Hrabstwa Anglii

Hrabstwa Anglii (ang. counties) – jednostki podziału terytorialnego Anglii wykorzystywane na przestrzeni dziejów dla potrzeb administracyjnych, sądowniczych, politycznych oraz geograficznych. Ustanowione w XI wieku przez Normanów, hrabstwa wywodzą się od funkcjonujących już w czasach anglosaskich jednostek zwanych shire[1][2]. Współcześnie pojęcie hrabstwa może odnosić się do hrabstw metropolitalnych i niemetropolitalnych – jednostek podziału administracyjnego drugiego rzędu oraz hrabstw ceremonialnych mających znaczenie głównie geograficzne.

Hrabstwa historyczneEdytuj

 
Historyczne hrabstwa Anglii
Osobny artykuł: historyczne hrabstwa Anglii.

Hrabstwa historyczne (ancient counties) to dawne jednostki podziału terytorialnego Anglii, których granice zaczęły kształtować się w średniowieczu. Funkcjonowały one do 1889 roku, gdy ustawą Local Government Act 1888 powołano hrabstwa administracyjne (administrative counties), których granice w znacznej mierze odpowiadały wcześniejszemu podziałowi i przetrwały do 1974 roku. Hrabstwa te przez wieki, poza pełnieniem funkcji administracyjnych, stanowiły istotny element tożsamości kulturowej ich mieszkańców oraz miały znaczenie geograficzne.

Łącznie w Anglii istniało 39 hrabstw historycznych, choć pomiędzy XVI a XX wiekiem za 40. hrabstwo uważane było czasem walijskie hrabstwo Monmouthshire[3]. Wiele z nich przetrwało do dnia dzisiejszego jako hrabstwa administracyjne lub ceremonialne, jednak często w znacznie zmienionych granicach.

Hrabstwa administracyjneEdytuj

 
Podział administracyjny Anglii w 2019:
hrabstwa niemetropolitalne – kolor różowy,
hrabstwa metropolitalne – jasnozielony,
jednostki typu unitary authority – zielony,
Wielki Londyn – pomarańczowy

Hrabstwa administracyjne stanowią drugi, po regionach, szczebel podziału administracyjnego Anglii, ustanowiony w 1974 roku ustawą Local Government Act 1972. Wyróżnia się wśród nich hrabstwa metropolitalne (metropolitan counties), obejmujące swoim obszarem większe aglomeracje miejskie oraz niemetropolitalne (non-metropolitan counties) na pozostałych obszarach. Zadania powierzone władzom hrabstw obejmują m.in. planowanie strategiczne, zapewnianie edukacji i pomocy społecznej, utrzymywanie bibliotek, policji, straży pożarnej, transportu publicznego oraz dróg.

W momencie powołania hrabstw w 1974 roku obejmowały one cały obszar Anglii z wyjątkiem regionu Wielkiego Londynu oraz wysp Scilly. W 1986 roku zlikwidowane zostały władze w hrabstwach metropolitalnych, a ich kompetencje przejęte zostały przez znajdujące się niżej w hierarchii dystrykty metropolitalne, choć formalnie hrabstwa te nadal pozostają jednostkami administracyjnymi. Miejsce hrabstw niemetropolitalnych w znacznej części kraju zajęły natomiast jednostki typu unitary authority, które, łącząc w sobie kompetencje hrabstw oraz dystryktów niemetropolitalnych, zastąpiły na obszarach, gdzie je powołano, dwustopniowy podział administracyjny. Pierwsza jednostka tego typu – Isle of Wight – powstała w 1995 roku.

Obecnie (2021) w Anglii znajdują się 24 hrabstwa niemetropolitalne, 6 metropolitalnych oraz 58 jednostek typu unitary authority.

Hrabstwa ceremonialneEdytuj

 
Ceremonialne hrabstwa Anglii
Osobny artykuł: hrabstwo ceremonialne.

Hrabstwa ceremonialne (ceremonial counties) to obszary, których granice zdefiniowane zostały w ustawie Lieutenancies Act 1997 i którym przydzieleni zostali ich administratorzy znani jako Lord-Lieutenant. Funkcja ta istniała już w średniowieczu, jednak aż do reformy administracyjnej w 1996 roku granice tych obszarów były tożsame, z nielicznymi wyjątkami, z granicami hrabstw administracyjnych. Jednostki te są obecnie powszechnie używane w kontekście geograficznym.

W odróżnieniu od hrabstw administracyjnych pokrywają one cały obszar Anglii, łącznie z Wielkim Londynem i wyspami Scilly. Hrabstwa ceremonialne obejmują zwykle hrabstwo administracyjne o tej samej nazwie oraz przylegające do niej jednostki typu unitary authority. Rzadziej – pojedyncze hrabstwo administracyjne lub jedną bądź kilka jednostek typu unitary authority.

Obecnie w Anglii istnieje 48 hrabstw tego typu.

Lista hrabstwEdytuj

Hrabstwo Historyczne Administracyjne Ceremonialne
do 1889 1889-1965 1965-1974 1974-1998 1998-obecnie 1998-obecnie
Avon   (do 1996)
Bedfordshire           (do 2009)  
Berkshire          
Buckinghamshire           (do 2020)  
Cambridgeshire          
Cambridgeshire and Isle of Ely  
Cheshire           (do 2009)  
City of Bristol  
City of London  
Cleveland   (do 1996)
Kornwalia (Cornwall)           (do 2009)  
County of London  
Cumberland      
Kumbria (Cumbria)      
Derbyshire            
Devon            
Dorset           (do 2019)  
Durham           (do 2009)  
East Riding of Yorkshire      
East Suffolk    
East Sussex          
Essex            
Gloucestershire            
Wielki Londyn (Greater London)  
Wielki Manchester (Greater Manchester)   (metropolitalne)   (metropolitalne)  
Hampshire            
Hereford and Worcester  
Herefordshire        
Hertfordshire            
Humberside   (do 1996)
Huntingdon and Peterborough  
Huntingdonshire    
Isle of Ely  
Isle of Wight       (do 1995)  
Kent            
Lancashire            
Leicestershire            
Lincolnshire   [4] [4]      
Lincolnshire, Parts of Holland    
Lincolnshire, Parts of Kesteven    
Lincolnshire, Parts of Lindsey    
Merseyside   (metropolitalne)   (metropolitalne)  
Middlesex    
Norfolk            
North Riding of Yorkshire    
North Yorkshire      
Northamptonshire           (do 2021)  
Northumberland           (do 2009)  
Nottinghamshire            
Oxfordshire            
Soke of Peterborough  
Rutland        
Shropshire           (do 2009)  
Somerset            
South Yorkshire   (metropolitalne)   (metropolitalne)  
Staffordshire            
Suffolk        
Surrey            
Sussex  
Tyne and Wear   (metropolitalne)   (metropolitalne)  
Warwickshire            
West Midlands   (metropolitalne)   (metropolitalne)  
West Riding of Yorkshire    
West Suffolk    
West Sussex          
West Yorkshire   (metropolitalne)   (metropolitalne)  
Westmorland      
Wiltshire           (do 2009)  
Worcestershire          
Yorkshire   [5] [5]

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Słowo to przetrwało do dnia dzisiejszego w nazwach wielu hrabstw, jak Cambridgeshire czy Derbyshire.
  2. Ancient County. A vision of Britain through time. [dostęp 2011-06-25]. (ang.).
  3. Monmouthshire, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2011-06-25] (ang.).
  4. a b Hrabstwo Lincolnshire istniało również w latach 1889-1974, jednak nie miało wówczas znaczenia administracyjnego, które posiadały okręgi: Parts of Holland, Parts of Kesteven oraz Parts of Lindsey. Hrabstwo posiadało własnego lorda-porucznika.
  5. a b Hrabstwo Yorkshire istniało aż do 1974 roku, jednak od 1889 roku nie miało znaczenia administracyjnego, które posiadały okręgi: West Riding of Yorkshire, East Riding of Yorkshire oraz North Riding of Yorkshire. Również lordowie-porucznicy przydzieleni byli oddzielnie dla każdego z okręgów.

BibliografiaEdytuj