Otwórz menu główne

Hałcnów

część Bielska-Białej

Hałcnów (hałcn. Alza, niem. Alzen, Alzenau wil. Aołca) – do 1977 r. odrębna wieś, dziś wysunięta najbardziej na północny wschód część Bielska-Białej, położona nad rzeką Słonnicą, pomiędzy wzgórzami Bark (333 m n.p.m.) i Hałcnowska Góra (404 m n.p.m.).

Hałcnów
Dzielnica Bielska-Białej
Ilustracja
Widok na centrum dzielnicy.
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miasto Bielsko-Biała
Data założenia koniec XIII w.
W granicach Bielska-Białej 1977
Populacja (2017)
• liczba ludności

8549
Nr kierunkowy 33
Kod pocztowy 43-344
Tablice rejestracyjne SB
Położenie na mapie Bielska-Białej
Położenie na mapie
49°50′59″N 19°05′31″E/49,849722 19,091944
Strona internetowa
Portal Portal Polska

NazwaEdytuj

Nazwa Hałcnów stanowi adaptację fonetyczno-morfologiczną pierwotnej niemieckiej nazwy Alzenau, która oznacza osadę należącą do Alzena[1].

Pierwsza wzmianka w 1404 jako Halcznow, następnie Halschnowa (1436), Halsznow (przez Długosza, 1470-1480)[2]. W dokumencie sprzedaży księstwa oświęcimskiego Koronie Polskiej przez Jana IV oświęcimskiego wystawionym 21 lutego 1457 miejscowość wymieniona została jako Halcznow[3].

HistoriaEdytuj

Hałcnów został założony prawdopodobnie pod koniec XIII w., lecz jako miejscowość nieparafialna po raz pierwszy wzmiankowany został w 1404[4]. Położony był w granicach księstwa oświęcimskiego, którego losy dzielił.

W XV w. stał się własnością rodów szlacheckich: Hałcnowskich, Żydowskich, Pruszyńskich i Czeczów. Od poł. XVI w. do czasów kontrreformacji wieś zaliczała się do licznych aktywnych gmin kalwińskich na terenie powiatu śląskiego.

Hałcnów był częścią bielsko-bialskiej wyspy językowej. Rodowici mieszkańcy byli prawie wyłącznie Niemcami i do 1945 roku używali odrębnego dialektu hałcnowskiego, należącego do grupy języków zachodniogermańskich. W połowie XIX wieku pojawiła się stanowiąca wówczas około 20% mniejszość polska, pochodząca głównie z Podhala[5].

Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 288 budynkach w Hałcnowie na obszarze 1011 hektarów (gemeinde i gutsgebiet) mieszkało 2669 osób (gęstość zaludnienia 264 os./km²), z czego 2652 (99,4%) było katolikami, 11 (0,4%) wyznawcami judaizmu 6 osób innej religii lub wyznania, 1896 (74,4%) było niemiecko-, a 678 (25,4%) polskojęzycznymi[6].

Na początku XX wieku między Niemcami i Polakami wybuchł spór o język używany w kościele i oficjalną nazwę gminy. Nazwa gminy była nawet podniesiona przez księdza Stanisława Stojałowskiego na obradach Sejmu Galicyjskiego[5].

W 1945 r. w Hałcnowie doszło do konfrontacji wojsk niemieckich i radzieckich, w wyniku której zniszczone zostało 80% zabudowy (po wojnie miejscowość odbudowano).

ZabytkiEdytuj

Najważniejszymi zabytkami Hałcnowa są: późnobarokowy kościół Nawiedzenia NMP (sanktuarium MB Bolesnej) z końca XVIII w. oraz klasycystyczny dwór Pruszyńskich (obecnie dom opieki prowadzony przez serafitki) z tego samego okresu.

WspółczesnośćEdytuj

Od 2002 r. obszar dzielnicy wchodzi w skład osiedla (jednostki pomocniczej gminy) o tej samej nazwie. W 2017 osiedle Hałcnów miało powierzchnię 1350,91 ha i zamieszkałe było przez 8549 osób (632,8 os./km²)[7].

Zwyczajowo (co ma też uzasadnienie historyczne) dzielnicę dzieli się na:

  • Hałcnów właściwy (centrum dawnej wsi)
  • Bark (część zachodnia, tworzącą odrębną gminę przed 1918 r.)
  • Zagrody (część północna, po wschodniej stronie Słonnicy)
  • Granicę Pisarską (część północno-wschodnia, przy granicy z Pisarzowicami)
  • Suchy Potok (część wschodnia, nad Suchym Potokiem)
  • Krzemionki (część południowo-wschodnia)
  • Hałcnowską Kępę (część południowa z wielkopłytowym osiedlem mieszkaniowym)
  • Granice (część południowo-zachodnia)

Hałcnów stanowi dziś podmiejską dzielnicę z częściowo zachowanym krajobrazem rolniczym, w której dominuje zabudowa jednorodzinna.

W Hałcnowie znajdują się 2 szkoły oraz kilka przedszkoli. Są nimi

Przez dzielnicę przebiegają drogi ekspresowe S1 i S52 (tworzące wspólnie wschodnią obwodnicę miasta) oraz powiatowe z Bielska-Białej do Bestwiny i Wilamowic. Planowany jest tu węzeł drogowy z Beskidzką Drogą Integracyjną oraz kontynuacją drogi ekspresowej S1 do Mysłowic. Granicę z Obszarami wyznacza droga krajowa nr 52. Na trasie linii kolejowej nr 117 znajduje się przystanek Krzemionki. Do Hałcnowa dojeżdża 11 linii MZK Bielsko-Biała: D, 12, 13, 13w, 13k, 17, 17k, 31, 32, 56 oraz 56BIS. Linie nr 12,13,13k,17k i 32 kursują do przystanku Hałcnów/Kościół, Linie nr 31 i D do przystanku Hałcnów/Granica, Linie nr 13w i 17 do przystanku Krzemionki/Witosa, Linia nr 56 do przystanku Bestwina/Piekarnia, a Linia nr 56BIS do przystanku Janowicka/Niklówka

W zachodniej części dzielnicy, na wzgórzu Bark, znajdują się tereny cenne przyrodniczo. Planowane jest utworzenie tam zespołu przyrodniczo-krajobrazowego.

PrzypisyEdytuj

  1. Hasło: Hałcnów. W: Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska. Henryk Borek (red.). T. 4: H-Ki. Warszawa – Wrocław: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 5. ISBN 83-01-07934-7.
  2. Aneks. Miejscowości ziemi oświęcimsko-zatorskiej. W: Paweł Mostowik: Z dziejów Księstwa Oświęcimskiego i Zatorskiego XII-XVI w. Toruń: 2005, s. 160. ISBN 83-7441-175-9.
  3. Krzysztof Prokop: Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438–1513. Dzieje polityczne. Kraków: PAU, 2002, s. 151. ISBN 978-8388857-31-7.
  4. Bielsko-Biała. Monografia miasta. Idzi Panic (redakcja). Wyd. drugie. Bielsko-Biała: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej, 2011, s. 213. ISBN 978-83-60136-26-3. (pol.)
  5. a b Grzegorz Wnętrzak: Stosunki polityczne i narodowościowe na pograniczu Śląska Cieszyńskiego i Galicji Zachodniej w latach 1897–1920. Toruń: adam marszałek, 2014, s. 187–189. ISBN 978-83-7780-882-5. (pol.)
  6. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XII. Galizien. Wien: 1907.
  7. Rada Miejska w Bielsku-Białej: [hhttps://obywatelskibb.pl/tabela_liczba_mieszkancow.pdf LICZBA MIESZKAŃCÓW BIELSKA-BIAŁEJ Z PODZIAŁEM NA 30 OSIEDLI (według stanu na 31 grudnia 2017 roku)]. 2018. [dostęp 4 listopada 2008].

Linki zewnętrzneEdytuj