Otwórz menu główne

Hipacy Pociej

kasztelan brzeski, biskup włodzimierski i brzeski, najpierw prawosławny, następnie greckokatolicki, unicki metropolita kijowski

Adam (Hipacy) Pociej (ur. 12 sierpnia 1541 w Rohaczach lub w Różance, zm. 18 lipca 1613 we Włodzimierzu Wołyńskim) – działacz religijny, społeczny i polityczny, polemista religijny, kasztelan brzeski (1588-1593); po śmierci żony wstąpił do klasztoru prawosławnego, przybierając imię Hipacy. Od 1593 prawosławny biskup włodzimierski i brzeski, współtwórca unii brzeskiej (1596), następnie greckokatolicki metropolita halicki i kijowski (1599-1613), jeden z twórców Kościoła unickiego w I Rzeczypospolitej.

Hipacy Pociej
Adam Pociej
Ilustracja
Kraj działania  I Rzeczpospolita
Data i miejsce urodzenia 12 sierpnia 1541
Rohacze lub Różanka
Data i miejsce śmierci 18 lipca 1613
Włodzimierz Wołyński
metropolita kijowski
Okres sprawowania 1599-1613
biskup włodzimiersko-brzeski
Okres sprawowania 1593-1613
Wyznanie prawosławne
katolickie
Kościół Patriarchat Konstantynopolitański
Kościół unicki w I Rzeczypospolitej
Sakra biskupia 1593 (jako bp prawosławny)
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 1593 (jako bp prawosławny)
Konsekrator Michał Rahoza
Adam Hipacy Pociej
Herb
Pociej
Rodzina Pociejowie
Ojciec Lew Patejewicz Tyszkowicz
Matka Hanna Łoza
Żona

Anna z książąt Hołowniów-Ostrożeckich

Dzieci

Jan Pociej
Piotr Pociej
Krzysztof Pociej
Aleksandra z Pociejów Fryderykowa Podhorodeńska
NN (córka)
Katarzyna z Pociejów Rafałowa Leszczyńska

Spis treści

BiografiaEdytuj

Urodził się w Rohaczach[1] (Rochaczach[2][a], Rogaczach[3]) lub w Różance[4][b], w rodzinie podlaskiej szlachty prawosławnej posługującej się herbem Waga. Według niektórych historyków studiował na Akademii Krakowskiej, ale brakuje jego nazwiska w albumie studentów[4]. Przebywał na dworze gorącego zwolennika reformacji i gorliwego kalwina Mikołaja Radziwiłła Czarnego, pod którego wpływem przeszedł na kalwinizm. Był sekretarzem (do 1572 r.) króla Zygmunta Augusta. Prawdopodobnie uczestniczył w wojnie z Rosją, walcząc m.in. pod Kiesią i Połockiem[4]. W czasie bezkrólewia po śmierci Stefana Batorego był członkiem sądu kapturowego województwa brzeskiego litewskiego. Sędzia ziemski do 1580 r., kasztelan brzeski (od 1588 r.) i senator. W r. 1574 powrócił do prawosławia, prawdopodobnie pod wpływem żony[4].

Bliski przyjaciel księcia Konstantego Wasyla Ostrogskiego, należał do grupy publicystów i myślicieli przychylnych idei unii prawosławia z katolicyzmem. Owdowiawszy (1592), wstąpił do prawosławnego klasztoru, przybierając imię Hipacy. W 1593 r. dzięki poparciu Ostrogskiego został biskupem (władyką) włodzimiersko-brzeskim. Rzecznik zjednoczenia Kościoła prawosławnego na wschodnich terenach Rzeczypospolitej z Kościołem katolickim. 2 sierpnia 1595 roku projekt unii, pomimo sprzeciwu potężnego Ostrogskiego, zatwierdził król Zygmunt III Waza. 23 grudnia 1595 roku przedstawiciele episkopatu prawosławnego: władyka łucki Cyryl Terlecki i władyka włodzimiersko-brzeski Hipacy Pociej zadeklarowali w Rzymie akt unii, a papież Klemens VIII ogłosił unię Kościoła katolickiego i Cerkwi prawosławnej. Utworzono osobny obrządek greckokatolicki, zachowujący odrębną liturgię i małżeństwa kapłanów, ale uznający prymat papieża. Na synodzie Kościoła prawosławnego w Brześciu 16-20 października 1596 roku zawarto unię prawosławnych z katolikami. Powstał w ten sposób Kościół unicki. Hipacy Pociej był sygnatariuszem aktu unii brzeskiej w 1596 roku[5].

Jako biskup włodzimiersko-brzeski, a następnie archimandryta Ławry Peczerskiej w Kijowie (1599), a wreszcie metropolita (1600) Pociej aktywnie działał na rzecz umocnienia Cerkwi unickiej w Rzeczypospolitej i przyciągnięcia do niej prawosławnej szlachty oraz duchowieństwa, zjednując na rzecz unii biskupstwo przemyskie (1611 r.). Przy pomocy Rutskiego podjął prace nad reformą zakonu bazylianów i starania o sprowadzanie do Polski karmelitów bosych, aby wsparli reformę i unię.

21 sierpnia 1609 r. przeciwnicy unii dokonali w Wilnie nieudanego zamachu na życie Pocieja. Zmarł 18 lipca 1613 r. we Włodzimierzu, gdzie został pochowany w Soborze Uspieńskim. Jego następcą na stanowisku metropolity unickiego został Józef Welamin Rutski.

Sukcesja apostolskaEdytuj

Utwory publicystyczno-polemiczneEdytuj

CiekawostkaEdytuj

Jego postać została umieszczona na obrazie „Kazanie SkargiJana Matejki.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Adam Hipacyusz Pociej. Genealogia imienia Pociejów. „Przegląd Poznański”. 30, s. 212, 1860. [dostęp 2017-05-26]. 
  2. Izabela M. Jabłońska. Włodawa – kalendarium dziejów. Część pierwsza 1243-1794. „Zeszyty Muzealne Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego we Włodawie”. 12, s. 65, 2004. Włodawa: Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego we Włodawie. 
  3. Rogacze, dawniej Rohacze należały do Łozków, z których wywodziła się matka Pocieja, por. Jerzy Hawryluk: Ruski szlachcic na podlaskiej zagrodzie (str. 25). W: Nad Buhom i Narwoju [on-line]. nadbuhom.pl. [dostęp 2017-05-26].; podobnie też Włodzimierz Spasowicz w artykule zamieszczonym w „Ateneum” z 1899.
  4. a b c d Jan Dzięgielewski: Adam Pociej h. Waga. W: PSB, t. XVII [on-line]. ipsb.nina.gov.pl, 1982-1983. [dostęp 2015-06-29].
  5. В.А. Теплова, З.И.Зуева: Уния в документах. Mińsk: 1997, s. 139.
  6. Bishop Nikola Nino Kekić w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  7. Bishop Sotìr Ferrara w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  8. Bishop Kiro Stojanov w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  9. Bishop Alexandru Rusu w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  10. Bishop Ivan Ljavinec w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  11. Bishop John Stephen Pazak, C.SS.R. w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  12. Archbishop Cyril Vasil’, S.J. w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  13. Archbishop Sviatoslav Shevchuk w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  14. Bishop Ivan Choma w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  15. Bishop Teodor Majkowicz w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  16. Bishop Isidore Borecky w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  17. Bishop Péter Fülöp Kocsis w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)
  18. Wydanie współczesne: Antirresis abo apologija przeciwko Krzysztofowi Philaletowi, który niedawno wydał książki imieniem starożytnej Rusi, religiej greckiej, przeciw książkom o synodzie brzeskim, napisanym w Roku Pańskim 1597, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1997, Seria: Historia, ​ISBN 83-229-1552-7​.

UwagiEdytuj

  1. Prawdopodobnie błędny zapis. Por. też białoruskie Рагачы czy rosyjskie Рогачи.
  2. Część literatury, wbrew świadectwu samego Hipacego Pocieja, jako miejsce jego urodzin podaje Różankę (np. Różanka (2) w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. IX: Pożajście – Ruksze. Warszawa 1888.), jednak w tym czasie była to włość (miasteczko i wieś) Ostrożeckich, którą Pociejowi w posagu wniosła jego żona, Anna Hołownia-Ostrożecka. Dopiero potem Różanka stała się gniazdem rodzinnym Pociejów. Przywołani powyżej Jan Dzięgielewski i Jerzy Hawryluk uznają Różankę za własność Lwa Tyszkowicza, na co w żaden sposób nie wskazuje na przykład „Genealogia imienia Pociejów”.

BibliografiaEdytuj

  • Edward Ozorowski, Pociej Hipacy [w:] Słownik polskich teologów katolickich, t. 3, Warszawa 1982, s. 385-387.
  • Katarzyna Zechenter, Dzieło Hipacego Pocieja o Unii Brzeskiej, "Analecta Cracoviensia", XX, 1988, s. 501-516, ISSN 0209-0864.
  • Archbishop Hipacy (Ipatij) Pociej (Potij) w bazie catholic-hierarchy.org (ang.)

Literatura dodatkowaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj