György Szabad

György Szabad (ur. 4 sierpnia 1924 w Aradzie[1], zm. 3 lipca 2015[2] w Budapeszcie) – węgierski polityk, historyk i nauczyciel akademicki, parlamentarzysta, w latach 1990–1994 przewodniczący Zgromadzenia Narodowego.

György Szabad
Ilustracja
György Szabad i prezydent Árpád Göncz
Data i miejsce urodzenia

4 sierpnia 1924
Arad

Data i miejsce śmierci

3 lipca 2015
Budapeszt

Przewodniczący Zgromadzenia Narodowego
Okres

od 1990
do 1994

Przynależność polityczna

Węgierskie Forum Demokratyczne

Poprzednik

Árpád Göncz

Następca

Zoltán Gál

Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Węgierskiego Zasługi (cywilny)

ŻyciorysEdytuj

Urodził się na terenie Rumunii w rodzinie żydowskiej, która na początku lat 30. osiedliła się w Budapeszcie. György Szabad od 1942 pracował jako pomocnik ogrodnika[1]. W 1944, podobnie jak wielu innych węgierskich Żydów, został skierowany na roboty przymusowe. Uciekł z brygady robotniczej, ukrywał się przed strzałokrzyżowcami[1][3]. Po przekroczeniu frontu skierowany na roboty przymusowe przez Rosjan, uciekł z nich w 1945. W latach 1949–1951 zatrudniony w archiwach państwowych[1]. W 1950 ukończył historię na Uniwersytecie Loránda Eötvösa. Od 1951 pracował jako nauczyciel akademicki na tej uczelni, od 1970 na stanowisku profesorskim. W 1994 uzyskał status profesora emerytowanego. W pracy naukowej zajmował się początkowo historię XIX wieku, następnie historią gospodarczą i społeczną w XX wieku. W 1982 został członkiem korespondentem Węgierskiej Akademii Nauk, w 1998 uzyskał status członka zwyczajnego tej instytucji[4].

Należał do założycieli Węgierskiego Forum Demokratycznego[3]. Od 1989 brał aktywny udział w negocjacjach, które zapoczątkowały proces demokratyzacji Węgier[2]. W 1990 w pierwszych wolnych wyborach uzyskał mandat posła do Zgromadzenia Narodowego. W tym samym roku objął funkcję przewodniczącego parlamentu, zastępując wybranego na prezydenta Árpáda Göncza. Pełnił ją do końca kadencji w 1994. Z powodzeniem ubiegał się o poselską reelekcję, sprawując mandat deputowanego do 1998. W 1996 opuścił MDF, dołączył do Węgierskiej Demokratycznej Partii Ludowej, w której działał do 2001[1].

Odznaczony Orderem Zasługi I klasy[1], wyróżniony nagrodą Széchenyi-díj[4].

PublikacjeEdytuj

  • A tatai és gesztesi Esterházy-uradalom (1957)
  • Forradalom és kiegyezés válaszútján 1860–61 (1967)
  • Hungarian Political Trends… 1849–1867 (1977)
  • Kossuth politikai pályája (1977)
  • Az önkényuralom kora 1849–1867 (1979)
  • Miért halt meg Teleki László? (1985)
  • Magyarország önálló államiságának kérdése a polgári átalakulás korában (1986)
  • A zsellérilletmény (1987)
  • A kormány parlamenti felelősségének kérdése (1998)
  • The Conceptualization of a Danubian Federation (1999)
  • A parlamentáris kormányzati rendszer megteremtése, védelmezése, és kockáztatása Magyarországon 1848–1867 (2000)
  • Kossuth irányadása (2002)
  • Egy történész „aforizmáiból” (2005)

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Szabad György (węg.). parlament.hu. [dostęp 2020-02-12].
  2. a b Gyorgy Szabad, speaker of Hungary's first post-communist parliament, dies at 90 (ang.). foxnews.com, 3 lipca 2015. [dostęp 2020-02-12].
  3. a b Gyorgy Szabad: Historian who survived the Holocaust and took part in the talks that led to the end of Hungarian communism (ang.). independent.co.uk, 17 lipca 2015. [dostęp 2020-02-12].
  4. a b Elhunyt Szabad György (węg.). elte.hu, 7 lipca 2015. [dostęp 2020-02-12].