Hałaśnik białobrzuchy

gatunek ptaka

Hałaśnik białobrzuchy[7] (Criniferoides leucogaster) – gatunek ptaka z rodziny turakowatych (Musophagidae). Występuje w Afryce, nie jest zagrożony wyginięciem.

Hałaśnik białobrzuchy
Criniferoides leucogaster[1]
(Rüppell, 1842)
Ilustracja
Samiec sfotografowany w Tanzanii
Ilustracja
Samica sfotografowana w Tanzanii
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd turakowe
Rodzina turakowate
Podrodzina hałaśniki
Rodzaj Criniferoides
Roberts, 1926[2]
Gatunek hałaśnik białobrzuchy
Synonimy
  • Chizærchis leucogaster Rüppell, 1842[3]
  • Chizärhis leucogaster Rüppell, 1842[4]
  • Corythaixoides leucogaster (Rüppell, 1842)
  • Crinifer leucogaster (Rüppell, 1842)[5]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[6]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Zasięg występowaniaEdytuj

Zasięg występowania hałaśnika białobrzuchego ograniczony jest do sawann bogatych w akacje we wschodniej i północno-wschodniej Afryce: obejmuje północno-zachodnią, środkową i południową Somalię, Erytreę, Etiopię, Sudan Południowy, północno-wschodnią Ugandę (Karamoja i Teso), północną i wschodnią Kenię oraz na południe poprzez wschodni płaskowyż Tanzanii (na zachód do Tabory i na południe do Parku Narodowego Ruaha)[6][8][9].

TaksonomiaEdytuj

Gatunek po raz pierwszy opisał w 1842 roku niemiecki zoolog Eduard Rüppell, nadając mu nazwę Chizærchis leucogaster[3]. Jako miejsce typowe odłowu holotypu wskazał południową Etiopię[3][10]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Criniferoides opisanego przez południowoafrykańskiego zoologa Austina Robertsa w 1926 roku[2][7]. Niektóre ujęcia taksonomiczne umieszczają C. leucogaster w rodzaju Corythaixoides[1], inne w Crinifer[9]. Takson monotypowy[8][9].

EtymologiaEdytuj

Nazwa rodzajowa: rodzaj Crinifer Jarocki, 1821, hałaśnik; greckie -οιδης -oidēs – przypominający[11].
Epitet gatunkowy: greckie λευκος leukos – biały; γαστηρ gastēr, γαστρος gastros – brzuch[12].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała średnio 50 cm (w tym ogona 24–25 cm); masa ciała samców 170–225 g, samic 225–250 g[8]. Tabela przedstawia długość ciała dla siedmiu dorosłych ptaków schwytanych podczas ekspedycji w Kenii (wymiary w mm)[13]:

Długość ciała
Samce 487, 488, 485, 508
Samice 527, 508, 483

Dorosłe ptaki szare, z białym brzuchem i dolnymi pokrywami ogonowymi. Na głowie sztywny, spiczasty brązowoszary grzebień o długości 60 mm, końcówki piór grzebienia koloru czarnego[8]. Boki głowy, broda, cała szyja i pierś koloru szarego, tak jak i górne części ciała; średnie i większe pokrywy skrzydłowe z czarnymi końcówkami tworzącymi czarne pasma przy złożonym skrzydle. Białe podstawy na czarnych pokrywach podskrzydłowych tworzą wyraźną białą łatę w locie. Ogon czarny z szerokim białym pasmem w jego środkowej części. Dziób u samców czarniawy, u samic groszkowozielony (podczas sezonu rozrodczego staje się żółtawy); oko koloru piwno-brązowego, nogi i stopy czarne[8]. Młode ptaki podobne do dorosłych, ale ich upierzenie jest bardziej brązowawe, zwłaszcza na pokrywach skrzydłowych[8].

EkologiaEdytuj

Siedlisko i pokarmEdytuj

Hałaśnik białobrzuchy zamieszkuje zwykle gorące, nisko położone akacjowe stepy i sawanny z rozproszonymi drzewami. Występuje do 1700 m n.p.m.[8] Nie migruje, głównie osiadły w całym swoim zasięgu występowania[8].

Odżywia się owocami, kwiatami, nasionami, pąkami akacji, szczególnie preferując młode, zielone strąki Acacia tortilis[8].

Odzywa się zwykle głośnymi, nosowymi „haa haa haa” lub „gwaa”[a][14]. Nawoływania te są powtarzane kilka razy, często przez dwa ptaki w duecie[14]. Odzywa się również głośnym „go-wayeer”[a][14]. Jeden ptak słyszany nad rzeką Siolo w Kenii perfekcyjnie imitował szczekanie psa[15].

LęgiEdytuj

Okres rozrodczy przypada na okres od lutego do lipca w Somalii i Etiopii, od lutego do sierpnia w Kenii i Tanzanii oraz od lipca do sierpnia w północno-wschodniej Ugandzie[16][8]. Gniazdo jest raczej małą, kruchą i płaską strukturą zbudowaną z gałązek, znajdującą się od 3 do 12 m nad ziemią i generalnie na drzewach akacjowych[8]. Samica składa 2–3 owalne, błyszczące, bladoniebieskawe jaja; okres inkubacji trwa 27–28 dni, jaja wysiadywana są przez obie płci[8].

Status i zagrożeniaEdytuj

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody został zaliczony do kategorii LC (ang. Least Concern „najmniejszej troski”)[6]. Globalna liczebność populacji nie jest znana, ale gatunek ten jest na ogół dość powszechny w całym zakresie swojego występowania[6]. Prawdopodobnie ponosi jakieś straty na skutek działania ptaków drapieżnych w podobny sposób jak inne ptaki w podobnych siedliskach, ale żadne dane na ten temat nie zostały opublikowane[8]. Brak również dowodów na spadek populacji lub jakieś inne zagrożenia dla tego ptaka[17].

UwagiEdytuj

  1. a b Pisownia w języku angielskim.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Corythaixoides leucogaster, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] [dostęp 2016-05-17] (ang.).
  2. a b A. Roberts. Some changes in nomenclature, new records of migrants and new forms of S. Africa. „Annals of the Transvaal Museum”. 11 (4), s. 218, 1926 (ang.). 
  3. a b c E. Rüppell. Two new species of the genus Chizærchis from Abyssinia. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 10, s. 9, 1842 (ang.). 
  4. E. Rüppell. Beschreibung mehrerer grösstenteils neuer abyssinischer Vögel aus der Ordnung der Klettervögel. „Museum Senckenbergianum”. 3, s. 127, 1842 (niem. • łac.). 
  5. D. Lepage: White-bellied Go-away-bird Corythaixoides leucogaster (ang.). W: Avibase [on-line]. [dostęp 2021-12-09].
  6. a b c d BirdLife International, Criniferoides leucogaster, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2021-3 [dostęp 2021-12-09] (ang.).
  7. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Criniferinae Verheyen, 1956 - hałaśniki (wersja: 2020-05-27). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-12-09].
  8. a b c d e f g h i j k l m D.A. Turner: White-bellied Go-away-bird (Criniferoides leucogaster). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-05-18]. (ang.)
  9. a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v11.2) (ang.). [dostęp 2021-12-09].
  10. J.L. Peters: Check-list of birds of the world. Cz. 4. Cambridge: Harvard University Press, 1940, s. 10. (ang.)
  11. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-05-18]. (ang.)
  12. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-05-18]. (ang.)
  13. H.Ch. Oberholser. Birds of the white-fuller expedition to Kenya, East Africa. „Scientific publications of the Cleveland Museum of Natural History”. 4, s. 83, 1945 (ang.). 
  14. a b c N. Bouglouan: White-bellied Go-away-bird Corythaixoides leucogaster (ang.). oiseaux-birds.com. [dostęp 2016-05-18].
  15. W. Tomlinson. Bird notes chiefly from the northern frontier district of Kenya. „Journal of the East Africa Natural History Society”. 19, s. 10, 1946 (ang.). 
  16. L.H. Brown, P.L. Britton: The breeding seasons of East African birds. Nairobi: East Africa Natural History Society, 1980, s. 62. (ang.)
  17. Species factsheet: Criniferoides leucogaster (ang.). BirdLife International, 2021. [dostęp 2021-12-09].

Linki zewnętrzneEdytuj