Henryk Kowalówka

polski dowódca wojskowy

Henryk Kowalówka ps. „Dziedzic”, „Kosiarz”, „Oset”, „Profesor”, „Skarb”, „Skawa”, „Topola”, „Zrąb” (ur. 5 stycznia 1897 w Brzezince, zm. 2 czerwca 1944 Żabikowo) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego.

Henryk Kowalówka
„Dziedzic”, „Kosiarz”, „Oset”, „Profesor”,
„Skarb”, „Skawa”, „Topola”, „Zrąb”
pułkownik piechoty pułkownik piechoty
Data i miejsce urodzenia 5 stycznia 1897
Brzezinka
Data i miejsce śmierci 2 czerwca 1944
Żabikowo
Przebieg służby
Lata służby 1914-1944
Siły zbrojne Wappen Kaisertum Österreich 1815 (Klein).png Armia Austro-Węgier
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Orzel AK.jpg Armia Krajowa
Jednostki Okręg Poznań AK
Stanowiska komendant okręgu AK
Główne wojny i bitwy I wojna światowa,
wojna polsko-bolszewicka,
II wojna światowa,
kampania wrześniowa,
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Srebrny Krzyż Zasługi

ŻyciorysEdytuj

Henryk Kowalówka urodził się 5 stycznia 1897 roku w Brzezince, w powiecie wadowickim, w rodzinie Franciszka, działacza ludowego, i Marianny z domu Ciepły. Po ukończeniu szkoły powszechnej w Jaśkowicach kontynuował naukę w Seminarium Nauczycielskim w Krakowie. W 1913 roku wstąpił do Związku Strzeleckiego. W latach 1914-1917 był żołnierzem 5 pułku piechoty Legionów. W lipcu 1917 roku, po kryzysie przysięgowym wcielony został do cesarskiej i królewskiej armii, w której ukończył szkołę oficerską. Walczył na froncie włoskim. Kontuzjowany, uciekł ze szpitala i ukrywał się w Kielcach, gdzie działał w Polskiej Organizacji Wojskowej.

W 1918 roku przyjęty został do Wojska Polskiego i przydzielony do 25 pułku piechoty. Jako adiutant tego pułku walczył na wojnie z bolszewikami. Z dniem 15 lipca 1924 roku został przydzielony do dowództwa 7 Dywizji Piechoty w Częstochowie na stanowisko I oficera sztabu[1]. 26 kwietnia 1928 roku otrzymał przeniesienie do 27 pułku piechoty w Częstochowie na stanowisko dowódcy III batalionu[2]. W 1930 roku pełnił służbę w 7 Okręgowym Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Poznaniu, a dwa lata później w 5 Okręgowym Urzędzie WF i PW w Katowicach, będącym jedną z komórek organizacyjnych Dowództwa Okręgu Korpusu Nr V w Krakowie. W 1934 roku objął dowództwo II batalionu 73 pułku piechoty detaszowanego w Oświęcimiu. Od 1938 roku do sierpnia 1939 roku był I zastępcą dowódcy 73 pp w Katowicach. W czasie kampanii wrześniowej dowodził Ośrodkiem Zapasowym 23 Górnośląskiej Dywizji Piechoty.

Był organizatorem Zagłębiowskiego Rejonu Organizacyjnego Organizacji Orła Białego jednej z pierwszych okupacyjnych organizacji niepodległościowych po przegranej kampanii wrześniowej[3]. W listopadzie 1939 roku wyznaczony został na stanowisko komendanta Podokręgu SZP-ZWZ w Zagłębiu Dąbrowskim. W 1941 roku mianowany został komendantem Okręgu Śląskiego ZWZ. W lutym 1942 roku przeniesiony został na stanowisko komendanta Okręgu Poznańskiego AK. Kierowany przez niego okręg należał do najlepiej zorganizowanych. W styczniu 1944 roku został zdradzony przez konfidenta, aresztowany i więziony w siedzibie Gestapo w Poznaniu, a następnie w Forcie VII. W kwietniu przeniesiony został do obozu w Żabikowie i tam 2 czerwca 1944 roku stracony. Komendant Główny AK nadał pośmiertnie Henrykowi Kowalówce Złoty Krzyż Orderu Virtuti Militari.

W listopadzie 1995 roku Prezydent RP, Lech Wałęsa mianował go pośmiertnie generałem brygady

Henryk Kowalówka był żonaty z Izabellą z Mystkowskich, z którą miał dwoje dzieci. Syn Jerzy ps. „Okrzeja” poległ 16 sierpnia 1944 w bitwie pod Diablą Górą jako żołnierz 25 pułku piechoty AK. Córka Żywia także walczyła w konspiracji.

AwanseEdytuj

  • kapitan – 3 maja 1922 roku zweryfikowany ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku (w 1924 roku zajmował 1111. lokatę w korpusie oficerów zawodowych piechoty)
  • major – 18 lutego 1928 roku ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 roku i 177. lokatą w korpusie oficerów zawodowych piechoty
  • podpułkownik – 19 marca 1939 roku
  • pułkownik – 1943
  • generał brygady – pośmiertnie listopad 1995

Ordery i odznaczeniaEdytuj

UpamiętnienieEdytuj

  • W Katowicach jedna z ulic nazwana została im.Henryka Kowalówki,płk
  • Władze miasta Poznania nadały nazwę jednej z ulic im.Henryka Kowalówki

PrzypisyEdytuj

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 67 z 17 lipca 1924 roku, s. 388.
  2. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 138. Sprostowanie w: Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 254.
  3. Kazimierz Płuta-Czachowski, "Organizacja Orła Białego", PAX, Warszawa 1987, ​ISBN 83-211-0914-4​.
  4. Dekret Wodza Naczelnego L. 2647 z 28 lutego 1921 r. Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 11 poz. 326
  5. Wojciech Parzyński, ""Zrąb" generał Henryk Kowalówka", str160
  6. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”, s. 29, Nr 2 z 11 listopada 1937. Ministerstwo Spraw Wojskowych. 

BibliografiaEdytuj

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-02-09].
  • Mariusz Jędrzejko, Mariusz Lesław Krogulski i Marek Paszkowski, Generałowie i admirałowie III Rzeczypospolitej 1989-2002, Wydawnictwo von Borowiecky, Warszawa 2002, ​ISBN 83-87689-46-7​.
  • Edward Serwański, W latach okupacji niemieckiej, w: Ostrów Wielkopolski. Dzieje miasta i regionu, Poznań 1990.
  • Jan Przemsza-Zieliński, Księga wrześniowej chwały pułków śląskich, t. I, Katowice: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989, s. 173, 174, ISBN 83-03-02883-9, OCLC 750009445.
  • Rocznik Oficerski 1924, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Oddział V Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, Warszawa 1924, s. 68, 184, 363.
  • Rocznik Oficerski 1928, Ministerstwo Spraw Wojskowych, Warszawa 1928, s. 43, 184.
  • Rocznik Oficerski 1932, Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, Warszawa 1932, s. 33, 465.
  • Polski czyn zbrojny w II wojnie światowej, tom III, Polski ruch oporu 1939-1945, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1988, ​ISBN 83-11-07038-5​, s. 383, 384, 405, 577, 638.
  • Wojciech Parzyński, "Zrąb" generał Henryk Kowalówka 1897-1944, Biblioteka Armii Krajowej, Warszawa 2012, ​ISBN 978-83-7399-467-6