Otwórz menu główne

Hallelujah (piosenka Leonarda Cohena)

piosenka Leonarda Cohena

Hallelujahballada[1] pop-folkowa napisana przez kanadyjskiego piosenkarza i autora tekstów Leonarda Cohena, która pierwotnie została wydana na albumie Various Positions z 1984 roku[2].

Hallelujah
Singel Leonarda Cohena
z albumu Various Positions
Wydany grudzień 1984
Nagrywany czerwiec 1984
Gatunek folk, pop
Długość 4:36
Wydawnictwo Columbia
Producent John Lissauer
Autor Leonard Cohen

Istnieje sześć oficjalnie nagranych i wydanych wersji piosenki na płytach: jednej studyjnej – Various Positions (nagrana i wydana w 1984) i pięciu koncertowych – Cohen Live (nagrana w 1988, wydana w 1994), Legendary FM Broadcasts (nagrana w 1993, wydana w 2016), Live in London (nagrana w 2008, wydana w 2009), Songs from the Road (nagrana w 2009, wydana w 2010), Live in Dublin (nagrana w 2013, wydana w 2014)[3].

Piosenka w momencie wydania nie osiągnęła dużego sukcesu, lecz później zdobyła dużą popularność, czego dowodem jest około 240 jej coverów. To także najczęściej wykonywany przez innych muzyków utwór Cohena[4].

Kompozycja muzyczna i interpretacja tekstuEdytuj

Cohen tworzył piosenkę przez 5 lat[3], choć w popularnym przekazie miał ją napisać, siedząc w bieliźnie na podłodze w hotelu Royalton Hotel[5]. Hallelujah w oryginalnej wersji jest utworem w metrum 12/8, łączącym styl walca i muzyki gospel. Piosenka napisana jest w tonacji C-dur, następuje progresja za tekstem „it goes like this, the fourth, the fifth, the minor fall, and the major lift”: C, F, G, a, F[6]. Oryginalna piosenka jest grana w tempie 56 BPM[3] z ambitusem wokalu e-a1[potrzebny przypis]. Inne nagrane wersje są wykonywane w różnych tonacjach – oprócz C-dur, także A-dur lub c-moll[3]. W oryginalnej wersji akompaniament tworzą bębny, gitara, gitara basowa i syntezator. Ten ostatni instrument w wersjach koncertowych jest zastąpiony przez organy, a na niektórych nagraniach aranżacja jest wzbogacona o partię saksofonu, mandoliny lub obu tych instrumentów naraz. Wersje koncertowe zawierają solo gitarowe lub organowe[3].

Najkrótsza nagrana wersja, z Various Positions, trwa 4 minuty i 40 sekund, a najdłuższa, z Legendary FM Broadcasts, 7 minut i 59 sekund[3].

Istnieją różne wersje tekstu opublikowane w zbiorach wierszy i śpiewnikach autoryzowanych przez Cohena, różniące się też od wersji nagranych[3]. Pierwsza wersja tekstu liczyła około 80 wersów[5]. Po wydaniu albumu w 1984 roku, Cohen wykonywał oryginalną wersję piosenki podczas swojej światowej trasy koncertowej w 1985 roku. Jednak podczas występów na żywo w latach 1988 i 1993 Cohen śpiewał inny tekst, w którym tylko ostatnia zwrotka zgadzała się z wersją piosenki graną na trasie. Liczni artyści podczas swoich występów mieszają obie wersje piosenki albo dokonują bezpośrednich zmian w tekście, jak np. Rufus Wainwright i Allison Crowe, którzy słowa „holy dove” zamienili, w przypadku Wainwrighta na „holy dark”, a Crowe na „Holy Ghost”.

Adresat liryczny tekstu jest nieoczywisty i zmienia się w różnych wersach[7].

Oryginał Cohena zawiera kilka biblijnych odwołań[6]. Sam tytuł, Alleluja, jest biblijnym zwrotem wychwalającym Boga, spotykanym przede wszystkim w Księdze Psalmów. Tekst rozpoczyna się od nawiązania do króla Dawida, który mimo bycia grzesznikiem, przy pomocy pieśni próbuje skontaktować się z Bogiem. Powtarzanie frazy Hallelujah ma być sposobem na odtworzenie tego kontaktu. W tekście w różnych miejscach możliwość takiego porozumienia się z Bogiem jest podważana, ale jednocześnie podawana jako konieczna. Następnie rozwijana jest kwestia grzechu Dawida na przykładzie cudzołóstwa z Batszebą i upadku Samsona, w związku z wyjawieniem Dalili sekretu (postacie z Księgi Sędziów). Według niektórych interpretacji jest tu zawarty przekaz o tym, że przyziemne sprawy odrywają bohaterów od ważniejszej misji. W tej interpretacji światło księżyca oświetlające ciało Batszeby jest symbolem fałszywego postrzegania zmysłowego, które zasłania obraz duchowy. Przywołany jest tu motyw słabości bohaterów, którzy potrafią walczyć fizycznie z silnymi przeciwnikami, ale ich czujność rozprasza się w kontakcie z kobietą. Z drugiej zaś strony, obaj przywołani męscy bohaterowie biblijni, ostatecznie zostali podniesieni z upadku przez Boga. Błysk światła związany ze słowami pieśni w wersie There’s a blaze of light in every word jest interpretowany jako nawiązanie do Boskiego aktu stworzenia. W kolejnych zwrotkach Cohen opisuje stosunek płciowy językiem religijnym, przywołując mi.m. symbol gołębia wielokrotnie wykorzystywany w Biblii. Jest to interpretowane jako porównanie miłości międzyludzkiej, także erotycznej, do miłości między Bogiem a człowiekiem. Z tej perspektywy istota boska jest interpretowana jako odpowiedź na chaos i sposób na zjednoczenie duszy i ciała[8]. Sam Cohen twierdził, że nawiązanie do klasycznych chóralnych wykonań Alleluja symbolizuje fakt, że mimo niedoskonałości świata, powinnością ludzi jest śpiewanie tego hymnu[7]. Istnieją interpretacje wiążące to z osobistymi poglądami religijnymi Cohena, które w dzieciństwie były kształtowane przez środowisko żydowskie i katolickie, a w dorosłym życiu przybrały formę buddyjską, przypominającą medytacyjną odmianę tych pierwszych wyznań[8][7].

Pogląd Cohena o tym, że istnieje wiele różnych hallelujah, odbija się w krańcowo różnych coverach utworu, które mogą być melancholijne, delikatne, podnoszące na duchu lub radosne, zależnie od wykonawcy[6]. Publikowane interpretacje tekstu stosunkowo rzadko odnoszą się biografii Cohena. Niektórzy przypuszczają, że za życia Cohena krytycy celowo unikali wiązania podmiotu lirycznego z nim samym, szanując jego prywatność. Wynika to z intymnego charakteru liryki tekstu, często wiązanego ze sferą seksualną[3]. Wśród hipotez dotyczących inspiracji, pojawia się mówiąca, że inspiracją do powstania tekstu z fragmentami nieprzychylnymi dla adresata, był rozpad związku z Suzanne Elrod[3].

Walijski piosenkarz John Cale, pierwsza osoba, która nagrała cover Hallelujah, wykorzystał w niej idee "trzeźwości i szczerości" w kontraście do beznamiętnego wykonania Cohena[6]. Cover amerykańskiego piosenkarza Jeffa Buckleya jest smutniejszy i był przez niego samego opisany jako oda do życia i miłości, a wręcz odniesienie do orgazmu (oryginalnie "a halleljuah to the orgasm"[3][6]. Crowe zinterpretował wykonanie Buckleya jako bardzo seksualne[6]. Wainwright wykonał natomiast "oczyszczającą i prawie liturgiczną" wersję piosenki[6].

Wersje innych wykonawcówEdytuj

W ciągu kilku ostatnich lat „Hallelujah” było wykonywane przez dużą liczbę różnych artystów. Od czasu pierwszego covera Cale'a około 240 wykonawców wydało płytę z „Hallelujah”[4]. W połowie drugiej dekady XXI wieku w serwisie YouTube umieszczone było ponad 600 wersji różnych wykonawców w ponad 25 językach. Piosenka ta jest również często wykonywana w programach talent show[3]. Różne interpretacje piosenki zawierają odmienne wersje tekstu[5].

W kwietniu 2009 roku radio CBS przeprowadziło wywiad z Cohenem, w którym ten, zapytany o covery piosenki, powiedział, że ich liczba rozśmiesza go i bawi, po tym, jak jego wytwórnia muzyczna po napisaniu przez niego pierwszej wersji piosenki nie chciała jej wydać. Dodał jednak, że zbyt wielu artystów wykonuje piosenkę[9][10].

John CaleEdytuj

Cover Johna Cale’a został wydany na tribute albumie dla Leonarda Cohena I'm Your Fan w 1991 roku oraz na jego płycie zawierającej zapisy z występów na żywo Fragments of a Rainy Season w 1992 roku. Mimo iż Cohen jest twórcą tekstu i muzyki, przez całe lata 80. nie nadał on swojej piosence wyraźnego kształtu, jakim mogliby posługiwać się inni artyści, ani nawet on sam[11]. Dokonał tego Cale, który po obejrzeniu występu Cohena na żywo, poprosił go o przysłanie mu tekstu. Ku jego zaskoczeniu otrzymał 15-stronicowy tekst, z którego wybrał najbardziej ekspresyjne zwrotki[11][12].

Wersja Cale'a jest zaśpiewana w szybszym tempie niż oryginalna wersja Cohena[7].

Na wersji Cale’a wzorowali się w swoich interpretacjach inni artyści, jak i sam Leonard Cohen podczas jego trasy koncertowej 2008–2009[6][11].

Ta wersja piosenki została użyta w filmie Shrek, podczas gdy na płycie wydanej jako soundtrack filmu zastąpiono ją wersją Rufusa Wainwrighta[7].

Jeff BuckleyEdytuj

Hallelujah
Singel Jeffa Buckleya
z albumu Grace
Wydany 23 sierpnia 1994
Nagrywany 1993–1994
Bearsville Studios, NY
Gatunek folk rock, rock alternatywny
Długość 6:53
Wydawnictwo Columbia Records
Producent Jeff Buckley, Andy Wallace
Twórca tekstu Leonard Cohen
Singel po singlu

Amerykański piosenkarz Jeff Buckley, zainspirowany wersją Cale’a, nagrał jedną z najbardziej znanych wersji „Hallelujah” na swój debiutancki album Grace z 1994 roku[13][14]. Podczas nagrywania Buckley nie był zadowolony ze swoich pierwszych wykonań piosenki. Po nagraniu ponad 20 prób producent Andy Wallace wybrał 3 nagrania, które zmiksował i stworzył z nich jedno „Hallelujah”.

W 2004 roku cover Buckleya znalazł się na 259. miejscu listy „500 najlepszych piosenek wszech czasów” magazynu Rolling Stone[6]. W tym samym roku magazyn Time nazwał wersję Buckleya „znakomicie zaśpiewaną”[15], podczas gdy Josh Tyrangiel uznał wersję Buckleya za jedną z najlepszych piosenek.

We wrześniu 2007 roku brytyjski magazyn Q przeprowadził wśród pięćdziesięciu autorów tekstów piosenek sondę, w której „Hallelujah” znalazło się wśród „10 najwspanialszych piosenek”. John Legend nazwał wersję Buckleya „najbliższą perfekcji” i zarazem określił mianem jednego z najpiękniejszych nagrań muzycznych, jakiego kiedykolwiek słuchał[16].

W lipcu 2009 roku nagranie Buckleya zajęło trzecie miejsce w ankiecie na „100 najgorętszych utworów wszech czasów” przeprowadzonej pośród słuchaczy australijskiego radia Triple J[17].

Wersja Buckleya nie była natychmiastowym hitem; Buckley nie zdążył (zmarł w 1997) zobaczyć prawdziwej sławy swojego utworu. Do roku 2002 album, na którym znajduje się „Hallelujah” nie miał statusu złotej płyty w USA, dopiero dziewięć lat po jego wydaniu zdobył certyfikację. Wersja Buckleya, tak samo jak Cohena, nigdy nie została wydana jako singiel, zaczęła być natomiast notowana w oficjalnych rankingach dopiero w 2006 roku.

„Hallelujah” w wersji Buckleya została wykorzystana w wielu serialach[15]:

jak również w filmach:

Rufus WainwrightEdytuj

„Hallelujah” w wersji Rufusa Wainwrighta zostało nagrane w podobnej aranżacji co wersja Johna Cale’a. Cover Wainwrighta jest głównie znany z filmu Shrek, w którym mimo tego, że w filmie została użyta wersja Cale’a, to w ścieżce dźwiękowej wykonawcą jest Wainwright. Przyczyną tego, według portalu allmusic.com, było to, że Wainwright należy do tzw. „rodziny DreamWorks”, czyli artystów współpracujących z wytwórnią[11][19].

Rufus Wainwright, jego siostra Martha Wainwright i Joan Wasser wykonali „Hallelujah” w filmie pt. Leonard Cohen: I'm Your Man.

k.d. langEdytuj

k.d. lang nagrała cover „Hallelujah” na swój album Hymns of the 49th Parallel w 2004 roku. Kanadyjska artystka związana z muzyką country wykonywała utwór na kilku ważnych uroczystościach takich jak:

Alexandra BurkeEdytuj

Hallelujah
Singel Alexandry Burke
z albumu Overcome
Strona A Bad Boys (Niemcy)
Strona B „Candyman”
„Without You”
Wydany 17 grudnia 2008
Nagrywany 2008
Gatunek pop
Długość 3:39
Wydawnictwo Syco
Producent Quiz & Larossi
Format singiel CD, pobieranie cyfrowe
Twórca tekstu Leonard Cohen
Singel po singlu

Alexandra Burke, zwyciężczyni piątej serii brytyjskiego show telewizyjnego The X Factor, nagrała cover „Hallelujah” dzięki wygranej w programie. Teledysk do utworu ukazuje drogę do zwycięstwa Burke zsynchronizowaną z tekstem piosenki[23].

Wydanie singla w wykonaniu Alexandry Burke na nowo wzbudziło w publiczności zainteresowanie piosenką „Hallelujah”, zarówno w wersji Buckleya, jak i Cohena. Fani Buckleya zorganizowali akcję mającą na celu wprowadzenie wersji Buckleya na szczyt bożonarodzeniowego notowania listy przebojów, aby nie pozwolić zająć tego miejsca przez Burke[24][25]. Kampania była motywowana niechęcią fanów Jeffa Buckleya do komercyjnej formuły programu The X Factor i do aranżacji piosenki[26][27], jak też chęcią przedstawienia utworu młodszej publiczności[28]. Sama Burke nie była najszczęśliwsza z powodu wyboru piosenki[27].

Inne wersjeEdytuj

  • Bob Dylan jako jeden z pierwszych wykonywał „Hallelujah” Cohena na żywo, po raz pierwszy na koncercie w Montrealu 8 lipca 1988 roku[29].
  • Kanadyjska piosenkarka Allison Crowe nagrała swoją wersję utworu do albumu Tidings wydanego w 2003 roku. Crowe wykonywała piosenkę corocznie w ramach specjalnego programu w państwowej telewizji od 2003 do 2008 roku[30].
  • Bono nagrał swoją interpretację kompozycji Cohena w formie mówionej na potrzeby tribute albumu dla Cohena – Tower of Song[31].
  • Bon Jovi wykonywał „Hallelujah” na swoich koncertach, w tym na DVD Live at Madison Square Garden; Cohen uważał ich wersję za swoją ulubioną[32].
  • W 2006. roku norweski kwartet składający się z Askila Holma, Espena Linda, Alejandro Fuentesa i Kurta Nilsena nagrał cover „Hallelujah”, który w Norwegii w ciągu dwóch tygodni uzyskał status podwójnie platynowej płyty[33].
  • Geoff Tate, wokalista zespołu Queensrÿche, zaśpiewał „Hallelujah” na pogrzebie Ronniego Jamesa Dio w 2010 roku.
  • Maciej Zembaty przełożył „Hallelujah” na język polski, utwór znajduje się na jego płycie Alleluja.

Wyróżnienia i osiągnięciaEdytuj

  • W 2005 roku „Hallelujah” została nazwaną dziesiątą najwspanialszą kanadyjską piosenką wszech czasów w rankingu magazynu Chart[34].
  • BBC Radio 2 upamiętniło 25. rocznicę wydania piosenki godzinnym programem dokumentalnym radiowym „The Fourth, The Fifth, The Minor Fall”, w którym przedstawiono historię piosenki i chronologię jej aranżacji[30].
  • Jon Wilde z gazety The Guardian zauważył, że piosenka „jest na szybkiej drodze do zostania najbardziej dyskutowaną piosenką wszech czasów”[35].
  • 21. grudnia 2008 roku „Hallelujah” zostało pierwszą piosenką od 51 lat[36], która zajmowała zarówno pierwsze, jak i drugie miejsce w UK Singles Chart. Covery Alexandry Burke i Jeffa Buckleya były najlepiej sprzedającymi się utworami w tygodniu między 15., a 21. grudnia 2008 roku[37].

Odbiór piosenki i jej coverów jest tematem książki dziennikarza muzycznego Alana Lighta The Holy or the Broken. Leonard Cohen, Jeff Buckley, and the Unlikely Ascent of "Hallelujah"[3].

NotowaniaEdytuj

Wszystkie dane, z wyjątkiem tych, które mają podane własne źródło, zostały zaczerpnięte z allmusic.com i acharts.us

Rok Wykonawca Notowanie europejskie World Singles Top 40 Hot Digital Songs Inne notowania
UK Szwecja Norwegia Irlandia
2007
2008
2009
Leonard Cohen 36 16
2006
2007
2008
Jeff Buckley 2 5 7 8 17 1 Hot Canadian Digital Singles: 2
2010 k.d. lang 12 11 34 34 Canadian Hot 100: 2
The Billboard Hot 100: 61
2008
2009
Alexandra Burke 1 1 4

PrzypisyEdytuj

  1. Isabella R. Moyer: Singing 'Hallelujah' this Christmas season (ang.). ncronline.org, 2012-12-10. [dostęp 2014-08-11].
  2. Hallelujah by Leonard Cohen (ang.). secondhandsongs.com. [dostęp 2014-08-11].
  3. a b c d e f g h i j k l Katie J. Peterson, Paul Lindholdt, The World Sings "Hallelujah" [w:] Victor Kennedy, Michelle Gadpaille (red.), Ethnic and Cultural Identity in Music and Song Lyrics, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2007, s. 107-117, ISBN 978-1-4438-9566-8 (ang.).
  4. a b Covers of L. Cohen (ang.). [dostęp 2010-05-03].
  5. a b c Laura Barton, Hail, Hail, Rock'n'Roll: Leonard Cohen, Guardian, 19 grudnia 2008 (ang.).
  6. a b c d e f g h i Guy Garvey: Dokument radiowy The Fourth, The Fifth, The Minor Fall (ang.). 1 listopada 2008. [dostęp 2010-05-03].
  7. a b c d e Allan Moore, The bitter taste of praise: Singing "Hallelujah" [w:] Lori Burns, Serge Lacasse (red.), The Pop Palimpsest: Intertextuality in Recorded Popular Music, Ann Arbor: University of Michigan Press, 2018, s. 85-105, ISBN 978-0-472-13067-2 (ang.).
  8. a b Mary Anne O'Neil, Leonard Cohen, Singer of the Bible, „CrossCurrents”, 65 (1), 2015, s. 91-99, DOI10.1111/cros.12112 (ang.).
  9. CBS: The National Post (Canada), March 20, 2009 (ang.). [dostęp 2010-05-03].
  10. Jian Ghomeshi. Jian Ghomeshi interviews Leonard Cohen - Music. „The Guradian”, 10 lipca 2009 (ang.). [dostęp 2010-05-03]. 
  11. a b c d Robert Moore: Amazon.co: know more about Leonard Cohen's "Hallelujah" (ang.). [dostęp 2010-05-03].
  12. Neil McCormick: Leonard Cohen: Hallelujah!. W: The Telegraph [on-line]. 2008-06-14. [dostęp 2014-09-19].
  13. Amy Wilkinson: Justin Timberlake's 'Hallelujah': The Story Behind The Cover. MTV.com, 22 stycznia 2010. [dostęp 14 lutego 2010].
  14. Jeff Buckley: NME's guide to the 'Hallelujah' challenger. NME.com, 17 grudnia, 2008. [dostęp 2014-09-19].
  15. a b Josh Tyrangiel: Keeping Up the Ghost. Time, 12 grudnia, 2004. [dostęp 14 lutego 2010].
  16. 10 Most Perfect Songs Ever. „Q”, s. 50, 2007. DOI: 2007 październik 2007. 
  17. Hottest 100 Of All Time. ABC.net.au, 2009. [dostęp 14 lutego 2010].
  18. Jeff Buckley. IMDB. [dostęp 14 lutego 2010].
  19. Stephen Thomas Erlewine: Shrek – Original Soundtrack (ang.). [dostęp 2010-05-13].
  20. Nagranie występu z Juno Awards (pol.). [dostęp 2010-05-03].
  21. Leonard Cohen's "Hallelujah," a Highlight of k.d. lang Performances, Hits the "X Factor" (ang.). [dostęp 2010-05-03].
  22. 2006 Events (ang.). [dostęp 2010-05-03].
  23. Alan Connor: Just Whose "Hallelujah" Is It Anyway?. W: BBC News Magazine [on-line]. 2008-12-17. [dostęp 21 grudnia 2008].
  24. Brad Frenette: Jeff Buckley, Leonard Cohen fans unite on Facebook to keep reality show version of 'Hallelujah' off British chart (ang.). 16 grudnia 2008. [dostęp 2010-05-04].
  25. The Sun: Hallelujah! You Buck the trend (ang.). [dostęp 2010-05-04].
  26. The Times: The Fight for a 'Hallelujah' Christmas Victory (ang.). [dostęp 2010-05-04].
  27. a b The Times: 'Hallelujah' Hits Number One and Two Slots in Christmas Charts (ang.). [dostęp 2010-05-04].
  28. Mark Lawson: Mark Lawson: Warring 'Hallelujahs' (ang.). [dostęp 2010-05-04].
  29. Elisa Bray: Hallelujah A Song with a Life of Its Own (ang.). 5 grudnia 2008. [dostęp 2010-05-18].
  30. a b The Fourth, The Fifth, The Minor Fall. , 1 listopada. BBC. 
  31. Amazon.com: Tower of Song: The Songs of Leonard Cohen: Various Artists (ang.). [dostęp 2010-05-18].
  32. The Outside Organisation: Live At Madison Square Garden DVD and Blu-ray Released November 23rd (ang.). [dostęp 2010-05-18].
  33. MUSIC BUSINESS IN NORWAY (ang.). s. 15. [dostęp 2010-05-18].
  34. Chart (magazine) – Wikipedia (ang.). [dostęp 2010-05-15].
  35. Jon Wilde: Which Hallelujah is the highest?. W: The Guardian [on-line]. 2008-03-12. [dostęp 2008-12-16]. Cytat: Leonard Cohen's mournful classic has been covered by everyone from Bon Jovi to American Idol's Jason Castro. But whose version is the best?
  36. Alastair Jamieson: Same song in top two chart spots for the first time in 51 years as an X Factor version of Leonard Cohen's Hallelujah sets a new record (ang.). W: The Telegraph [on-line]. [dostęp 2014-09-19].
  37. 'Hallelujah' Set for Chart Trinity. W: BBC News [on-line]. BBC, 16 grudnia 2008. [dostęp 2008-12-21].

Linki zewnętrzneEdytuj