Hrabstwa Anglii (ang. counties) – jednostki podziału terytorialnego Anglii wykorzystywane na przestrzeni dziejów dla potrzeb administracyjnych, sądowniczych, politycznych oraz geograficznych. Ustanowione w XI wieku przez Normanów, hrabstwa wywodzą się od funkcjonujących już w czasach anglosaskich jednostek zwanych shire[1][2]. Współcześnie pojęcie hrabstwa może odnosić się do hrabstw metropolitalnych i niemetropolitalnych – jednostek podziału administracyjnego drugiego rzędu oraz hrabstw ceremonialnych mających znaczenie głównie geograficzne.

Hrabstwa historyczne edytuj

 
Historyczne hrabstwa Anglii
Osobny artykuł: historyczne hrabstwa Anglii.

Hrabstwa historyczne (ancient counties) to dawne jednostki podziału terytorialnego Anglii, których granice zaczęły kształtować się w średniowieczu. Funkcjonowały one do 1889 roku, gdy ustawą Local Government Act 1888 powołano hrabstwa administracyjne (administrative counties), których granice w znacznej mierze odpowiadały wcześniejszemu podziałowi i przetrwały do 1974 roku. Hrabstwa te przez wieki, poza pełnieniem funkcji administracyjnych, stanowiły istotny element tożsamości kulturowej ich mieszkańców oraz miały znaczenie geograficzne.

Łącznie w Anglii istniało 39 hrabstw historycznych, choć pomiędzy XVI a XX wiekiem za 40. hrabstwo uważane było czasem walijskie hrabstwo Monmouthshire[3]. Wiele z nich przetrwało do dnia dzisiejszego jako hrabstwa administracyjne lub ceremonialne, jednak często w znacznie zmienionych granicach.

Hrabstwa administracyjne edytuj

 
Podział administracyjny Anglii według rodzaju jednostek:

     Hrabstwa metropolitalne

     Hrabstwa niemetropolitalne

     Jednostki unitary authority

     Wielki Londyn

Hrabstwa administracyjne stanowią drugi, po regionach, szczebel podziału administracyjnego Anglii, ustanowiony w 1974 roku ustawą Local Government Act 1972. Wyróżnia się wśród nich hrabstwa metropolitalne (metropolitan counties), obejmujące swoim obszarem większe aglomeracje miejskie oraz niemetropolitalne (non-metropolitan counties) na pozostałych obszarach. Zadania powierzone władzom hrabstw obejmują m.in. planowanie strategiczne, zapewnianie edukacji i pomocy społecznej, utrzymywanie bibliotek, policji, straży pożarnej, transportu publicznego oraz dróg.

W momencie powołania hrabstw w 1974 roku obejmowały one cały obszar Anglii z wyjątkiem regionu Wielkiego Londynu oraz wysp Scilly. W 1986 roku zlikwidowane zostały władze w hrabstwach metropolitalnych, a ich kompetencje przejęte zostały przez znajdujące się niżej w hierarchii dystrykty metropolitalne, choć formalnie hrabstwa te nadal pozostają jednostkami administracyjnymi. Miejsce hrabstw niemetropolitalnych w znacznej części kraju zajęły natomiast jednostki typu unitary authority, które, łącząc w sobie kompetencje hrabstw oraz dystryktów niemetropolitalnych, zastąpiły na obszarach, gdzie je powołano, dwustopniowy podział administracyjny. Pierwsza jednostka tego typu – Isle of Wight – powstała w 1995 roku.

Obecnie (2023) w Anglii znajduje się 21 hrabstw niemetropolitalnych, 6 metropolitalnych oraz 62 jednostki typu unitary authority[4].

Hrabstwa ceremonialne edytuj

 
Ceremonialne hrabstwa Anglii
Osobny artykuł: hrabstwo ceremonialne.

Hrabstwa ceremonialne (ceremonial counties) to obszary, których granice zdefiniowane zostały w ustawie Lieutenancies Act 1997 i którym przydzieleni zostali namiestnicy (lord-lieutenant), którzy reprezentują na ich terenie monarchę[5]. Funkcja ta istniała już w średniowieczu, jednak aż do reformy administracyjnej w 1996 roku granice tych obszarów były tożsame, z nielicznymi wyjątkami, z granicami hrabstw administracyjnych. Jednostki te są obecnie powszechnie używane w kontekście geograficznym.

W odróżnieniu od hrabstw administracyjnych pokrywają one cały obszar Anglii, łącznie z Wielkim Londynem i wyspami Scilly. Hrabstwa ceremonialne obejmują zwykle hrabstwo administracyjne o tej samej nazwie oraz przylegające do niej jednostki typu unitary authority. Rzadziej – pojedyncze hrabstwo administracyjne lub jedną bądź kilka jednostek typu unitary authority.

Obecnie w Anglii istnieje 48 hrabstw tego typu.


Lista hrabstw edytuj

Lista hrabstw administracyjnych (w tym metropolitalnych i niemetropolitalnych), ceremonialnych i historycznych na przestrzeni lat. Hrabstwa wyszczególnione jako administracyjne (w tym metropolitalne lub niemetropolitalne) pełniły jednocześnie funkcję hrabstwa ceremonialnego, o ile nie podano inaczej w przypisie. Hrabstwa wyszczególnione jako ceremonialne pełniły wyłącznie tę funkcję.

Hrabstwo Historyczne 1889–1974 1974–obecnie
Derbyshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Devon   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Essex   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Gloucestershire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Hampshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Hertfordshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Kent   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Lancashire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Leicestershire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Norfolk   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Nottinghamshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Oxfordshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Staffordshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Surrey   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
Warwickshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1974)
East Sussex administracyjne (1889–1974)[a] niemetropolitalne (od 1974)
West Sussex administracyjne (1889–1974)[a] niemetropolitalne (od 1974)
Lincolnshire   ceremonialne (1889–1974)[b] niemetropolitalne (od 1974)
Suffolk   ceremonialne (1889–1974)[c] niemetropolitalne (od 1974)
Cambridgeshire   administracyjne (1889–1965) niemetropolitalne (od 1974)
Worcestershire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (od 1998)
Merseyside metropolitalne (od 1974)
South Yorkshire metropolitalne (od 1974)
Tyne and Wear metropolitalne (od 1974)
West Midlands metropolitalne (od 1974)
West Yorkshire metropolitalne (od 1974)
Wielki Manchester (Greater Manchester) metropolitalne (od 1974)
Kumbria (Cumbria) niemetropolitalne (1974–2023) ceremonialne (od 2023)
North Yorkshire niemetropolitalne (1974–2023) ceremonialne (od 2023)
Somerset   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (1974–2023) ceremonialne (od 2023)
Northamptonshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (1974–2021) ceremonialne (od 2021)
Buckinghamshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (1974–2020) ceremonialne (od 2020)
Dorset   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (1974–2019) ceremonialne (od 2019)
Bedfordshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (1974–2009) ceremonialne (od 2009)
Cheshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (1974–2009) ceremonialne (od 2009)
Durham   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (1974–2009) ceremonialne (od 2009)
Kornwalia (Cornwall)   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (1974–2009) ceremonialne (od 2009)
Northumberland   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (1974–2009) ceremonialne (od 2009)
Shropshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (1974–2009) ceremonialne (od 2009)
Wiltshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (1974–2009) ceremonialne (od 2009)
Berkshire   administracyjne (1889–1974) niemetropolitalne (1974–1998) ceremonialne (od 1998)
Isle of Wight administracyjne (1890–1974) niemetropolitalne (1974–1995) ceremonialne (od 1995)
East Riding of Yorkshire administracyjne (1889–1974)[d] ceremonialne (od 1996)
Rutland   administracyjne (1889–1974) ceremonialne (od 1997)
Herefordshire   administracyjne (1889–1974) ceremonialne (od 1998)
City of London ceremonialne (od 1889)[6]
Wielki Londyn (Greater London) ceremonialne (od 1965)[7]
City of Bristol ceremonialne (od 1996)
Hereford and Worcester niemetropolitalne (1974–1998)
Avon niemetropolitalne (1974–1996)
Cleveland niemetropolitalne (1974–1996)
Humberside niemetropolitalne (1974–1996)
Cambridgeshire and Isle of Ely administracyjne (1965–1974)
Huntingdon and Peterborough administracyjne (1965–1974)
Sussex   ceremonialne (1889–1974)[e]
Yorkshire   ceremonialne (1889–1974)[f]
Cumberland   administracyjne (1889–1974)
Westmorland   administracyjne (1889–1974)
East Suffolk administracyjne (1889–1974)[g]
West Suffolk administracyjne (1889–1974)[g]
North Riding of Yorkshire administracyjne (1889–1974)[d]
West Riding of Yorkshire administracyjne (1889–1974)[d]
Lincolnshire, Parts of Holland administracyjne (1889–1974)[h]
Lincolnshire, Parts of Kesteven administracyjne (1889–1974)[h]
Lincolnshire, Parts of Lindsey administracyjne (1889–1974)[h]
Huntingdonshire   administracyjne (1889–1965)
Middlesex   administracyjne (1889–1965)
County of London administracyjne (1889–1965)
Isle of Ely administracyjne (1889–1965)
Soke of Peterborough administracyjne (1889–1965)

Zobacz też edytuj

Uwagi edytuj

  1. a b Część hrabstwa ceremonialnego Sussex[6].
  2. Dla celów administracyjnych podzielone na Parts of Holland, Parts of Kesteven i Parts of Lindsey[6].
  3. Dla celów administracyjnych podzielone na East Suffolk i West Suffolk[6].
  4. a b c Część hrabstwa ceremonialnego Yorkshire[6].
  5. Dla celów administracyjnych podzielone na East Sussex i West Sussex[6].
  6. Dla celów administracyjnych podzielone na East Riding of Yorkshire, North Riding of Yorkshire i West Riding of Yorkshire[6].
  7. a b Część hrabstwa ceremonialnego Suffolk[6].
  8. a b c Część hrabstwa ceremonialnego Lincolnshire[6].

Przypisy edytuj

  1. Słowo to przetrwało do dnia dzisiejszego w nazwach wielu hrabstw, jak Cambridgeshire czy Derbyshire.
  2. Ancient County. A vision of Britain through time. [dostęp 2011-06-25]. (ang.).
  3. Monmouthshire, [w:] Encyclopædia Britannica [online] [dostęp 2011-06-25] (ang.).
  4. Local government structure and elections. GOV.UK. [dostęp 2023-04-01]. (ang.).
  5. Ceremonial County. data.gov.uk. [dostęp 2023-03-22]. (ang.).
  6. a b c d e f g h i Local Government Act 1888. legislation.gov.uk. [dostęp 2023-04-01]. (ang.).
  7. Administration of Justice Act 1964. legislation.gov.uk. [dostęp 2023-04-01]. (ang.).

Bibliografia edytuj