Otwórz menu główne

Herbatowate, kameliowate (Theaceae D. Don) – rodzina roślin należąca do rzędu wrzosowców. Zalicza się do niej ok. 240[2] gatunków łączonych w 8[1]–9[2] rodzajów. Rośliny te są najbardziej zróżnicowane w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej, ale występują też w tropikalnej części Ameryki Południowej i Północnej, sięgając na północ do południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych. Największe znaczenie użytkowe ma w tej rodzinie herbata (kamelia) chińska Camellia sinensis, wykorzystywana do celów leczniczych oraz zaparzania popularnego na całym świecie napoju – herbaty. Z nasion kamelii olejodajnej Camellia oleifera wyciska się olej używany w kosmetyce i jako jadalny. Olejodajne są też inne gatunki tego rodzaju (kamelia mała C. sasanqua i kamelia japońska C. japonica). Uprawiane jako rośliny ozdobne są liczne gatunki kamelii, a zwłaszcza kamelia japońska, poza tym rośliny z rodzajów: stewarcja Stewartia, Franklinia, Gordonia[2].

Herbatowate
Ilustracja
Kamelia japońska
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd wrzosowce
Rodzina herbatowate
Nazwa systematyczna
Theaceae D. Don
Prodr. Fl. Nepal.: 224. 26 Jan-1 Feb 1825, nom. cons.
Plantacje herbaty chińskiej w Indiach

MorfologiaEdytuj

 
Kwitnąca herbata chińska
 
Camellia × williamsii 'Jury's Yellow'
 
Camellia × williamsii 'Roger Hall'
Pokrój
Krzewy i drzewa na ogół zimozielone, rzadziej zrzucające liście na zimę[2].
Liście
Pojedyncze, skrętoległe (umieszczone na pędzie spiralnie lub dwurzędowo), bez przylistków. Blaszka liściowa rzadko całobrzega, zwykle ząbkowana, przy czym każdy ząbek zakończony jest gruczołkiem[2].
Kwiaty
Obupłciowe, promieniste i okazałe, rozwijają się pojedynczo w kątach liści wsparte kilkoma przysadkami przytulonymi do kielicha. Działki kielicha najczęściej w liczbie 5, są wolne lub u nasady zrośnięte. Są trwałe – pozostają na owocu. Płatki korony w takiej liczbie jak działki kielicha lub liczniejsze, ustawione w jednym okółku lub spiralnie, u dołu są zrośnięte. Pręciki są wolne, zrośnięte z płatkami lub skupione w pięciu pęczkach, najczęściej w liczbie 20 lub większej. Zalążnia jest górna, tworzona przez trzy do 10 (najczęściej pięć) zrośniętych owocolistków. Zwieńczona jest wolnymi szyjkami słupka lub pojedynczą szyjką, ale rozgałęzioną. Znamię zwykle podzielone na łatki[2].
Owoce
Podzielone na przegrody torebki, rzadziej pestkowce[2].

SystematykaEdytuj

Pozycja systematyczna rodziny według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)

Herbatowate stanowią jedną z wielu rodzin zaliczanych do rzędu wrzosowców wchodzącego w skład grupy astrowych (asterids) w obrębie dwuliściennych właściwych (eudicots)[1].


wrzosowce


Marcgraviaceae




Balsaminaceaeniecierpkowate



Tetrameristaceae







Polemoniaceaewielosiłowate



Fouquieriaceaeokotijowate




Lecythidaceaeczaszniowate





Sladeniaceae



Pentaphylacaceae





Sapotaceaesączyńcowate




Ebenaceaehebankowate



Primulaceaepierwiosnkowate





?

Mitrastemonaceae



Theaceaeherbatowate




Symplocaceaesymplokowate




Styracaceaestyrakowate



Diapensiaceaezimnicowate







Sarraceniaceaekapturnicowate




Actinidiaceaeaktinidiowate



Roridulaceaetuliłezkowate






Clethraceaeorszelinowate




Cyrillaceaezwichrotowate



Ericaceaewrzosowate









Podział rodziny według APweb

Wyróżnia się trzy grupy rodzajów łączone w plemiona, z których pozycję bazalną zajmuje Stewartieae[1]

Plemię Stewartieae Choisy

Zalicza się tu jeden rodzaj występujący w południowo-wschodniej części USA oraz w Azji wschodniej

Plemię Theeae Szyszylowicz

Zalicza się tu cztery rodzajów występujących w południowo-wschodniej Azji oraz w Ameryce Środkowej i Południowej

Plemię Gordonieae de Candolle

Zalicza się tu trzy rodzaje spotykane w Meksyku i południowo-wschodniej części USA oraz Azji południowo-wschodniej

Pozycja w systemie Reveala (1993–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Theanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd herbatowce (Theales Lindl.), podrząd Theineae Engl., rodzina herbatowate (Theaceae D. Don)[3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2018-12-14].
  2. a b c d e f g Maarten J.M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World. Richmond UK, Chicago USA: Kew Publishing, Royal Botanic Gardens, The University of Chicago Press, 2017, s. 496–497. ISBN 978-1-842466346.
  3. Crescent Bloom: Theaceae (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-03-12].