Otwórz menu główne

Hrabstwa Anglii (ang. counties) – jednostki podziału terytorialnego Anglii wykorzystywane na przestrzeni dziejów dla potrzeb administracyjnych, sądowniczych, politycznych oraz geograficznych. Ustanowione w XI wieku przez Normanów, hrabstwa wywodzą się od funkcjonujących już w czasach anglosaskich jednostek zwanych shire[1][2]. Współcześnie pojęcie hrabstwa może odnosić się do hrabstw metropolitalnych i niemetropolitalnych – jednostek podziału administracyjnego drugiego rzędu oraz hrabstw ceremonialnych mających znaczenie głównie geograficzne.

Spis treści

Hrabstwa historyczneEdytuj

 
Historyczne hrabstwa Anglii
Osobny artykuł: historyczne hrabstwa Anglii.

Hrabstwa historyczne (ancient counties) to dawne jednostki podziału terytorialnego Anglii, których granice zaczęły kształtować się w średniowieczu. Funkcjonowały one do 1889 roku, gdy ustawą Local Government Act 1888 powołano hrabstwa administracyjne (administrative counties), których granice w znacznej mierze odpowiadały wcześniejszemu podziałowi i przetrwały do 1974 roku. Hrabstwa te przez wieki, poza pełnieniem funkcji administracyjnych, stanowiły istotny element tożsamości kulturowej ich mieszkańców oraz miały znaczenie geograficzne.

Łącznie w Anglii istniało 39 hrabstw historycznych, choć pomiędzy XVI a XX wiekiem za 40. hrabstwo uważane było czasem walijskie hrabstwo Monmouthshire[3]. Wiele z nich przetrwało do dnia dzisiejszego jako hrabstwa administracyjne lub ceremonialne, jednak często w znacznie zmienionych granicach.

Hrabstwa administracyjneEdytuj

 
Podział administracyjny Anglii – hrabstwa niemetropolitalne i dystrykty metropolitalne (kolor różowy) oraz jednolite jednostki administracyjne (kolor żółty)
Osobny artykuł: hrabstwo administracyjne.

Hrabstwa administracyjne stanowią drugi, po regionach, szczebel podziału administracyjnego Anglii, ustanowiony w 1974 roku ustawą Local Government Act 1972. Wyróżnia się wśród nich hrabstwa metropolitalne (metropolitan counties), obejmujące swoim obszarem większe aglomeracje miejskie oraz niemetropolitalne (non-metropolitan counties) na pozostałych obszarach. Zadania powierzone władzom hrabstw obejmują m.in. planowanie strategiczne, zapewnianie edukacji i pomocy społecznej, utrzymywanie bibliotek, policji, straży pożarnej, transportu publicznego oraz dróg.

W momencie powołania hrabstw w 1974 roku obejmowały one cały obszar Anglii z wyjątkiem regionu Wielkiego Londynu oraz wysp Scilly. W 1986 roku zlikwidowane zostały władze w hrabstwach metropolitalnych, a ich kompetencje przejęte zostały przez znajdujące się niżej w hierarchii dystrykty metropolitalne, choć formalnie hrabstwa te nadal pozostają jednostkami administracyjnymi. Miejsce hrabstw niemetropolitalnych w znacznej części kraju zajęły natomiast jednolite jednostki administracyjne (unitary authorities), które, łącząc w sobie kompetencje hrabstw oraz dystryktów niemetropolitalnych, zastąpiły na obszarach, gdzie je powołano, dwustopniowy podział administracyjny. Pierwsza jednostka tego typu – Isle of Wight – powstała w 1995 roku.

Obecnie (od 2009 roku) w Anglii znajduje się 27 hrabstw niemetropolitalnych, 6 metropolitalnych oraz 55 jednolitych jednostek administracyjnych.

Hrabstwa ceremonialneEdytuj

 
Ceremonialne hrabstwa Anglii
Osobny artykuł: hrabstwo ceremonialne.

Hrabstwa ceremonialne (ceremonial counties) to obszary, których granice zdefiniowane zostały w dokumencie Lieutenancies Act 1997 i którym przydzieleni zostali ich administratorzy znani jako Lord-Lieutenant. Funkcja ta istniała już w średniowieczu, jednak aż do reformy administracyjnej w 1996 roku granice tych obszarów były tożsame, z nielicznymi wyjątkami, z granicami hrabstw administracyjnych. Jednostki te są obecnie powszechnie używane w kontekście geograficznym.

W odróżnieniu od hrabstw administracyjnych pokrywają one cały obszar Anglii, łącznie z Wielkim Londynem i wyspami Scilly. Hrabstwa ceremonialne obejmują zwykle hrabstwo administracyjne o tej samej nazwie oraz przylegające do niej jednolite jednostki administracyjne. Rzadziej – pojedyncze hrabstwo administracyjne lub jedną bądź kilka jednolitych jednostek administracyjnych.

Obecnie w Anglii istnieje 48 hrabstw tego typu.

Lista hrabstwEdytuj

Hrabstwo Historyczne Administracyjne Ceremonialne
do 1889 1889-1965 1965-1974 1974-1996 1996-obecnie 1996-obecnie
Avon  T
Bedfordshire  T  T  T  T  T (do 2009)  T
Berkshire  T  T  T  T  T (do 1998)  T
Buckinghamshire  T  T  T  T  T  T
Cambridgeshire  T  T  T  T  T
Cambridgeshire and Isle of Ely  T
Cheshire  T  T  T  T  T (do 2009)  T
City of Bristol  T
City of London  T
Cleveland  T
Cornwall (Kornwalia)  T  T  T  T  T (do 2009)  T
County of London  T
Cumberland  T  T  T
Cumbria (Kumbria)  T  T  T
Derbyshire  T  T  T  T  T  T
Devon  T  T  T  T  T  T
Dorset  T  T  T  T  T  T
Durham  T  T  T  T  T (do 2009)  T
East Riding of Yorkshire  T  T  T
East Suffolk  T  T
East Sussex  T  T  T  T  T
Essex  T  T  T  T  T  T
Gloucestershire  T  T  T  T  T  T
Greater London (Wielki Londyn)  T
Greater Manchester  T (metropolitalne)  T (metropolitalne)  T
Hampshire  T  T  T  T  T  T
Hereford and Worcester  T  T (do 1998)
Herefordshire  T  T  T  T
Hertfordshire  T  T  T  T  T  T
Humberside  T
Huntingdon and Peterborough  T
Huntingdonshire  T  T
Isle of Ely  T
Isle of Wight  T  T  T (do 1995)  T
Kent  T  T  T  T  T  T
Lancashire  T  T  T  T  T  T
Leicestershire  T  T  T  T  T  T
Lincolnshire  T [4] [4]  T  T  T
Lincolnshire, Parts of Holland  T  T
Lincolnshire, Parts of Kesteven  T  T
Lincolnshire, Parts of Lindsey  T  T
Merseyside  T (metropolitalne)  T (metropolitalne)  T
Middlesex  T  T
Norfolk  T  T  T  T  T  T
North Riding of Yorkshire  T  T
North Yorkshire  T  T  T
Northamptonshire  T  T  T  T  T  T
Northumberland  T  T  T  T  T (do 2009)  T
Nottinghamshire  T  T  T  T  T  T
Oxfordshire  T  T  T  T  T  T
Soke of Peterborough  T
Rutland  T  T  T  T  T (do 1997)  T
Shropshire  T  T  T  T  T (do 1998)  T
Somerset  T  T  T  T  T  T
South Yorkshire  T (metropolitalne)  T (metropolitalne)  T
Staffordshire  T  T  T  T  T  T
Suffolk  T  T  T  T
Surrey  T  T  T  T  T  T
Sussex  T
Tyne and Wear  T (metropolitalne)  T (metropolitalne)  T
Warwickshire  T  T  T  T  T  T
West Midlands  T (metropolitalne)  T (metropolitalne)  T
West Riding of Yorkshire  T  T
West Suffolk  T  T
West Sussex  T  T  T  T  T
West Yorkshire  T (metropolitalne)  T (metropolitalne)  T
Westmorland  T  T  T
Wiltshire  T  T  T  T  T (do 2009)  T
Worcestershire  T  T  T  T (od 1998)  T
Yorkshire  T [5] [5]


PrzypisyEdytuj

  1. Słowo to przetrwało do dnia dzisiejszego w nazwach wielu hrabstw, jak Cambridgeshire czy Derbyshire.
  2. Ancient County (ang.). A vision of Britain through time. [dostęp 2011-06-25].
  3. Monmouthsire (ang.). Britannica Online Encyclopedia. [dostęp 2011-06-25].
  4. a b Hrabstwo Lincolnshire istniało również w latach 1889-1974, jednak nie miało wówczas znaczenia administracyjnego, które posiadały okręgi: Parts of Holland, Parts of Kesteven oraz Parts of Lindsey. Hrabstwo posiadało własnego lorda-porucznika.
  5. a b Hrabstwo Yorkshire istniało aż do 1974 roku, jednak od 1889 roku nie miało znaczenia administracyjnego, które posiadały okręgi: West Riding of Yorkshire, East Riding of Yorkshire oraz North Riding of Yorkshire. Również lordowie-porucznicy przydzieleni byli oddzielnie dla każdego z okręgów.

BibliografiaEdytuj

  • County (ang.). Britannica Online Encyclopedia. [dostęp 2011-06-25].
  • County Confusion (ang.). Association of British Counties. [dostęp 2011-06-25].