Otwórz menu główne

Halina Krahelska

pisarka polska, działaczka społeczna

Halina Krahelska, właściwie Helena Maria Krahelska z domu Śleszyńska, primo voto Grabianka (ur. 12 maja 1886 roku w Odessie, zm. 19 kwietnia 1945 roku w Ravensbrück[1]) – polska działaczka społeczna, socjolog, publicystka i pisarka. Tworzyła używając pseudonimów Agata, Sabina, Zofia.

Halina Krahelska
Imię przy narodzeniu Helena Maria
Data i miejsce urodzenia 12 maja 1886
Odessa
Data i miejsce śmierci 19 kwietnia 1945
Ravensbrück
Partia Partia Socjalistów-Rewolucjonistów,
Klub Demokratyczny
Stronnictwo Demokratyczne
Odznaczenia
Order Krzyża Grunwaldu III klasy Krzyż Walecznych (1920-1941)

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Od 1908 w Polskiej Partii Socjalistycznej - Frakcji Rewolucyjnej[2], od 1912 roku w rosyjskiej Partii Socjalistów-Rewolucjonistów. W latach 1912-1917 na zesłaniu w Rosji. Uczestniczyła w rewolucji październikowej. Od 1919 przebywała w Polsce, gdzie m.in. brała udział w wielu społecznych akcjach politycznych lewicy. W latach 1919-1921 i 1927-1931 pełniła funkcję zastępcy Głównego Inspektora Pracy, zajmując się głównie systemem ochrony pracy i opieki społecznej (m.in. ochroną macierzyństwa kobiet pracujących). W 1928 r.lub 1929 r. w ramach Stypendium Rockefellera odbyła podróż przez Szwajcarię, Francję, Austrię i Niemcy, żeby poznać systemy pracy i opieki społecznej w Europie Zachodniej. Od 1931 była rzeczoznawczynią, reprezentują Polskę do spraw pracy przy Międzynarodowym Biurze Pracy w Genewie.

Działaczka Ligi Obrony Praw Człowieka i Obywatela, Stowarzyszenia Wolnomyślicieli Polskich i Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom.

Publikowała zarówno wiersze i beletrystykę, jak i opracowania naukowo-społeczne. W 1932 r. ukazała się jej wydana nakładem Instytutu Gospodarstwa Społecznego książka Praca kobiet w przemyśle włókienniczym. W tym czasie przeprowadziła wstępną selekcję rękopisów nadesłanych do Instytutu na konkurs zatytułowany „Pamiętniki bezrobotnych”. W komisji konkursowej zasiedli, m.in. Tadeusz Boy-Żeleński i Bronisław Ziemięcki. Na temat tej publikacji w prasie ukazało się ponad 200 recenzji, w tym 21 w zagranicznych. W 1933 r. we Lwowie wydano kolejną jej publikację pt. Przeobrażenia w rodzinie współczesnej i w roli kobiety. W dalszej swojej pracy Krahelska razem z dwoma pisarzami: Leonem Kruczkowskim i Andrzejem Strugiem podjęła się oceny bardzo obszernego materiału nadesłanego w konkursie na „Pamiętniki chłopów”, którego organizatorem był Instytut Gospodarstwa Społecznego[3]. Z obu publikacji powstałych w efekcie tych konkursów pamiętnikarskich do dziś obszernie korzystają badacze i badaczki historii społecznej Polski.

Od 1933 roku Krahelska związana była z grupą literacką „Przedmieście[4]. Została oskarżona o zniesławienie władz i policji w swojej powieści pt. Strajk polski z 1937, po czym uniewinniona (jej obrońcą był Mieczysław Jarosz)[5][6].

Była współzałożycielką w 1937 roku Klubu Demokratycznego w Warszawie. Pracowała też w Wojskowym Biurze Historycznym i Biurze Informacji i Propagandy Komendy Głównej ZWZ-AK. W 1941 uległa ciężkiemu wypadkowi, potrącona przez samochód wojskowy straciła nogę. Niosła wtedy ważne meldunki i mimo cierpienia udało jej się przekazać je w odpowiednie ręce unikając dekonspiracji. W uznaniu tego czynu odznaczono ją Krzyżem Walecznych. Autorka broszury Oświęcim – pamiętnik więźnia. W lipcu 1944 została wydana „...przez „nieznanych sprawców” w ręce Gestapo...”[7], a następnie uwięziona w obozie koncentracyjnym w Ravensbrück, gdzie zginęła lub zmarła prawdopodobnie 19 kwietnia 1945. Przed śmiercią napisała Tezy do działalności inspekcji pracy w odrodzonej Polsce.

Na cmentarzu służewskim przy ul. Wałbrzyskiej znajduje się jej grób symboliczny (grób rodzinny).

OdznaczeniaEdytuj

Nagroda im. Haliny KrahelskiejEdytuj

Główny Inspektor Pracy ustanowił w 1989 nagrodę jej imienia przyznawaną za "wybitne osiągnięcia w dziedzinie prewencji zagrożeń zawodowych, nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, wynalazczości, projektowania i wdrażania bezpiecznych technik i technologii w zakresie ochrony pracy, a także popularyzacji prawa pracy i ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa pracy[10]".

Opracowania naukowe i społeczneEdytuj

 
Spisany przez Krahelską w 1942 roku raport z Auschwitz p.t. Oświęcim, pamiętnik więźnia.
  • Łódzki przemysł włókienniczy wobec ustawodawstwa pracy, Przedmowa: L. Krzywicki, Warszawa 1927.
  • Ochrona macierzyństwa robotnicy w przedsiębiorstwach państwowych polskich, Warszawa 1928.
  • Ochrona pracy w Polsce. Stan obecny i drogi dalszego rozwoju, [Współautor: W. Landau], Warszawa 1928.
  • Praca dzieci i młodocianych w Polsce, Warszawa 1928.
  • Praca młodzieży a zadania służby społecznej, Warszawa 1930.
  • Przedmowa do: E. Frelkowa: Praca młodzieży w przemyśle drukarskim w Polsce, Warszawa 1929.
  • Czynnik ludzki w produkcji. Pięć lat na froncie gospodarczym, Warszawa 1931.
  • Praca kobiet w przemyśle współczesnym, Przedmowa L. Krzywicki. Warszawa 1932.
  • Przeobrażenia w rodzinie współczesnej i w roli kobiety. Życie gospodarcze i ekonomika społeczna, Lwów 1933.
  • Życie bezrobotnych. Badania ankietowe, [Współautor: S. Pruss], Warszawa 1933.
  • Odpłatność pracy jako jedyna racjonalna podstawa zatrudnienia młodzieży, Warszawa 1934.
  • Prawda o stosunkach pracy, Lwów 1934.

Twórczość literackaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.1. Warszawa: 1987, s. 103-104.
  2. Nowa Gazeta Praska. www.ngp.pl. [dostęp 2015-09-21].
  3. Tomasz Kozłowski. Inspektor pracy. Halina Krahelska, Warszawa 2014.
  4. Lewicowo, Literatura proletariacka
  5. Jubileusz Mieczysława Jarosza. „Palestra”. Nr 6/7 (55), s. 3, 11, 1962. 
  6. Kronika. 50 lat pracy zawodowej adwokata Mieczysława Jarosza. „Palestra”. Nr 6/6 (54), s. 90, 1962. 
  7. Władysław Minkiewicz; Wspomnienia (I) 1939–1954, Zeszyty Historyczne 80/1987. Instytut Literacki, s. 125
  8. M.P. z 1947 r. nr 34, poz. 286.
  9. Aleksander Mazur: Order Krzyża Grunwaldu 1943-1985. MON, 1988, s. 97.
  10. Tomasz Kozłowski, Inspektor pracy. Halina Krahelska, Warszawa 2014 [dostęp 2015-09-21]

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj