Hilary Koprowski

polski biolog, wirusolog

Hilary Koprowski (ur. 5 grudnia 1916 w Warszawie, zm. 11 kwietnia 2013 w Filadelfii) – polski lekarz, wirusolog i immunolog, nauczyciel akademicki, odkrywca i twórca pierwszej w świecie (1950), skutecznej szczepionki przeciwko wirusowi polio, wywołującemu chorobę Heinego-Medina.

Hilary Koprowski
Ilustracja
Hilary Koprowski (2007)
Data i miejsce urodzenia 5 grudnia 1916
Warszawa
Data i miejsce śmierci 11 kwietnia 2013
Filadelfia
Rodzaj działalności medycyna
wirusolog, immunolog
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Order Uśmiechu
Tablica przed szkołą w Celestynowie
Występ uczniów podczas uroczystości upamiętniających profesora

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w zasymilowanej rodzinie żydowskiej[1], jako syn Pawła Koprowskiego (1882-1957) i Sonii z domu Berland (1883-1967). Jego rodzice poznali się 1906, a pobrali sześć lat później; ojciec był właścicielem niewielkiej firmy produkującej tekstylia i handlującej nimi, matka dentystką pochodzącą z Berdyczowa. Dorastał w Warszawie, gdzie ukończył XI LO im. Mikołaja Reja, a później studia medyczne, uzyskując dyplom na Uniwersytecie Warszawskim; studiował też w konserwatorium muzycznym w Warszawie oraz w Akademii Św. Cecylii w Rzymie. W lipcu 1938 roku poślubił Irenę Grasberg, cytolożkę i lekarkę, z którą miał dwóch synów: Claude'a i Christophera. Od 1939 roku przebywał poza Polską, od 1944 w USA. Był profesorem nadzwyczajnym na Thomas Jefferson University i członkiem Polskiej Akademii Nauk.

W trakcie badań nad wirusem po wielu próbach znalazł gospodarza, który w warunkach naturalnych nie zakaża się i z którego wirus wychodzi osłabiony (był to szczur bawełniany). Koprowski wraz z asystentami pobierali od zakażonych szczurów wycinki mózgu i wstrzykiwali je następnemu szczurowi. Po kilkunastu takich zabiegach otrzymywano żywego, lecz osłabionego wirusa.

Po raz pierwszy szczepionka Koprowskiego została podana 27 lutego 1950 roku, a pierwsze masowe szczepienie miało miejsce w roku 1958 roku w Kongo. Dzięki wygodnej, doustnej formie podawania, w ciągu zaledwie sześciu tygodni zaszczepiono ponad 250 tysięcy dzieci i niemowląt. Jesienią 1959 roku z inicjatywy ówczesnego dyrektora Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie profesora Feliksa Przesmyckiego rozpoczęto masowe szczepienia w Polsce. Od 1951 r. w Polsce trwała epidemia polio, początkowo rocznie chorowało 2–3 tysięcy dzieci, w 1958 roku już 6 tysięcy. Koprowski dzięki swym wpływom uzyskał od firmy farmaceutycznej Wyeth dziewięć milionów dawek, które zużytkowano w czasie ośmiu miesięcy szczepień. Efekt był natychmiastowy, liczba zachorowań zaczęła gwałtownie spadać. O ile w 1959 roku zanotowano jeszcze ponad 1000 zachorowań, o tyle w roku 1963 już tylko 30 nowych przypadków, a liczba zgonów spadła z kilkuset rocznie do dwóch[2].

Wiele lat mieszkał w USA, opublikował ponad 850 prac naukowych, przez wiele lat kierował Instytutem Wistara w Filadelfii. Mimo sędziwego wieku, do śmierci był dyrektorem Instytutu Biotechnologii i Zaawansowanej Medycyny Molekularnej oraz Centrum Neurowirusologii na Uniwersytecie Thomasa Jeffersona w Filadelfii. Założył Fundację im. Koprowskich, mającą na celu przede wszystkim wspieranie rozwoju nauki w Polsce oraz polsko-amerykańskiej współpracy naukowej. Jest również autorem utworów muzycznych.

W 1992 r. na łamach pisma muzycznego „Rolling Stone” dziennikarz Tom Curtis opublikował zarzut, iż przyczyną rozpowszechnienia się AIDS w Afryce, a następnie na całym świecie, była wynaleziona przez Koprowskiego szczepionka przeciwko chorobie Heinego-Medina, a konkretnie wykorzystanie do produkcji szczepionki materiałów pozyskanych od szympansów, które miałyby być nosicielami wirusa SIV, zaś ten wirus po dostaniu się do człowieka miał doprowadzić do powstania wirusa AIDS. Zarzut ten przedstawił także w swoim liście do czasopisma naukowego Science, opublikowanym tamże 29 V 1992. Oskarżenia te zostały powtórzone we francuskim filmie dokumentalnym pt. '"Czy świat oszalał? Skąd wzięło się AIDS". Już w odpowiedzi opublikowanej w Science 21 VIII 1992 H. Koprowski udowodnił fałszywość zarzutów Curtisa, m.in. wskazując, że przy produkcji szczepionki nie wykorzystywał materiałów od szympansów. Późniejsze badania prowadzone przez innych naukowców i opublikowane w Nature i Science potwierdziły twierdzenia Koprowskiego w tej sprawie i całkowicie obaliły tezy dziennikarza[3][4][5].

Odznaczenia i nagrodyEdytuj

Postanowieniem prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 13 lipca 2007 „za wybitne zasługi w działalności naukowej i charytatywnej dla dobra społeczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej” został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[6]; wcześniej, postanowieniem z 12 maja 1998, uhonorowany był Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[7], a postanowieniem z 25 lipca 1994 Krzyżem Oficerskim tego Orderu[8].

Od 1991 r. był członkiem zagranicznym Polskiej Akademii Nauk; doktoraty honoris causa otrzymał m.in. od Akademii Medycznej w Poznaniu (1998) i Warszawie (2000) oraz Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego (28 listopada 2008). 24 maja 2007 r. Rada Miasta Stołecznego Warszawy przyznała mu tytuł Honorowego Obywatela, dyplom odebrał 31 lipca 2007 r., w przeddzień Dnia Pamięci Warszawy. 25 maja 2007 r. otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Celestynowa. Kawaler Orderu Uśmiechu.

W 2010 r. został laureatem pierwszej edycji konkursu Wybitny Polak, organizowanego przez Fundację Polskiego Godła Promocyjnego Teraz Polska[9].

W 100. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości (2018) prezydent RP Andrzej Duda odznaczył go Orderem Orła Białego[10][11].

UpamiętnienieEdytuj

Hilary Koprowski jest patronem Gdańskiego Parku Naukowo-Technologicznego.

12 czerwca 2014 roku została odsłonięta tablica poświęcona profesorowi Hilaremu Koprowskiemu przy Publicznej Szkole Podstawowej im. Batalionu „Zośka” w Celestynowie, która mieści się na dawnej działce profesora.

KsiążkiEdytuj

Koprowski jest autorem książki autobiograficznej Wygrać każdy dzień (we współpracy z Agatą Tuszyńską; Wyd. Diana, Warszawa 1996, ​ISBN 83-906011-0-9​).

W 1999 w Stanach Zjednoczonych ukazała się też biografia Koprowskiego, autorstwa Rogera Vaughana pt. Listen to the Music. The Life of Hilary Koprowski (wydanie polskie: Takty i fakty, przeł. Jacek Serwa, Wydawnictwo Poznańskie 1999, ​ISBN 83-7177-065-0​).

PrzypisyEdytuj

  1. David M. Oshinsky, Polio: An American Story, Oxford: Oxford University Press, 2005, ISBN 0-19-515294-8, OCLC 56834404.
  2. Biuletyn nr 6 Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Krakowie, Historia odkryć szczepionek i rozwoju szczepień na świecie.
  3. H. Koprowski, 1992: AIDS and the Polio Vaccine. Science, vol. 257, Issue 5073, str. 1024-1027
  4. „Polak roznosicielem AIDS?”.
  5. Prof. Koprowski nie jest winny epidemii AIDS Gazeta Wyborcza 5 listopada 2001 [1]
  6. M.P. z 2007 r. nr 76, poz. 807.
  7. M.P. z 1998 r. nr 28, poz. 350.
  8. M.P. z 1994 r. nr 55, poz. 459.
  9. Laureaci I edycji. terazpolska.pl. [dostęp 2013-04-10].
  10. M.P. z 2019 r. poz. 101.
  11. Anna Kondek-Dyoniziak: Prezydent uhonorował pośmiertnie Orderem Orła Białego ponad 20 wybitnych Polaków. dzieje.pl, 11 listopada 2018. [dostęp 11 listopada 2018].

BibliografiaEdytuj

  • David M. Oshinsky: Polio. Historia pokonania choroby Heinego-Medina. Warszawa: Prószyński i S=ka, 2015. ISBN 978-83-8069-046-2.

Linki zewnętrzneEdytuj