Otwórz menu główne
Ten artykuł dotyczy bitwy z roku 1631. Zobacz też: bitwę z 1642.

Bitwa pod Breitenfeld – starcie zbrojne, które miało miejsce 17 września 1631 roku w trakcie wojny trzydziestoletniej.

I bitwa pod Breitenfeld
Wojna trzydziestoletnia
Ilustracja
Czas 17 września 1631
Miejsce Breitenfeld
Terytorium Niemcy
Wynik Zwycięstwo protestantów
Strony konfliktu
Szwecja
Saksonia
Cesarstwo
Liga Katolicka
Dowódcy
Gustaw II Adolf Johan von Tilly
Siły
47 000 35 000
Straty
3 500 Szwedów,
2000 Sasów
7 000 zabitych
6000 jeńców
Położenie na mapie Niemiec
Mapa lokalizacyjna Niemiec
miejsce bitwy
miejsce bitwy
51°24′N 12°20′E/51,400000 12,333333
Wojna trzydziestoletnia

Pilzno - Lomnice - Biała Góra - Mingolsheim - Wimpfen - Höchst - Fleurus - Stadtlohn - Granowo - Dessau - Lutter am Barenberge - Wołogoszcz - Breitenfeld I - Rain - Norymberga - Lützen - Ścinawa - Nördlingen I - Wittstock - Rheinfelden - Wittenweier - Thann - Chemnitz - Honnecourt - Breitenfeld II - Rocroi - Tuttlingen - Zatoka Kilońska - Fryburg - Fehmarn - Jankov - Herbsthausen - Nördlingen II - Zusmarshausen - Lens - Praga

Tło historyczneEdytuj

W roku 1618 wybuchła w Niemczech wojna zwana trzydziestoletnią, która początkowo była konfliktem pomiędzy katolikami i protestantami. Niemcy w tym czasie podzielone były na księstwa. Protestanccy książęta w walce z Imperium Habsburgów uzyskali pomoc ze strony króla Danii Chrystiana IV w roku 1624, a następnie ze strony króla szwedzkiego Gustawa Adolfa w roku 1630. Gustaw na czele 30-tysięcznej, zdyscyplinowanej, świetnie uzbrojonej armii, wylądował w tym samym roku w północnych Niemczech. W skład armii oprócz Szwedów wchodziły także najemne oddziały ze Szkocji i Niemiec. Po stronie przeciwnej było 40 000 żołnierzy hrabiego Tilly, orędownika Ligi Katolickiej. 20 maja 1631 żołnierze cesarscy splądrowali i zrównali z ziemią Magdeburg, w którym zginęło 20 000 mieszkańców. Masakra wstrząsnęła światem protestanckim. Elektor saski pod wpływem tego zdarzenia przepuścił wojska Gustawa Adolfa przez swoje ziemie w kierunku Lipska, któremu zagrażał Johan von Tilly. Do wojsk Gustawa Adolfa dołączyły oddziały saskie, które napotkały Szwedów w miejscowości Duben. Po połączeniu oddziałów siły króla szwedzkiego liczyły 47 000 ludzi.

Przed bitwąEdytuj

Rankiem 17 września 1631 r. obie strony stanęły naprzeciw siebie w pobliżu Breitenfeld. Tilly (35 000 żołnierzy, w tym 12 000 jazdy) ustawił własne formacje w poprzek wniesienia w typowej formacji hiszpańskiej. Centrum szwedzkie stanowiło sześć brygad piechoty wspieranych pułkiem kawalerii. Dodatkowe brygady piechoty i pułk kawalerii stanęły w rezerwie. Na prawym skrzydle Gustwa Adolf ustawił 6 pułków kawalerii wspartych plutonami muszkieterów oraz w odwodzie cztery szwadrony i jeden pułk kawalerii. Lewą stronę stanowiły 3 pułki kawalerii, dwa plutony muszkieterów oraz wysunięty do przodu kontyngent saski.

BitwaEdytuj

 
Bitwa pod Breitenfeld - Uszykowanie obu armii przed bitwą
 
Bitwa pod Breitenfeld - Pierwsze posunięcia
 
Bitwa pod Breitenfeld - Powstrzymanie ataku
 
Bitwa pod Breitenfeld - Klęska armii Tilly'ego

Bitwę rozpoczął dwugodzinny ostrzał artylerii szwedzkiej, który zmusił lewe skrzydło Tilly'ego do szarży. Wojska pod dowództwem hrabiego Pappenheima w sile 5 000 ludzi siedmiokrotnie wykonywały karakol, jednak atak zakończył się niepowodzeniem i rozbiciem sił katolickich. Kawaleria z prawego skrzydła tymczasem natarła na Sasów, zmuszając ich do odwrotu. Sasi uciekając odsłonili lewe skrzydło Szwedów. W tym momencie Tilly nakazał swojej piechocie atak na flankę przeciwnika. Jednak manewr oskrzydlający nie powiódł się i piechota Tilly'ego poniosła wielkie straty. Pułki Gustawa celnym ogniem muszkietów zatrzymały atak przeciwnika. Tymczasem na lewym skrzydle uciekający Sasi splądrowali obóz swoich szwedzkich sojuszników. Po przegnaniu Sasów kawaleria Tilly'ego dostała rozkaz uderzenia na Szwedów z tyłu. Atak nie powiódł się, podobnie jak natarcie piechoty, odrzuconej celnym ogniem artylerii i muszkietów szwedzkich. Uciekającego przeciwnika ścigała kawaleria prowadzona przez samego Gustawa Adolfa.

StratyEdytuj

Siły Ligi Katolickiej straciły 7 000 zabitych i 6 000 jeńców. Straty szwedzkie natomiast to 3 500 zabitych, zaś saskie 2 000.

KonsekwencjeEdytuj

Zwycięstwo Szwedów pod Breitenfeld zmieniło układ sił w wojnie trzydziestoletnej. Sukces Gustawa przyczynił się do znacznego wzrostu siły i prestiżu Szwecji, czyniąc z niej jedną z wiodących potęg europejskich w ciągu następnych pięćdziesięciu lat. Rok po bitwie Gustaw poprowadził swoje oddziały do kolejnego zwycięstwa w bitwie pod Lützen, w której jednak sam poległ. Późniejsza klęska wojsk szwedzkich pod Nördlingen spowdowała zaniechanie planów utworzenia konfederacji protestantów pod przywództwem Szwecji.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Mała Encyklopedia Wojskowa, wyd. I, 1967.
  • Wojna Trzydziestoletnia, Lars Ericson Wolke, Goran Larsson, Nils Erik Villstrand.