznawana uczestnikom walk o oswobodzenie miasta Przemyśl toczonych od 1 listopada 1918 do 16 maja 1919 podczas wojny polsko-ukraińskiej.

Gwiazda Przemyśla
Awers
Awers
Baretka
Baretka
Ustanowiono 13 grudnia 1921
Wielkość 55 × 45
Kruszec tombak
Legitymacja nadania odznaki „Gwiazda Przemyśla” podchorążemu Józefowi Rodzeniowi.

Opis odznakiEdytuj

W rocznicę oswobodzenia Przemyśla zebrał się komitet wojskowo-cywilny, mający nadać odznaczenie jednostkom uczestniczącym w obronie i odzyskaniu miasta[1]. Jego przewodniczącym został ówczesny komendant płk Gustaw Wolgner, a w gremium zasiedli także oficerowie płk Hackbeil, kpt. Jelewski, kpt. Łobarzewski, kpt. Studziński, kpt. Doskowski, kpt. Mańkowski, kpt. inż. Kazimierz Osiński, por. Adamowski oraz cywile senator Apolinary Garlicki, prof. Przyjemski, naczelnik Ludomił Fiałkiewicz, dyr. Smołka, inż. Osostowicz, insp. Jankowski[1]. Został ułożony statut i zatwierdzona odznaka Gwiazda Przemyśla[1]. Odznakę ustanowiło miasto Przemyśl dla swych oswobodzicieli. Zaprojektował ją Stanisław Jankowski i inż. Kazimierz Osiński[2]. Sztancę wykonał artysta Włosiński ze Lwowa[1].

Statut i odznaka zostały zarejestrowane przez Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego i Ministerstwo Spraw Wojskowych[1][3] (zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 49, poz. 60 z 13 grudnia 1921 roku[2]). Podczas uroczystości pierwszej rocznicy wyzwolenia Przemyśla komitet przyznał 1000 odznak[1]. Za okres obrony Przemyśla przyjęto okres od 1 listopada 1918 do 16 maja 1919[1]. Do przyznania odznaki nadeszło ok. 13 tys. zgłoszeń osób dysponujących legitymacjami z czasu obrony Przemyśla oraz oświadczeniem dwóch świadków[1]. Zgłoszenia przyjmowano osobno od wojskowych (właściwy był adiutant Dowództwa Obozu Warownego kpt. Łobarzewski i por. Adamowski) i od cywilnych (właściwy był inż. Osiński)[1]. Do 1933 nadano 9 tys. odznak (łącznie w obronie Przemyśla i ziemi przemyskiej brało udział ok. 17 tys. osób)[1]. Ustalono, że wielu z obrońców ominęło odznaczenie, jako że nie byli świadomi o jej istnieniu, natomiast część osób skutecznie złożyła wniosek, lecz nie była w stanie odebrać tego wyróżnienia[1].

„Gwiazda Przemyśla” była noszona na czerwono-żółtej wstążce (według Witolda Huperta)[4][5] lub na wstążce czerwonej z białymi paskami po bokach (według Wiesława Bończy-Tomaszewskiego)[6]. Ta ostatnia wersja jest przedstawiana przez Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej[7].

Odznaka jednoczęściowa wykonana w tombaku srebrzonym, oksydowana. Posiada kształt sześcioramiennej gwiazdy na którą nałożony jest wieniec z liści wawrzynu. Na górnym ramieniu gwiazdy umieszczono koronę połączoną z herbem Przemyśla. W środku wieńca znajduje się panorama Przemyśla. W dolnej części podwójna wstęga z napisem: OBROŃCOM PRZEMYŚLA, a między wstęgami czterolistna tabliczka z datami ll.XI. 1918 16.V. 1919. Na rewersie wybity numer nadania i nazwisko wykonawcy: E.M. Unger - Lwów[2].

OdznaczeniEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Gwiazdą Przemyśla.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k Kazimierz Osiński: Gwiazda Przemyśla. W: „Oświata - to potęga”. Wydawnictwo pamiątkowe z okazji obchodu 15-lecia Niepodległości Państwa Polskiego. Przemyśl: 1933, s. 83-84.
  2. a b c Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 669.
  3. Piotr Jaroszczak: Obrona Przemyśla w 1918 roku. Piotr Jaroszczak. [dostęp 2018-01-22].
  4. Witold Hupert: Relacja ppłk. Huperta, dowódcy Krakowskiej Legji Oficer. w akcji w Przemyślu i Lwowie o przebiegu ataku w Przemyślu. W: Bolesław Roja: Legendy i fakty. Warszawa: 1931, s. 336.
  5. Witold Hupert: Walka o Lwów (od 1 listopada 1918 do 1 maja 1919 roku). Warszawa: 1933, s. 54.
  6. Wiesław Bończa-Tomaszewski: Kodeks orderowy. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1939, s. 40.
  7. Za walkę o niepodległość Ziemi Przemyskiej - odznaczeni "Gwiazdą Przemyśla". [dostęp 2018-12-01].

BibliografiaEdytuj

  • Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne Na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2.