Halicz (góra)

szczyt w Bieszczadach
Ten artykuł dotyczy szczytu w Bieszczadach. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Halicz (1333 m) – trzeci pod względem wysokości szczyt w polskiej części Bieszczadów i całych Bieszczadach Zachodnich.

Halicz
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Położenie Tarnawa Niżna
Pasmo Bieszczady Zachodnie, Karpaty
Wysokość 1333 m n.p.m.
Wybitność 103[1] m
Położenie na mapie Bieszczadów Zachodnich
Mapa konturowa Bieszczadów Zachodnich, na dole nieco na prawo znajduje się czarny trójkącik z opisem „Halicz”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko dolnej krawiędzi po prawej znajduje się czarny trójkącik z opisem „Halicz”
Ziemia49°04′19,7″N 22°46′07,8″E/49,072139 22,768833

Położenie i topografiaEdytuj

Położony jest we wschodniej części grupy Tarnicy, pomiędzy Kopą Bukowską a Rozsypańcem. Jest zwornikiem dla biegnącego w kierunku wschodnim grzbietu kulminującego w Wołowym Garbie[2]. Płaska kopa Wołowego, błędnie nazywana Małym Haliczem[3], oddzielona jest od Halicza niewielką przełęczą Sidło[4]. Masyw Halicza piętrzy się trójkątną sylwetką ponad kotłem źródłowym Wołosatki i doliną górnego Sanu[5]. Zbudowany z twardych piaskowców i łupków krośnieńskich. W partiach szczytowych częste wychodnie, grzędy i rumowiska skalne[6]. Ze wschodniego stoku Halicza, na wysokości 1200 m, wypływa potok o nazwie Halicz, będący lewym dopływem Sanu.

Pochodzenie nazwy szczytu nie zostało dostatecznie wyjaśnione[7].

Szczyt w całości pokrywa połonina tylko tu i ówdzie okraszona skalnymi występami. Połoninę wykorzystywali Bojkowie, dawni mieszkańcy tych ziem. Pierwotnym źródłem ich utrzymania była hodowla, głównie wypas wołów wysoko na połoninach oraz krów i owiec niżej w pobliżu wsi. Przykładowo na połoninach Halicza w 1913 pasło się 1900 wołów. Równie duże stada wypasano na połoninach Bukowego Berda, Połoniny Caryńskiej i Połoniny Wetlińskiej[8]. Załamanie tradycyjnej gospodarki pasterskiej nastąpiło w wyniku zniesienia serwitutów pastwiskowych[9]. Według węgierskich kronik w średniowieczu zbiegały się tu granice Polski, Węgier i Rusi. Góra ta dawniej cieszyła się złą sławą. Podobno była miejscem urzędowania beskidzkich zbójów i opryszków[7]. W okresie walk z oddziałami UPA na Haliczu odbywały się egzekucje mieszkańców okolicznych wsi, którym udowodniono współpracę z wojskiem polskim. Służyła temu zbudowana przez banderowców na szczycie specjalna szubienica[5].

PrzyrodaEdytuj

Na północno-wschodnich zboczach Halicza rosną naturalne lasy świerkowe[9]. W paśmie połonin ciekawa flora i fauna. Z rzadkich w Polsce roślin występuje tutaj m.in. arnika górska, chaber Kotschyego, tojad bukowiński, zaraza macierzankowa i turzyca dacka[10]. Gatunkiem endemicznym jest wilczomlecz karpacki. Miejsce kosówki zajmuje tutaj olsza kosa. Z ptaków najliczniej reprezentowany jest siwarnik i kruk. Z ssaków liczebnościowo dominują darniówki zwyczajne[11].

TurystykaEdytuj

Halicz znany jest z rozległych widoków. Dzięki dookolnej panoramie przy dobrej widzialności można dostrzec ukraińską część Bieszczadów: Połoninę Bukowską z Kińczykiem Bukowskim, Połoninę Równą, Starostynę, Pikuj, Czrną Repę oraz dalekie szczyty Popadii i Wielkiej Sywuli w Gorganach. Dobrze widać stąd górną część doliny Sanu ciągnącą się w stronę Przełęczy Użockiej i na północy dominującą w krajobrazie Magurę Łomniańską. Wspaniale prezentuje się ze szczytu dolina Wołosatki oraz wznoszące się nad nią w kierunku zachodnim grzbiety grupy Tarnicy.

Widokowy szczyt budził zainteresowanie turystów. Na początku XX w. wprost na połoninę Halicza prowadziła jezdna droga od cerkwi w Tarnawie Niżnej[12]. Pierwszy szlak turystyczny na Halicz wyznakowano kolorem niebieskim w 1933 z Sianek. Także z Sianek w 1909 dokonano pierwszego zimowego wejścia na Halicz[7]. W okresie powojennym Halicz przez długie lata był końcowym punktem Głównego Szlaku Beskidzkiego i wejść można było na niego z Ustrzyk Górnych. Jego trasę z Komańczy do Halicza wytyczyła w 1953 dwuosobowa ekipa z PTTK z Krakowa Władysław Krygowski i Edward Moskała[9]. W 1975 szlak przedłużono z Halicza na Rozsypaniec[7], a w 1980 dalej do Wołosatego[13]. 5 sierpnia 1953, korzystając z urlopu naukowego, szczyt zdobył ks. dr Karol Wojtyła, wędrując z Ustrzyk Górnych[14].

Piesze szlaki turystyczneEdytuj

  szlak czerwony WołosateRozsypaniecHaliczPrzełęcz pod TarnicąSzeroki WierchUstrzyki Górne (fragment Głównego Szlaku Beskidzkiego):
  • z Wołosatego przez Rozsypaniec 3 h 35 min (↓ 2 h 30 min)
  • z Przełęczy pod Tarnicą 1 h 35 min (↓ 1 h 15 min)[4]

PrzypisyEdytuj

  1. Analiza wybitności polskich szczytów w Karpatach
  2. Mapa topograficzna 1:10 000. mapy.geoportal.gov.pl. [dostęp 2020-12-27].
  3. Wojciech Krukar, Paweł Swianiewicz, Tadeusz Andrzej Olszański, Paweł Luboński: Bieszczady. Przewodnik. Oficyna wydawnicza Rewasz, Pruszków-Olszanica 1994, s. 204. ISBN 83-85557-09-1.
  4. a b Bieszczady. Mapa Turystyczna. skala 1:50 000. Wydawnictwo Compass, Kraków 2020, s. 1, 2. ISBN 978-83-8184-107-8.
  5. a b Edward Moskała: Bieszczady. Szlaki turystyczne.. Wydawnictwo PTTK Kraj, Kraków 1984, s. Tarnica-Halicz.
  6. Praca zbiorowa: Słownik geograficzno-krajoznawczy Polski. Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, s. 209, 210. ISBN 83-01-13080-6.
  7. a b c d Stanisław Kłos: Bieszczady. Przewodnik. Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1986, s. 306, 307.
  8. Jerzy Wrona: W Bieszczadach. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1985, s. 54. ISBN 83-02-02368-X.
  9. a b c Edward Moskała: Bieszczady. Krajowa Agencja Wydawnicza, Rzeszów 1982, s. 8, 35.
  10. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  11. Kazimierz Zarycki, Zbigniew Głowaciński: Przyroda Polska. Bieszczady. Wiedza Powszechna, Warszawa 1986, s. 94–103. ISBN 83-214-0414-6.
  12. Dr. Mieczysław Orłowicz: Ilustrowany przewodnik po Galicyi, Bukowinie, Spiszu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim. Dr. Karol Kwieciński/reprint: Wydawnictwo RUTHENUS, Lwów 1919/Krosno 2002, s. 246. ISBN 83-86588-37-3.
  13. Maria Starakiewicz: Bieszczady. Część południowa. Przewodnik turystyczny. Wydawnictwo PTTK Kraj, Kraków 1988, s. 11. ISBN 83-7005-226-6.
  14. Andrzej Potocki: Bieszczadzkimi i beskidzkimi śladami Karola Wojtyły. Wydawnictwo Carpathia, Rzeszów 2006, s. 24. ISBN 83-60234-01-9.

BibliografiaEdytuj

  • Bieszczady i Góry Sanocko-Turczańskie. Mapa turystyczna. Skala 1:75 000. Wydanie trzecie. Warszawa: PPWK SA. ISBN 83-7329-436-8.