H. Lejwik

żydowski poeta i dramaturg piszący w języku jidysz

H. Lejwik[1], jid. ‏ה. לײװיק‎, właśc. Lejwi Halper jid. ‏לװי האַלפּער‎ (ur. 1 grudnia[2] 1888 w Ihumeniu na dzisiejszej Białorusi, zm. 23 grudnia 1962 w Nowym Jorku) – żydowski poeta i dramaturg piszący w języku jidysz, jeden z najwybitniejszych twórców jidysz działających w Stanach Zjednoczonych.

H. Lejwik ‏ה. לײװיק‎
Lejwi Halper ‏לװי האַלפּער‎
Ilustracja
H. Lejwik, 1941
Data i miejsce urodzenia

1 grudnia 1888
Ihumeń

Data i miejsce śmierci

23 grudnia 1962
Nowy Jork

Zawód, zajęcie

poeta, dramaturg

Narodowość

żydowska

Józef Opatoszu, H. Lejwik, Borys Kleckin, Zelig Malamud, Nachman Majzel, 1925

Imię, nazwisko, pseudonim

edytuj

Na imię miał Lejwi (Lewi), zdrobniale Lejwik (dialektalnie wymawiane także Lajwik)[3][4]. Jego nazwisko brzmiało Halper (Halpern)[3][4].

Publikował pod pseudonimami L. Halper oraz L. Gelperin[2], lecz przede wszystkim jako H. Lejwik, z pierwszym członem zawsze skróconym do inicjału „H”[3].

Życiorys

edytuj

Urodził się w 1888 roku na Białorusi, w Ihumeniu, ok. 50 km od Mińska. Wychowywał się w biedzie, w wielodzietnej rodzinie[3]. Był uczniem chederu, a następnie jesziwy w Mińsku[5].

Od 1905 roku należał do żydowskiej partii socjalistyczno-robotniczej Bund[5]. Był organizatorem wieców i demonstracji między innymi w Mińsku. Aresztowany w 1906 za działalność rewolucyjną został skazany na cztery lata katorgi i dożywotnie zesłanie na Syberię[4][5]. Jeszcze w więzieniu w Mińsku napisał jedno ze swoich największych dzieł, dramat Di kejtn fun Mesziech (Kajdany Mesjasza)[5]. Z zesłania zbiegł w 1912 i przedostał się do Stanów Zjednoczonych, gdzie osiadł w 1913 na stałe i gdzie przez długie lata zarabiał pracując jako tapeciarz[4][6].

W latach 1917–1920 napisał głośny dramat Der gojlem (opublikowany w 1921), oparty na żydowskiej legendzie o golemie i utrzymany w klimacie mesjańskiej apokalipsy, który wystawiany był w teatrach żydowskich na całym świecie (po raz pierwszy w 1925, po hebrajsku, w teatrze Habima w Moskwie)[7].

Należał do grupy introspekcjonistów. Po wojnie publikował między innymi w znanym izraelskim kwartalniku „Di Goldene Kejt”. W swojej twórczości podejmował tematykę katorgi syberyjskiej oraz Holokaustu.

W późniejszych latach zyskał międzynarodowe uznanie. Był m.in. delegatem sekcji pisarzy jidysz na Światowy Kongres PEN Clubów w Buenos Aires w 1936 roku[8]. W 1958 otrzymał doktorat honoris causa Hebrew Union College, w 1961 zaś – medal National Jewish Welfare Board[8].

Przez ostatnie cztery lata swego życia był sparaliżowany i nie mógł mówić; zmarł w Nowym Jorku, 23 grudnia 1962 roku[4][9].

Twórczość

edytuj

Do najważniejszych utworów Lejwika należą[2][4]:

  • 1908: Di kejtn fun Mesziech (Łańcuchy Mesjasza)
  • 1918: Hintern szlos (W zamknięciu)
  • 1921: Lider (Wiersze)
  • 1921: Der gojlem (Golem)
  • 1923: In kejnems land. Lider un poemes (Na ziemi niczyjej. Pieśni i wiersze)
  • 1927: Oreme meluche (Biedne państwo)
  • 1945: Maharam fun Rotenberg (Rabbi Meir z Rotenbergu)
  • 1945: In Treblinke bin ich nit gewen (W Treblince nie byłem)
  • 1949: Di chasene in Fernwald (Ślub w Fernwaldzie)
  • 1953: In di teg fun Ijew (Za czasów Hioba)

Przekłady na język polski

edytuj

Przypisy

edytuj
  1. Inne spotykane transkrypcje: Leiwik, Leivick, Leivik, Leyvik.
  2. a b c Kharlash 2017 ↓.
  3. a b c d Quercioli Mincer 2017 ↓, s. 289.
  4. a b c d e f Naimska 2003 ↓.
  5. a b c d Quercioli Mincer 2017 ↓, s. 290.
  6. Quercioli Mincer 2017 ↓, s. 291.
  7. Quercioli Mincer 2017 ↓, s. 293.
  8. a b Quercioli Mincer 2017 ↓, s. 294.
  9. Quercioli Mincer 2017 ↓, s. 297.

Bibliografia

edytuj