Otwórz menu główne

Henryk Stanisław Mościcki

historyk polski

Henryk Stanisław Mościcki (30 października 1881 w Ciechanowcu na Podlasiu, zm. 13 grudnia 1952 w Krakowie) – polski historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności.

Henryk Stanisław Mościcki
ok. 1930
ok. 1930
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 30 października 1881
Ciechanowiec
Data i miejsce śmierci 13 grudnia 1952
Kraków
Profesor nauk humanistycznych
Specjalność: historia Polski XIX w., historia Europy Wschodniej XVIII i XIX w., biografistyka
Alma Mater Uniwersyt Lwowski
Habilitacja 1920
Uniwersytet Jagielloński
Profesura 1936 (prof. tytularny)
Polska Akademia Umiejętności
Status Członek
Wykładowca akademicki
Uczelnia Uniwersytet Wileński
Okres zatrudn. 1920-1921
Uczelnia Uniwersytet Warszawski
Okres zatrudn. 1921-1939
Uczelnia Uniwersytet Jagielloński
Okres zatrudn. od 1945
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Wielki Oficer Orderu Świętego Sawy Krzyż Komandorski z Gwiazdą Węgierskiego Orderu Zasługi (cywilny) Krzyż Złoty Orderu Zbawiciela (Grecja)

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Był synem Władysława (farmaceuty) i Stanisławy z Niedziałkowskich. Uczęszczał do gimnazjum w Białymstoku, w latach 1902-1906 studiował historię na Uniwersytecie Lwowskim, m.in. pod kierunkiem Szymona Askenazego i Ludwika Finkla. Od 1906 był profesorem historii w Seminarium dla Nauczycieli Ludowych w Ursynowie, od 1916 dyrektorem tej szkoły. Był pracownikiem Komisji Przygotowującej Ustawę i Program Szkoły Rycerskiej im. Tadeusza Kościuszki Tymczasowej Rady Stanu[1]. Kierował Katedrą Historii Polski w Towarzystwie Kursów Naukowych w Warszawie (1909-1918), następnie w Wolnej Wszechnicy Polskiej (1918-1930). W latach 1916-1920 wykładał zagadnienia polityki carskiej w XIX-wiecznej Polsce w Szkole Nauk Politycznych w Warszawie. W 1920 habilitował się z historii nowożytnej Polski na Uniwersytecie Jagiellońskim, był docentem w Katedrze Historii Polski i Litwy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (1920-1921), a od 1921 w Katedrze Historii Polski Nowożytnej Uniwersytetu Warszawskiego. Poza pracą na uczelni był naczelnikiem Wydziału Historyczno-Naukowego w Ministerstwie Spraw Zagranicznych (1918-1934). W 1936 został profesorem tytularnym Uniwersytetu Warszawskiego.

W czasie okupacji niemieckiej mieszkał w Warszawie. W 1944 był więziony na Pawiaku i we Wrocławiu, po powstaniu warszawskim przeniósł się do Krakowa. Po wojnie był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, pracował w Katedrze Historii Polski Nowożytnej i Najnowszej. W 1947 organizował obchody Roku Kościuszkowskiego w Krakowie. W 1918 został członkiem rzeczywistym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, w 1945 członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. Należał także m.in. do Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie.

Ordery i odznaczeniaEdytuj

TwórczośćEdytuj

W poglądach politycznych sympatyzował z sanacją, był przeciwnikiem endecji oraz umiarkowanym antyklerykałem.

Jego zainteresowania naukowe obejmowały historię Polski XIX wieku, historię Europy Wschodniej XVIII i XIX wieku oraz biografistykę. Zajmował się m.in. stosunkami polsko-litewskimi w latach 1815-1830 oraz rządami Michaiła Murawjewa na Litwie w okresie powstania styczniowego. Badał kontakty patriotycznej młodzieży wileńskiej z tajnymi związkami w Królestwie Polskim i dekabrystami (poświęcił temu pracę Promieniści, filomaci i filareci, 1916). Był autorem wielu biografii postaci historii Polski przełomu XVIII i XIX wieku, m.in. Jana Henryka Dąbrowskiego, Jana Kilińskiego, Szymona Konarskiego, Tadeusza Kościuszki, Józefa Wybickiego; wydał wiele pamiętników, m.in. Józefa Wybickiego (1905), a także Trzy po trzy Aleksandra Fredry (1917), Listy (1917) i Pisma (1947) Tadeusza Kościuszki. Przygotował do wydania zbiór materiałów do dziejów Legionów Polskich we Włoszech Ludzie wolni są braćmi (1947). Był autorem przedmów do powieści historycznych Walerego Przyborowskiego. Współpracował z pismami "Tygodnik Ilustrowany" i "Kwartalnik Historyczny" oraz Polskim Radiem. Jednym z jego studentów był Stanisław Herbst.

Był autorem wielu publikacji naukowych, m.in.:

  • Wilno i Warszawa w "Dziadach" Mickiewicza. Tło historyczne III części "Dziadów" (1908)
  • Dzieje porozbiorowe Litwy i Rusi (1910-1913, 2 tomy)
  • Generał Jasiński i powstanie kościuszkowskie (1917)
  • Jan Kiliński szewc warszawski, pułkownik wojsk polskich (1919)
  • WILNO – dzieje miasta, piękno Wilna, kulturalna godność Wilna (1922)
  • Pozgonna część dla księcia Józefa (1922)
  • Dzieje porozbiorowe Polski w aktach i dokumentach, 1772-1807 (1923)
  • Pod berłem carów (1924)
  • Białystok. Zarys historyczny (1933)
  • Historia XX wieku (1935, z Janem Cynarskim)
  • Historiografia powstania styczniowego ostatnich lat piętnastu (1938)

PrzypisyEdytuj

  1. Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 220.
  2. a b c d e Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest?. Wyd. II popr. Warszawa: Główna Księgarnia Wojskowa, 1938, s. 507.

BibliografiaEdytuj