Hanušovce nad Topľou

iasto na Słowacji

Hanušovce nad Topľou (węg. Tapolyhanusfalva) – miasto na Słowacji w kraju preszowskim, w powiecie Vranov nad Topľou; liczy ponad 3700 mieszkańców (2011). Do 1927 miasto nazywało się Hanušovce, istnieje także wieś Spišské Hanušovce.

Hanušovce nad Topľou
Ilustracja
Historyczne centrum miasta
Herb
Herb
Państwo

 Słowacja

Kraj

 preszowski

Powiat

Vranov nad Topľou

Burmistrz

Štefan Straka[1]

Powierzchnia

14,37[2] km²

Wysokość

207 m n.p.m.

Populacja (2023)
• liczba ludności
• gęstość


3 730[3]
259,65[4] os./km²

Nr kierunkowy

0 57

Kod pocztowy

094 31

Tablice rejestracyjne

VT

Położenie na mapie kraju preszowskiego
Mapa konturowa kraju preszowskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Hanušovce nad Topľou”
Położenie na mapie Słowacji
Mapa konturowa Słowacji, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Hanušovce nad Topľou”
Ziemia49°01′35″N 21°30′01″E/49,026389 21,500278
Strona internetowa

Położenie edytuj

Miasto leży w pagórkowatym terenie, budowanym głównie utworami fliszowymi, w dolinie Medzianskeho potoka uchodzącego tuż niżej do Topli. Przepływa przez nie również Hanušovský potok. Centrum miasta leży na wysokości 207 m n. p. m., a jego tereny na wysokości 160—420 m n. p. m.[5]

Historia edytuj

Najstarsze osadnictwo na terenie miasta miało miejsce już na przełomie eneolitu i epoki brązu. Historyczną osadę założył po roku 1312, na ziemiach będących wówczas we władaniu rodu Abów, niejaki Hanus. Został on jej sołtysem i od jego imienia osada otrzymała nazwę. Pierwsza bezpośrednia wzmianka o niej pochodzi z roku 1332[6], kiedy wzmiankowana jest jako Hanusfalwa. Później występuje jako villa Johannis (1355), Hanuswagasa (1359), Hanussowcze (1773), Hanušovce nad Topľou (1927). W języku węgierskim funkcjonowała jako Hanusfalu lub Tapolyhanusfalva. W tymże 1332 r. osada otrzymała prawa miasta prywatnego, w tym przywileje targowe[7].

W roku 1427 miasto liczyło 136 domów. W połowie XV w. działały w jego okolicy oddziały taborytów, zwanych tu "bratrzykami" (słow. bratríci). Znane było z wysokiego poziomu nauczania miejscowej szkoły[8]. Od połowy XIV w. należało do Sósych z Solivaru, od XVIII w. do Dessewffych i Berzeviczych. V roku 1787 miało miasto 112 domów i 896 mieszkańców, a w roku 1828 - 168 domów i 1269 mieszkańców. Do XIX w. utrzymała się jego rola jako lokalnego ośrodka targowego. Mieszkańcy zajmowali się rolnictwem i rzemiosłem (słynne były wyrabiane tu fajki)[7].

Zabytki edytuj

  • Kościół katolicki p.w. Wniebowzięcia Marii Panny, wczesnogotycki z 1280 r. Murowany, jednonawowy, z wieżą dostawioną na osi. Przebudowany w XVIII w., zachował jednak wiele pierwotnych elementów architektonicznych[8].
  • Dzwonnica koło kościoła. Murowana, barokowa, nakryta dachem czterospadowym z hełmem i latarnią, z 1742 r.
  • Kościół ewangelicki, klasycystyczny z 1783 r. Murowany, jednonawowy, z przysadzistą wieżą na osi, przebudowany empirowo w roku 1820.
  • Kasztel Sósych (tzw. Mały; słow. Šoóšovský kaštieľ, Malý kaštieľ). Renesansowa, murowana, dwukondygnacyjna budowla z narożną wieżą, z 1564 r.
  • Kasztel Dessewffych (tzw. Wielki; słow. Dežőfiovský kaštieľ, Veľký kaštieľ). Późnorenesansowy, murowany, dwukondygnacyjny, z kwadratowymi wieżami na narożnikach, z XVII w., w połowie XVIII w. przebudowany barokowo. Obecnie siedziba muzeum (słow. Vlastivedné múzeum Hanušovce nad Topľou)[8].

Przypisy edytuj

  1. Zoznam zvolených starostov a primátorov podľa obcí, miest a mestských častí. Štatistický úrad Slovenskej republiky, 2014. [dostęp 2017-10-05]. (słow.).
  2. Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Hustota obyvateľstva - obce. www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7014rr_obc: 14,37S_SK, om7014rr_ukaz: Rozloha (Štvorcový meter).
  3. Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Počet obyvateľov podľa pohlavia - obce (ročne). www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7101rr_obc: AREAS_SK.
  4. Statistical Office of the Slovak Republic (www.statistics.sk): Hustota obyvateľstva - obce. www.statistics.sk. [dostęp 2024-03-28]. Ustawienia: om7014rr_obc: AREAS_SK.
  5. Wg E-obce [1]
  6. Hanušovce nad Topľou - História. [w:] E-obce.sk [on-line]. TERRA GRATA. [dostęp 2017-10-05]. (słow.).
  7. a b Wg E-obce [2]
  8. a b c Jozef Ďurček: Šariš. Malý turistický sprievodca [w:] "Krásy Slovenska" R. LIII, nr 8/76, s. 145 (Na pomoc sprievodcom)