Helena Grossówna

polska aktorka

Helena Grossówna (ur. 25 listopada 1904 w Toruniu, zm. 1 lipca 1994 w Warszawie) – polska tancerka, aktorka teatralna i filmowa.

Helena Grossówna
Ilustracja
Helena Grossówna (przed 1939)
Data i miejsce urodzenia

25 listopada 1904
Toruń

Data i miejsce śmierci

1 lipca 1994
Warszawa

Zawód

aktorka

Współmałżonek

Jan Gierszal, Tadeusz Cieśliński

Lata aktywności

1926–1967

Odznaczenia
Krzyż Walecznych (od 1941) Krzyż Partyzancki Brązowy Krzyż Zasługi z Mieczami Medal za Warszawę 1939–1945

Życiorys

edytuj
 
Budynek przy ul. PCK 30 w Toruniu, w którym mieszkała Helena Grossówna
 
Helena Grossówna i Wojciech Ruszkowski w Przygodzie w Grand Hotelu
 
Helena Grossówna w 1946

Była córką Leonarda (rzeźnika) i Walerii z domu Winiawskiej. Ukończyła szkołę baletową w Toruniu. Po debiucie scenicznym w 1926 kształciła się i występowała we Włoszech i Francji. Po powrocie do kraju grała m.in. w poznańskim Teatrze Nowym i warszawskich Qui Pro Quo, Małym, Wielkiej Rewii i Cyruliku Warszawskim. W filmie debiutowała w 1935. Do 1939 uchodziła za ulubienicę publiczności w Polsce[1]. Podczas okupacji była kelnerką. Występowała w teatrzyku Na Antresoli. Występowała od czasu do czasu również w oficjalnych teatrach. Była jednocześnie oficerem AK. W stopniu porucznika dowodziła podczas powstania warszawskiego oddziałem kobiecym w ramach batalionu „Sokół” (pseudonim „Bystra”[2]). Po kapitulacji powstania więziona w obozie jenieckim Gross-Lübars, a następnie w stalagu w Oberlangen, który wyzwoliła 1 Dywizja Pancerna generała Maczka – służył w niej przyszły mąż Heleny – Tadeusz Cieśliński. Wróciła do kraju i od 1948 związała się z warszawskim teatrem „Syrena”. W 1964 przeszła na emeryturę[3].

Zmarła 1 lipca 1994 w Warszawie. Została pochowana na cmentarzu w Zerzniu[4].

Życie prywatne

edytuj

Jej pierwszym mężem był Jan Gierszal, za którego wyszła 14 lipca 1928. Drugim mężem był Tadeusz Cieśliński, z którym miała syna Michała.

Upamiętnienie

edytuj

W 2013 r. Poczta Polska wyemitowała zaprojektowany przez Marzannę Dąbrowską upamiętniający Helenę Grossównę znaczek pocztowy o nominale 1,60 zł należący do serii „Ludzie kina i teatru”[5].

10 grudnia 2016 decyzją Rady Miasta Torunia (z 27 października 2016) na wniosek dr. Krzysztofa Trojanowskiego Helena Grossówna została patronką nowego ronda przy ul. Kościuszki w Toruniu. W tym samym dniu odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej na Szkole Podstawowej nr 6 przy ul. Łąkowej, do której uczęszczała Helena Grossówna. Tablica, ufundowana przez organizatorów Międzynarodowego Festiwalu Filmowego Toffifest, została przeniesiona ze zlikwidowanego „Naszego Kina” w centrum miasta[6].

W 2019 ukazał się komiks pt. Helena Grossówna. Nigdy nie trać nadziei wg scenariusza Macieja Jasińskiego z rysunkami Jacka Michalskiego i przedmową dra Krzysztofa Trojanowskiego (ISBN 978-83-953483-1-0).

Przedstawienia teatralne i rewie

edytuj
  • 1935 – Przygoda w Grand Hotelu, „Wielka rewia”
  • 1935 – Kawiarenka, „Wielka rewia”
  • 1936 – Cabaretissimo, Cyrulik Warszawski
  • 1936 – Król pod parasolem, „Cyrulik Warszawski”
  • 1936 – Ogród rozkoszy, „Cyrulik Warszawski”
  • 1937 – Jaś u raju bram, „Cyrulik Warszawski”
  • 1937 – Dla ciebie, Warszawo, „Wielka rewia”
  • 1939 – Skąd swąd, Qui Pro Quo

Filmografia

edytuj
 
Helena Grossówna w filmie Paweł i Gaweł (1938)

Odznaczenia

edytuj

Przypisy

edytuj
  1. Cztery oblicza Heleny Grossówny. „Światowid”. Nr, s. 17, 8 stycznia 1939. 
  2. Jan Lissowski, Jerzy Szanser, Marek Werner: Batalion „Sokół” w Powstaniu Warszawskim (Śródmieście Południe), wyd. Łośgraf. ISBN 83-87572-86-1.
  3. Michał Laszczkowski: Kobiety niepodległej. Warszawa: Biuro Programu „Niepodległa”, 2021, s. 55. ISBN 978-83-956053-2-1. (pol.).
  4. Stefan Szczepłek. Wsparcie z prawego brzegu. „Skarpa Warszawska”, s. 71, luty 2022. 
  5. 2013.10.31. Ludzie kina i teatru (2). kzp.pl. [dostęp 2024-05-24]. (pol.).
  6. Helena Grossówna wróciła na Mokre!. „Nowości. Dziennik Toruński”, 12 grudnia 2016. 
  7. Film polski. „Kurjer Poranny”. Nr 235, s. 8, 26 sierpnia 1939. 

Bibliografia

edytuj
  • Zbigniew Adrjański: Kalejdoskop estradowy. Leksykon polskiej rozrywki 1944–1989 : artyści, twórcy, osobistości. Warszawa: Bellona, 2002. ISBN 83-11-09191-9.
  • Ludwik Sempoliński: Wielcy artyści małych scen. Warszawa: Czytelnik, 1977.

Linki zewnętrzne

edytuj