Otwórz menu główne

Heinrich Gustawowicz Neuhaus, forma spolszczona Henryk Neuhaus, ros. Генрих Густавович Нейгауз (ur. 12 kwietnia 1888 w Jelizawietgradzie, zm. 10 października 1964 w Moskwie) – rosyjski pianista i nauczyciel pochodzenia polsko-niemieckiego. Ceniony interpretator muzyki Ludwiga van Beethovena i Fryderyka Chopina. Dwukrotny juror Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina. Wykładowca Konserwatorium Moskiewskiego w latach 1922–1964. Autor wpływowej publikacji Sztuka pianistyczna (1958)[1][2].

Heinrich Neuhaus
Ilustracja
Neuhaus w 1962
Data i miejsce urodzenia 12 kwietnia 1888
Jelizawietgrad
Data i miejsce śmierci 10 października 1964
Moskwa
Instrumenty fortepian
Gatunki muzyka klasyczna, muzyka romantyczna, muzyka współczesna
Zawód pianista, nauczyciel akademicki
Aktywność 1902–1964
Powiązania Karol Szymanowski
Dom, w którym urodził się muzyk

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w Jelizawietgradzie (obecnie Kropywnycki) na Ukrainie. Jego ojciec, Gustaw Neuhaus, był pochodzącym z Nadrenii Niemcem o korzeniach holenderskich, określającym siebie „polskim patriotą”. Jego matka, Olga z domu Blumenfeld, była Polką pochodzenia austriackiego, spokrewnioną z Korwin-Szymanowskimi. Jego wujem był dyrygent i kompozytor Felix Blumenfeld[3]. Debiutował w rodzinnym mieście w 1902. Dwa lata później koncertował w Niemczech[2]. Następnie studiował u Leopolda Godowskiego w Berlinie, a od 1909 roku do wybuchu wojny I wojny światowej pobierał lekcje w jego klasie mistrzowskiej w Konserwatorium Wiedeńskim.

W 1913 wziął udział w koncercie kompozytorskim Karola Szymanowskiego w Wiedniu, podczas którego grał m.in. Maski op. 34. W 1914 debiutował w Berlinie, gdzie wykonał utwory Johannesa Brahmsa, Fryderyka Chopina (Sonata h-moll op. 58) i Karola Szymanowskiego (II Sonata A-dur op. 21)[4]. W tym samym roku Neuhaus zaczął uczyć w Jelizawetgradzie, a później w Tbilisi (zwanego wówczas Tiflis) oraz w Kijowie, gdzie zaprzyjaźnił się z Vladimirem Horowitzem. Od czasu gdy został sparaliżowany, Neuhaus zaprzestał działalności koncertowej i poświęcił się pedagogice fortepianowej. Od 1922 roku nauczał w Konserwatorium Moskiewskim, którym kierował w latach 1935-1937. Kiedy w 1942 roku Niemcy zbliżyli się do Moskwy, Neuhaus został uwięziony przez władze radzieckie jako „niemiecki szpieg”. Uwolniono go dopiero po ośmiu miesiącach po interwencji Dymitra Szostakowicza, Emila Gilelsa i innych. W 1949 odbył się w Moskwie pierwszy i jedyny recital Neuhausa po II wojnie światowej, podczas którego wykonał m.in. mazurki Chopina[5]. Na jego repertuar składały się głównie utwory van Beethovena, Brahmsa, Chopina, Claude’a Debussy’ego (słynna seria koncertów w Moskwie, podczas których wykonywał wszystkie jego Preludia), Nikołaja Medtnera, Nikołaja Miaskowskiego, Siergieja Prokofjewa, Aleksandra Skriabina, (wszystkie jego sonaty), Dmitrija Szostakowicza i Szymanowskiego (dwie sonaty fortepianowe, Wariacje b-moll op. 3, Metopy op. 29 i Maski op. 34)[6].

Neuhaus znany był z poetyckiego magnetyzmu w grze i artystycznej finezji. Do jego długoletnich przyjaciół należał Boris Pasternak; Osip Mandelsztam podziw dla jego gry wyraził w specjalnym wierszu. Stanisław Neuhaus, syn Heinricha z pierwszego małżeństwa z Zinaidą (która następnie wyszła za Pasternaka), był znanym pianistą i nauczycielem, a Stanisław Bunin – zwycięzca Konkursu Chopinowskiego w 1985 – jego wnukiem.

Działalność pedagogicznaEdytuj

Jego lekcje miały charakter otwarty; zachęcał do obecności podczas nich innych uczniów[2]. Szanował ich indywidualność oraz twierdził, iż nauczyciel powinien umieć pracować zarówno z uczniami zdolnymi jak i przeciętnymi[4]. Był zwolennikiem stosowania metody Chopina[5]. Cenił jego etiudy, a także wybrane etiudy Debussy’ego, Ferenca Liszta, Siergieja Rachmaninowa i Skriabina, a także preludia z Das Wohltemperierte Klavier Johanna Sebastiana Bacha, odrzucając ćwiczenia Carla Czerny’ego[7]. Deklarował się jako zwolennik aspirantury jako okresu „pogłębiania samodzielnego myślenia artystycznego i osiągania pełnej dojrzałości”[8].

Do jego uczniów należeli: Ryszard Bakst, Emil Gilels, Anton Ginsburg, Wiera Gornostajewa, Radu Lupu, Valentina Kameníková, Tadeusz Kerner, Władimir Krajniew, Jewgienij Malinin, Jewgienij Mogilewski, Lew Naumow, Swiatosław Richter, Irena Sijałowa-Vogel, Eliso Virsaladze, Victor Eresko[9], Jakow Zak[2][5].

PrzypisyEdytuj

  1. Heinrich Neuhaus: Sztuka pianistyczna: notatki pedagoga. tł. Artur Taube; przedm. Zbigniew Drzewiecki. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1970, s. 282.
  2. a b c d Bońkowski ↓.
  3. Światczyńska i Miklaszewski 2009 ↓, s. 21.
  4. a b Światczyńska i Miklaszewski 2009 ↓, s. 22.
  5. a b c Światczyńska i Miklaszewski 2009 ↓, s. 24.
  6. Światczyńska i Miklaszewski 2009 ↓, s. 23.
  7. Drzewiecki 1970 ↓, s. 8.
  8. Drzewiecki 1970 ↓, s. 9.
  9. 88 notes pour piano solo, Jean-Pierre Thiollet, Neva Editions, 2015, p.348. ISBN 978-2-3505-5192-0

BibliografiaEdytuj

  • Róża Światczyńska, Kacper Miklaszewski. Postać tyleż tajemnicza, co fascynująca. „Twoja Muza”. 1 (32), s. 21–24, 2009. Adam Wojciechowski. Twoje Zdrowie. ISSN 17317975. 
  • Wojciech Bońkowski: Harry Neuhaus: Biogram. Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. [dostęp 2016-04-01].
  • Heinrich Neuhaus: Sztuka pianistyczna: notatki pedagoga. tł. Artur Taube; przedm. Zbigniew Drzewiecki. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1970.
    • Zbigniew Drzewiecki: Przedmowa. W: Heinrich Neuhaus: Sztuka pianistyczna: notatki pedagoga. tł. Artur Taube. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1970, s. 5–10.
    • Artur Taube: Od tłumacza. W: Heinrich Neuhaus: Sztuka pianistyczna: notatki pedagoga. przedm. Zbigniew Drzewiecki. Kraków: Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 1970, s. 11–14.

Linki zewnętrzneEdytuj