Rogala (herb szlachecki)

Polski herb szlachecki
(Przekierowano z Herb Rogala)

Rogalapolski herb szlachecki, noszący zawołanie Rogala[1]. Wzmiankowany w Herbarzu Złotego Runa, spisanym w XV wieku[2].

Rogala
Ilustracja
Herb Rogala
Typ herbu

szlachecki

Zawołanie

Rogala

Alternatywne nazwy

Czambor, Jeleni, Ząbrz Rogalita[1]

Pierwsza wzmianka

1257 (pieczęć)
1400 (zapis)

Herb występował głównie wśród rodzin osiadłych na Mazowszu oraz w ziemi dobrzyńskiej i bełskiej[1]. Spośród najbardziej znanych rodów pieczętujących się herbem Rogala, należy wymienić Krasickich[3] i Zawadzkich[4].

Rogali używał też Ignacy Krasicki[5].

Opis herbu edytuj

Opis historyczny edytuj

Kasper Niesiecki, podając się na dzieła historyczne Bartosza Paprockiego i Szymona Okolskiego, opisuje herb[6]:

Tarcza herbu tego na dwie części wzdłuż przedzielona, po prawej stronie jej, powinien być róg jeleni czerwony, w polu białym, po lewej w polu czerwonem róg bawoli szary.

Kasper Niesiecki, Herbarz Polski, T. VIII

Opis współczesny edytuj

Opis skonstruowany współcześnie brzmi następująco[a]:

Na tarczy w polu w słup, w I polu czerwonym róg turzy srebrny, w II polu srebrnym róg jeleni czerwony.

W klejnocie samo godło.

Labry herbowe czerwone, podbite srebrem.

Geneza edytuj

Najwcześniejsze wzmianki edytuj

Najstarszym barwnym źródłem polskiej heraldyki rycerskiej jest bogato ilustrowany Kodeks lubiński z Legendą o św. Jadwidze, sporządzony 1353 r. na zamówienie księcia Ludwika I, władcy Brzegu nad Odrą. Wśród zdobiących go miniatur znalazły się dwie przedstawiające bitwę z Tatarami pod Legnicą, gdzie poległ książę Henryk Pobożny. Na tych miniaturach widać rycerzy polskich noszących tarcze z herbami: Glaubicz, Grzymała, Brochwicz, Poraj, Rogala, Rotkirch i innymi[7].

Legenda edytuj

Według legendy herbowej XII wiek, herb miał powstać w następujący sposób: „(...) miało się to dziać w roku 1109 za Bolesława Krzywousta książęcia polskiego, gdy, albowiem ten pan powracał z Pruskiej i Pomorskiej expedycyi, stanął pod Raskami, gdzie gdy dla rozrywki książęcej, różnego zwierza prezentowano, a między nimi bawoła, ten rozjuszony, wszystkim impetem leciał na Biberszteina odważnego rycerza, nic się tem nieustraszył (!) mężny Bibersztein, i owszem pochwyciwszy bawoła za róg, tak mocno skręcił, aż róg mu jeden złamał: co widząc Krzywousty, do dawnego z przodków swoich jeleniego rogu, bawoli mu w herbie przydał.”[8]

Herbowni edytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Rogalowie.

Lista Tadeusza Gajla edytuj

Lista herbownych w artykule sporządzona została na podstawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Pełna lista herbownych nie jest dziś możliwa do odtworzenia, także ze względu na zniszczenie i zaginięcie wielu akt i dokumentów w czasie II wojny światowej (m.in. w czasie powstania warszawskiego w 1944 spłonęło ponad 90% zasobu Archiwum Głównego w Warszawie, gdzie przechowywana była większość dokumentów staropolskich)[9]. Lista nazwisk znajdująca się w artykule pochodzi z Herbarza polskiego, Tadeusza Gajla[10] (399 nazwisk[11]). Występowanie na liście nazwiska nie musi oznaczać, że konkretna rodzina pieczętowała się herbem Rogala. Często te same nazwiska są własnością wielu rodzin reprezentujących wszystkie stany dawnej Rzeczypospolitej, tj. chłopów, mieszczan, szlachtę. Jest to jednakże dotychczas najpełniejsza lista herbownych, uzupełniana ciągle przez autora przy kolejnych wydaniach Herbarza. Tadeusz Gajl wymienia następujące nazwiska uprawnionych do używania herbu Rogala[12]:

Arbaszewski.
Bajewski, Bandorski, Bech, Bechowski, Becke, Behr, Bendorski, Ber, Białkowski, Biberstein, Bielanowski, Bieniecki, Bliński, Błeszyński, Błoński, Bobola, Bojakowski, Bolko, Bolszewski, Bolszowski, Bołoto, Borowski, Brodziński, Brodzyński, Brudziński, Brudzyński, Brzezański, Brzezieński, Brzeziński, Brzeżanski, Budlewski, Butkowski, Bzowski.
Charbaszewski, Charmański, Charmiński, Charytonienko, Chądzyński, Chinowski, Chormański, Chrzanowski, Chynowski, Cielemecki, Cielemęcki, Cieśliński, Czachorowski, Czambor, Czarnocki, Czartkowski, Czekanowski.
Dawidowicz, Dmowski, Dobryszewski, Dobrzyszewski, Drogosz, Duchnowski, Duczymiński, Duczyński, Duszakiewicz, Dybowski, Dziatkowski.
Ejtmin, Ejtminowicz, Eumanow.
Filcz, Filtz, Franio.
Gintowt, Głuchowski, Głuszyński, Gnojeński, Gocłowski, Gorny, Gorski, Górski, Grabowieński, Gronowski, Grunenberg, Grzebski, Grzembski, Grzębski.
Harbaszewski, Harbuszewski, Hermeus, Hirosz, Hodicki, Horbaczewski.
Jarzecki, Jarzęcki, Jarzycki, Jarżecki, Jasieński, Jasiński, Jezierski, Jutowski, Jutrowski.
Kaczur, Kaczura, Kałuski, Kamieński, Karniewski, Kaźniewski, Każniewski, Kiciński, Kielpieński, Kiełdysz, Kiełpiński, Kiełpsz, Kieszkowski, Kildysz, Kiłdysz, Klonowski, Kłokocki, Kobryński, Kobrzyński, Kociański, Kocieński, Kociński, Koczarowski, Koczorowski, Kolbrzyński, Kolczycki, Kolczyński, Koliczewski, Koliczkowski, Kolitowski, Korzeniowski, Kosieński, Kosiński, Kostecki, Kostkiewicz, Kostrowicki, Kostrowiecki, Koszkiewicz, Kościeński, Kościński, Kozubowski, Kozubski, Krasicki, Krasowski, Krassowski, Krążewski, Kruszewski, Krynicki, Kryński, Kukliński, Kulczyński, Kuliczkowski, Kummern, Kunstetter, Kurosz, Kurski, Kurządkowski, Kurzątkowski, Kuwieczyński.
Lapanowski, Latyczyński, Lechwal, Leszczeński, Leszczyński, Lewald, Lewalt, Lewicki, Lewoniewicz, Lgocki, Lichowski, Lidiowski, Lipski, Lissonicki, Lissoniski, Locka, Loga, Loka, Lork, Lubonicki, Lubonidzki, Luboniecki, Luboński, Luka, Luko, Lunowski.
Łapanowski, Łapinoski, Łapinowski, Łapiński, Łaski, Łazowski, Łobanowski, Łosicki, Łosiecki, Łoski, Łoziński, Łuka, Łukowski, Łysomicki.
Macewicz, Machciński, Machnacki, Makowecki, Makowiecki, Marciewski, Marczewski, Markiewicz, Marszewski, Martański, Marusiewski, Maruszewski, Miedyn, Milanowski, Mirosławski, Młodzianowski, Modrzewski, Morkiewicz, Możarowski.
Nakonieczny, Niczgorski, Niczgórski, Niwicki, Nosalski, Nowicki.
Odrzywolski, Onisko, Orczyński, Orechwa, Orechwo, Orzechowski, Osikowski, Oskolski, Osmolski, Osmólski, Ostrowski.
Paczkowski, Pałukowski, Parafianowicz, Parafinowicz, Paruszewski, Pawłowicz, Piechowski, Pikulski, Pilchowski, Pilichowski, Pilik, Pilkiewicz, Pilko, Pliszkowski, Płachecki, Ponikiewski, Ponikowski, Popiełowski, Popławski, Poruć, Poruszewski, Potrykowski, Powalski, Powołkowski, Powołowski, Powsiński, Przeciszewski, Przeciszowski, Pukanowicz, Punikiewski, Punikowski.
Radecki, Radomiński, Radoszewski, Radzikowski, Rajkowski, Rasiński, Raszyński, Raykowski, Reczajski, Reczyński, Rembiewski, Remiszowski, Rębiewski, Ręczajski, Ręczyński, Rogala, Rogalewicz, Rogalewski, Rogaliński, Rogalski, Rogaski, Rogieński, Rogiński, Rogowicz, Rogowski, Rogulski, Rokicki, Rosocki, Rozwadowski, Rożycki, Różycki, Rudgierz, Runowski, Ryński, Rzekiecki, Rzuchowski.
Sadłowski, Sanchocino, Sancygniewski, Sąchocki, Seroczyński, Sidłowski, Sieciński, Sieczyński, Sienicki, Sierpiński, Skalski, Skałka, Skolski, Skomowski, Skromowski, Skulski, Sławkowski, Słąkowski, Słodzej, Słodziej, Słonkowski, Sobeściański, Sobieński, Sobieszczański, Sobieściański, Sokołowski, Suchociński, Swaracki, Swarecki, Swarocki, Sworacki, Szczygielski, Szwaracki, Szwaradzki.
Świerski, Świrski.
Targowski, Tatkiewicz, Tchorzewski, Tchórzewski, Tchórzowski, Tittmansdorf, Trembiński, Trębiński, Trosiński, Troszyński, Truszyński, Trzylatkowski, Trzylatowski, Turski, Tyrau.
Uleski, Uwieleński, Uwieliński, Uwiliński, Użemcewicz, Użemiedzki, Użumiedzki.
Wasiewski, Wasilewski, Wasilowski, Wągrocki, Wągrodzki, Wągroski, Wągrowski, Wencki, Wendrychowski, Wensło, Wessel, Weytko, Węcki, Wędrychowski, Węgrzynowski, Węsło, Wężeł, Widleński, Widliński, Wirski, Witnikowicz, Wituński, Wybicki, Wydrażewski, Wydrzycki, Wysocki, Wyssel, Wyszel.
Zaborowski, Zagorski, Zagorzycki, Zagórny[13], Zagórski, Zawadzki, Zembocki, Zembowski, Zębocki, Zieliński.
Żabrański, Żarnowski, Żaryński, Żernicki, Żyrnicki

Pozostałe nazwiska edytuj

Spośród nazwisk nie figurujących na liście Tadeusza Gajla, należy wymienić nazwisko Kaczorowski[14] oraz Wiśniewski[15].

Galeria edytuj

Zobacz też edytuj

Uwagi edytuj

  1. Opis współczesny jest skonstruowany zgodnie z obecnymi zasadami heraldyki. Zobacz: Blazonowanie.

Przypisy edytuj

  1. a b c Alfred Znamierowski, Herbarz rodowy, Warszawa: Świat Książki, 2004, s. 160, ISBN 83-7391-166-9.
  2. Saint-Remy 1401–1500 ↓.
  3. Niesiecki 1840 ↓, s. 357–363.
  4. Niesiecki 1845 ↓, s. 102–107.
  5. Juliusz Kleiner, Zarys dziejów literatury polskiej, wyd. Ossolineum, Wrocław Warszawa Kraków Gdańsk 1974, s. 146.
  6. Niesiecki 1841 ↓, s. 121–123.
  7. Jerzy Łojko: Średniowieczne herby polskie. Poznań: 1985, s. 23–24.
  8. Kasper Niesiecki: Herbarz polski Kaspra Niesieckiego. T. VIII. Lipsk: Breitkopf & Härtel, 1841, s. 121–122.
  9. Dzieje zasobu ↓, Linki zewnętrzne.
  10. Gajl 2007 ↓, Bibliografia.
  11. Gajl ↓, Linki zewnętrzne.
  12. Gajl T., Nowy Herbarz Polski, Gdynia 2016, s.459-643
  13. Gajl T., Nowy Herbarz Polski, Gdynia 2016, s.636
  14. Zofia Trojanowiczowa, Jerzy Borowczyk, Biografie romantycznych poetów, Wydawn. Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk, 2007, s. 299, ISBN 978-83-7063-495-7 [dostęp 2022-04-19] (pol.).
  15. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II, s. 368
  16. ,,Na Chwalebny i Zacny Akt Jakuba Zagórnego i Zuzanny Konopniczanki" [W:] Ossolineum, dział starodruki, syg. 2285

Bibliografia edytuj

Linki zewnętrzne edytuj