Henryk Kopia[1] (ur. 8 lutego 1866 w Porzeczu, zm. 22 listopada 1933 we Lwowie) – polski nauczyciel, pedagog, literat, bibliotekarz, działacz społeczny.

Henryk Kopia
Data i miejsce urodzenia 8 lutego 1866
Porzecze
Data i miejsce śmierci 22 listopada 1933
Lwów
Miejsce spoczynku Cmentarz Łyczakowski we Lwowie
Zawód, zajęcie nauczyciel
Narodowość polska
Alma Mater Uniwersytet Lwowski
Rodzice Jakub, Józefa z d. Machalska
Krewni i powinowaci Mateusz Beksiński, Władysław Beksiński, Walenty Lipiński, Kazimierz Lipiński

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 8 lutego 1866 w Porzeczu[2][3]. Jego rodzicami byli Jakub Kopia (kasjer, prokura fabryki maszyn i wagonów w Sanoku[4], zm. 1907 w Sokalu w wieku 77 lat)[5] i Józefa z domu Machalska (zm. 1904 w Sanoku w wieku 71 lat)[6][7]. Poprzez matkę był spowinowacony z Mateuszem i Władysławem Beksińskimi oraz Walentym i Kazimierzem Lipińskimi.

Uczył się w C. K. Gimnazjum w Przemyślu oraz w C. K. Gimnazjum w Brzeżanach, gdzie zdał chlubnie egzamin dojrzałości w 1883[8][3]. Od 1883 do 1889 studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego pod kierunkiem profesorów Ludwika Ćwiklińskiego, Antoniego Kaliny, Romana Pilata[3]. Od 1885 do 1889 był stypendystą Zakładu Narodowego im. Ossolińskich[3]. Podjął pracę nauczyciela od 8 maja 1889, egzamin zawodowy złożył 2 czerwca 1892[2]. Jako nauczyciel pracował w C. K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie[9] oraz w lwowskich C. K. Gimnazjach nr II[3][10] i VII[3]. Reskryptem z 10 sierpnia 1892 C. K. Ministra Wyznań i Oświecenia został przeniesiony z posady zastępcy nauczyciela C. K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie na stanowisko nauczyciela rzeczywistego w C. K. Gimnazjum Męskim w Sanoku[11]. 10 sierpnia 1893 został formalnie mianowany nauczycielem rzeczywistym[2]. W sanockim gimnazjum uczył języka polskiego, historii kraju rodzinnego oraz był zawiadowcą biblioteki nauczycielskiej i czytelni polskiej dla młodzieży[12]. Następnie od roku szkolnego 1894/1895 został mianowany na stanowisko nauczyciela w C. K. II Gimnazjum we Lwowie z wykładowym językiem niemieckim[13][14]. W czerwcu 1902 otrzymał VIII rangę służbową[15]. Z tej szkoły w połowie 1903 został skierowany do pracy w C. K. Gimnazjum im. Franciszka Józefa we Lwowie[16]. Jako nauczyciel tej szkoły, przydzielony do II Gimnazjum niemieckiego we Lwowie, reskryptem z 29 sierpnia 1906 C. K. Rady Szkolnej Krajowej został mianowany na stanowisko kierownika utworzonego w tym roku C. K. Gimnazjum w Sokalu (z polskim językiem wykładowym), a 22 września 1906 powołany przez cesarza Franciszka Józefa I na stanowisko dyrektora tegoż gimnazjum[17][18][19] i sprawował je w kolejnych latach[2][20][2][21]. W szkole uczył języka polskiego, języka łacińskiego, był zawiadowcą biblioteki nauczycielskiej[22][23][24]. W 1907 został wyznaczony jako reprezentant C. K. Rady Szkolnej Krajowej do Rady Szkolnej Okręgowej w Sokalu[17][25]. Postanowieniem cesarza z 1 stycznia 1918 otrzymał VI klasę rangi w zawodzie[26]. Po wybuchu wojny polsko-ukraińskiej i nastaniu okupacji ukraińskiej był objęty aresztem domowym od 23 listopada do 6 grudnia 1918, zaś jego mieszkanie częściowo zajęto na kwaterę wojskową[27]. W styczniu 1919 został aresztowany i grożono mu wywiezieniem do obozu internowanych, po czym został zwolniony[27]. 15 stycznia 1919 został usunięty ze swojego mieszkania, zajętego przez komendę armii[27]. W lutym i w kwietniu 1919 dyrektor Kopia był ponownie aresztowany[27]. 17 maja 1918 wojska polskie gen. Józefa Hallera wyzwoliły Sokal[27].

Od roku szkolnego 1919/1920 w latach 20. II Rzeczypospolitej sprawował nadal posadę dyrektora przemianowanego Państwowego Gimnazjum w Sokalu, gdzie uczył języka polskiego, był zawiadowcą biblioteki nauczycielskiej, a ponadto w mieście był członkiem Rady Szkolnej Okręgowej[28], następnie zastępcą przewodniczącego RSO[29][30][3]. Zamieszkiwał w gmachu gimnazjum[31]. Przebywał na urlopie w roku szkolnym 1925/1926[32][33], 1926/1927[34], celem zorganizowania i pełnienia funkcji kierownika Państwowej Biblioteki Pedagogicznej Okręgu Szkolnego Lwowskiego we Lwowie (wówczas kierownictwo sokalskiego gimnazjum objął także pochodzący z sanockiego gimnazjum, Urban Przyprawa, który 21 listopada 1927 został mianowany na posadę dyrektora tej szkoły[35][36].

Jako pedagog był autorem publikacji na rzecz nauczania młodzieży szkolnej. Opracowania literackiego Henryka Kopii były polecane c. k. Radę Szkolną Krajową jako środki pomocnicze do nauki dla młodzieży szkolnej[37]. Tworzył różne formy literackie: libretto, przekłady, rozprawy, artykuły, sprawozdania, recenzje, relacje[3]. Współpracował z Bronisławem Gubrynowiczem[3]. Publikował w czasopismach „Szkoła”[3], „Muzeum”[3], „Dziennik Polski”[3], „Ateneum”[3], „Kwartalnik Historyczny”[3], „Monumenta Poloniae Historica”[3], „Pamiętnik Literacki”[38]. Słownik łacińsko-polski wydany przez Henryka Kopię i Hermana Menge był wielokrotnie wznawiany, także pod koniec XX wieku i na początku XXI wieku. Pełnił funkcje kustosza od 1903 do 1906[39] i skarbnika Polskiego Muzeum Szkolnego we Lwowie[40], był członkiem zwyczajnym i skarbnikiem Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza we Lwowie[41][42]. Ponadto pełnił funkcję kierownika administracji wydawnictw w Towarzystwie Nauczycieli Szkół Wyższych[3][43]. Działał także społecznie w Towarzystwie Szkoły Ludowej, Kole Literacko-Artystycznym i Komitecie Miejskim Opieki nad Młodzieżą[3]. Ponadto był członkiem zwyczajnym Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego[44], członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” (1892/1894)[45][46]. Należał do Towarzystwa Przyjaciół Ossolineum[47].

Zmarł nagle 22 listopada 1933[3]. Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie[48].

PublikacjeEdytuj

OdznaczeniaEdytuj

austro-węgierskie

PrzypisyEdytuj

  1. W niemieckojęzycznych źródłach – Heinrich Kopia; zob.: Jahresbericht des K. K. Zweiten Ober-Gymnasiums in Lemberg fur das Schuljahr 1898. Lemberg, 1898, s. 44–45. (niem.)
  2. a b c d e Henryk Kopia: Spis nauczycieli szkół średnich w Galicyi oraz polskiego gimnazyum w Cieszynie. Lwów: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, 1909, s. 7.
  3. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Ryszard Skulski. Ś. p. Henryk Kopia. „Pamiętnik Literacki”. 30/1/4, s. 584–487, 1933. 
  4. L. 251. „Przegląd Prawa i Administracyi-Zbiór ogłoszeń firmowych trybunałów handlowych”. Nr 11, s. 106, 1909. 
  5. Zmarli. „Słowo Polskie”, s. 9, Nr 321 z 13 lipca 1907. 
  6. Księga Zmarłych 1904–1934 Sanok. T. J. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 6 (poz. 159).
  7. Kronika. Nekrologia. „Gazeta Sanocka”, s. 3, Nr 42 z 16 października 1904. 
  8. Sprawozdanie Dyrektora C. Kr. Wyższego Gimnazyum w Brzeżanach za rok szkolny 1883. Brzeżany: 1883, s. 119.
  9. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum Lwowskiego im. Franciszka Józefa za rok szkolny 1890. Lwów: 1890, s. 60.
  10. Wiadomości osobiste. „Dziennik Urzędowy C. K. Rady Szkolnej Krajowej w Galicyi”, s. 441, nr 32 z 6 sierpnia 1902. 
  11. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1893. Sanok: Fundusz Naukowy, 1893, s. 17.
  12. Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1893. Sanok: Fundusz Naukowy, 1893, s. 16.
  13. Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1894. Sanok: Fundusz Naukowy, 1894, s. 35.
  14. Kronika. „Gazeta Lwowska”, s. 4, nr 285 z 14 grudnia 1894. 
  15. Wiadomości osobiste. „Dziennik Urzędowy C. K. Rady Szkolnej Krajowej w Galicyi”, s. 358, nr 25 z 16 lipca 1902. 
  16. Wiadomości osobiste. „Dziennik Urzędowy C. K. Rady Szkolnej Krajowej w Galicyi”, s. 402, nr 23 z 15 lipca 1903. 
  17. a b Henryk Kopia: I. Kronika zakładu. W: I. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Sokalu za rok szkolny 1906/7. Sokal: 1907, s. 4, 5, 8.
  18. Henryk Kopia: Założenie i dotychczasowy rozwój gimnazyum w Sokalu. W: Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Sokalu za rok szkolny 1913/14. Sokal: 1914, s. 3-17.
  19. Wiadomości osobiste. „Dziennik Urzędowy C. K. Rady Szkolnej Krajowej w Galicyi”, s. 402, nr 21 z 3 października 1906. 
  20. Kronika. „Gazeta Lwowska”, s. 3, nr 53 z 5 marca 1908. 
  21. a b c Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918. Wiedeń: 1918, s. 1021.
  22. I. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Sokalu za rok szkolny 1906/7. Sokal: Księgarnia J. Holzera, 1907, s. 8.
  23. II. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Sokalu za rok szkolny 1907/8. Sokal: Księgarnia J. Holzera, 1908, s. 3.
  24. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sokalu za rok szkolny 1922/23. Sokal: 1923, s. 3.
  25. Wiadomości osobiste. „Dziennik Urzędowy C. K. Rady Szkolnej Krajowej w Galicyi”, s. 82, nr 5 z 1 marca 1907. 
  26. Wiadomości osobiste. „Dziennik Urzędowy C. K. Rady Szkolnej Krajowej w Galicyi”, s. 40, nr 2 z 20 lutego 1918. 
  27. a b c d e Henryk Kopia: Dodatek. Rok 1918/19. W: Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sokalu za rok szkolny 1920/21. Sokal: 1921, s. 19-20.
  28. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sokalu za rok szkolny 1920/21. Sokal: 1921, s. 3, 21.
  29. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sokalu za rok szkolny 1921/22. Sokal: 1922, s. 3.
  30. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sokalu za rok szkolny 1922/23. Sokal: 1923, s. 3.
  31. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sokalu za rok szkolny 1921/22. Sokal: 1922, s. 5.
  32. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sokalu za rok szkolny 1925/1926. Sokal: 1926, s. 3.
  33. Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. Rocznik II. Warszawa-Lwów: Książnica-Atlas, 1926, s. 156.
  34. Sprawozdanie Dyrekcji Państwowego Gimnazjum w Sokalu za rok szkolny 1926/27. Sokal: 1927, s. 3.
  35. Wiadomości osobiste. „Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Lwowskiego”. Nr 4, s. 152, 25 kwietnia 1928. 
  36. Według Ryszarda Skulskiego Henryk Kopia pozostawał dyrektorem gimnazjum w Sokalu do 1933 roku. Por. Ryszard Skulski. Ś. p. Henryk Kopia. „Pamiętnik Literacki”. Nr 30/1/4, s. 584–487, 1933. 
  37. a b c d Z c. k. Krajowej Rady Szkolnej. „Gazeta Lwowska”, s. 1, nr 129 z 8 czerwca 1904. 
  38. Henryk Kopia. „Cienie (kilka oderwanych kart z mojego życia)”. Zofia Romanowiczówna, Lwów 1930 (recenzja). „Pamiętnik Literacki”. 27/1/4, s. 718–719, 1930. 
  39. XXIX. Sprawozdanie Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych we Lwowie za czas od 1 kwietnia 1912 do 31 marca 1913. 1913, s. 110.
  40. Wiadomości bieżące. „Słowo Polskie”, s. 6, nr 161 z 12 kwietnia 1906. 
  41. Wiadomości bieżące. „Słowo Polskie”, s. 3, nr 196 z 5 maja 1906. 
  42. Sprawozdanie z czynności Wydziału Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza we Lwowie za lata 1911–1913. Lwów: 1914, s. 14.
  43. Do P. T. członków Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza. „Pamiętnik Literacki”. 1, s. 184, 1931. 
  44. Sprawozdanie Macierzy Szkolnej dla Księstwa Cieszyńskiego z siódmego roku jej istnienia, tj. 1892. 1893, s. 12.
  45. Paweł Sebastiański, Bronisław Kielar: Wykazy członków Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku. W: 125 lat sanockiego „Sokoła” 1889–2014. Sanok: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Sanoku, 2014, s. 142, 144. ISBN 978-83-939031-1-5.
  46. Anna Sebastiańska: Członkowie TG „Sokół” w Sanoku 1889–1946. sokolsanok.pl, 2009-11-29. [dostęp 2016-03-15].
  47. Towarzystwo Przyjaciół Ossolineum. „Gazeta Lwowska”, s. 1, Nr 80 z 6 kwietnia 1935. 
  48. Aleksander Medyński: Ilustrowany przewodnik po cmentarzu Łyczakowskim. lwow.home.pl. [dostęp 2016-05-14].
  49. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum Lwowskiego im. Franciszka Józefa za rok szkolny 1890. Lwów: 1890, s. 1-10.
  50. Henryk Kopia, Listy Narcyzy Żmichowskiej do Tekli Dębskiej i innych osób, polona.pl [dostęp 2018-09-15].
  51. Notatki literacko-artystyczne. „Gazeta Lwowska”, s. 4, nr 91 z 21 kwietnia 1895. 
  52. Sprawozdanie Dyrektora C. K. IV. Gimnazyum we Lwowie za rok szkolny 1899. Lwów: Fundusz Naukowy, 1899, s. 53.

BibliografiaEdytuj