Otwórz menu główne

Ian Douglas Smith, GCLM, ID (ur. 8 kwietnia 1919 w Selukwe, zm. 20 listopada 2007 w Kapsztadzie)[1] – pierwszy rodowity premier kolonii brytyjskiejRodezji Południowej. W 1965 ogłosił niepodległość Republiki Rodezji, a później jej wystąpienie z Brytyjskiej Wspólnoty Narodów[1].

Ian Douglas Smith
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 8 kwietnia 1919
Selukwe
Data i miejsce śmierci 20 listopada 2007
Kapsztad
Rodezja Premier Rodezji Południowej
Okres od 13 kwietnia 1964
do 11 listopada 1965
Przynależność polityczna Front Rodezyjski
Poprzednik Winston Field
Następca on sam jako premier Rodezji
Rodezja Premier Rodezji
Okres od 11 listopada 1965
do 1 czerwca 1979
Przynależność polityczna Front Rodezyjski
Następca Abel Muzorewa
jako premier Zimbabwe Rodezji
Odznaczenia
Wielki Komandor Legii Zasługi (Rodezja) Order Niepodległości (Rodezja)

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

 
Ian Smith jako oficer RAF.

Był najmłodszym z trojga dzieci Johna 'Jock'a' i Agnes (z d. Hodgson) Smithów. Miał dwie starsze siostry – Phyllis i Joan. Uczęszczał do lokalnych szkół w Gwelo, następnie był studentem Rhodes University w Grahamstown. W 1939 przerwał studia i wstąpił do RAFu. Jako pilot myśliwski został dwukrotnie zestrzelony, wówczas też doznał poparzenia twarzy, której część została trwale sparaliżowana. W 1948 poślubił Janet Duvenage (z d. Watt), niedawno owdowiałą emigrantkę RPA, z którą miał jedno dziecko, oprócz niego w rodzinie była jeszcze dwójka dzieci z poprzedniego małżeństwa Janet - syn Robert i córka Jean. W tym samym roku, Ian został wybrany do Parlamentu. Syn Smitha, Alec, jako nastolatek, miał duże zamiłowanie do imprezowania, narkotyków i alkoholu, przez co miał trudne relacje ze swoimi konserwatywnymi, religijnymi rodzicami, zwłaszcza ze swoją matką. Pozostawał także z ojcem w sporze politycznym dotyczącym przyszłości Rodezji, przez który uciekł do Europy (został powołany do wojska i unikał wcielenia do armii). Tam poślubił Norweżkę, Elisabeth.[1] Jean Smith poślubiła Clema Tholeta, znanego wykonawcę Rodezyjskich pieśni patriotycznych, w 1967.

Po opuszczeniu uniwersytetu Ian Smith został wybrany do Zgromadzenia Parlamentarnego Rodezji Południowej. Wstąpił do rządzącej Partii Federalnej, gdy w 1953 formowała się Federacja Rodezji i Niasy. Kiedy „federaliści” ogłosili poparcie dla nowej konstytucji poszerzającej prawa polityczne większości murzyńskiej, Smith stworzył w 1961 Front Rodezyjski i przyciągnął do siebie „białych nacjonalistów”. Dzięki obietnicom stworzenia rządu opartego na białej mniejszości osiągnął duże poparcie w wyborach do parlamentu w 1962. W kwietniu 1964, zostawszy premierem Rodezji Południowej (w 1963 doszło do rozwiązania federacji z Niasą), wydał swój pierwszy akt urzędowy, którym było wydalenie z kraju czterech czarnych opozycjonistów. Zamieszki, które wybuchły później, zostały stłumione przy użyciu policji. W czasie konferencji premierów Brytyjskiej Wspólnoty Narodów, odbywającej się w lipcu 1964, odmówił przyjęcia nowej konstytucji, która dawałaby czarnej większości możliwość przejęcia władzy. Kiedy dalsze negocjacje z Wielką Brytanią okazały się bezowocne, 11 listopada 1965 ogłosił niezawisłość państwa. Wielka Brytania odmówiła uznania suwerenności Rodezji i zwróciła się do Rady Bezpieczeństwa ONZ o nałożenie sankcji gospodarczych na Rodezję. Po ich uchwaleniu Smith zerwał wszelkie więzy z Commonwealthem. 2 marca 1970 Rodezja została ogłoszona republiką.

Już w 1961 roku powstał Afrykański Ludowy Związek Zimbabwe (w skrócie ZAPU, nazwę "Zimbabwe" przyjął ze zrujnowanej osady stanowiącej od IX do XIV wieku ognisko kultury kontynentu), organizacja zdelegalizowana została dwa lata później a jej lider Joshua Nkomo osadzony w więzieniu. Konflikt między opozycją a reżimem starał się bezskutecznie rozwiązać rząd Wielkiej Brytanii[2]. W 1964 roku Afrykański Ludowy Związek Zimbabwe przeniósł się do sąsiedniej Zambii gdzie utworzył organizację partyzancką pod nazwą Niezależna Ludowa Rewolucyjna Armia Zimbabwe i rozpoczął batalię partyzancką przeciwko rządowi. W 1963 roku powstała odrębna od ZAPU organizacja opozycyjna, Afrykański Narodowy Związek Zimbabwe (ZANU). Składala się ona z byłych członków ZAPU rozczarowanych umiarkowaną polityką kierownictwa partii. ZANU udało się w tym okresie zyskać masowe poparcie ludu Szona, najliczniejszej grupy etnicznej kraju[3]. W 1976 ZAPU wraz ze swoim rywalem – ZANU, kierowanym przez Roberta Mugabe, utworzył Patriotyczny Front Zimbabwe (PF).

Na początku lat 70. doszło do wzrostu aktywności czarnej partyzantki, której przewodził Front Patriotyczny z Robertem Mugabe i Joshuą Nkomo na czele. Od 1972 partyzanci prowadzili akcje bojowe z baz na terytorium Mozambiku. W odpowiedzi na nie Smith przeprowadził działania odwetowe za pomocą armii rodezyjskiej. Gospodarka kraju zaczęła cierpieć coraz bardziej ze względu na zwiększające się wydatki na siły pacyfikacyjne. Wraz z narastającymi walkami zwiększała się liczba białych emigrantów z Rodezji. Ostatecznie w 1977 Smith został zmuszony do rozmów z umiarkowanym przywódcą czarnych opozycjonistów – biskupem Muzorewą. Przekazanie władzy w rządzie większości murzyńskiej rozpoczęło się w 1978. Smith wówczas stał na czele Rady Wykonawczej, która czuwała nad całym procesem. Premierem pozostał do maja 1979, a później (już w rządzie Zimbabwe) pełnił funkcję ministra bez teki (od maja do grudnia). W parlamencie pozostał do 1987.

Po zakończeniu działalności politycznej stał się krytykiem rządu Roberta Mugabe. W przeciwieństwie do wielu swoich współpracowników z okresu „białej supremacji” pozostał w Rodezji, mieszkając w komfortowych warunkach. Jego syn, Alec, wrócił z wygnania z Europy i został partnerem ojca w interesach, a następnie przejął rodzinną farmę. Rola jako dziadek dla dzieci Aleca była dla niego pociechą po stracie żony, która zmarła na białaczkę w 1994. Działania „czarnych aktywistów”, zmierzające do wyrzucenia Smitha z jego posiadłości, spotykały się zawsze z szybką reakcją policji. W 2000 po serii krytycznych wypowiedzi Smitha pod adresem Mugabe (w których określił go m.in. jako „obłąkanego” i „psychicznie chorego”), byłemu premierowi zaczęto grozić aresztowaniem, jednak gróźb tych nie spełniono. W 2005, wraz z pogarszającym się stanem zdrowia, Smith przeprowadził się do Kapsztadu w RPA, gdzie opiekowali się nim już owdowiała Jean Tholet i Robert Smith. Alec, ku wielkiej rozpaczy ojca, zmarł na zawał serca wracając z Norwegii, w czasie przesiadki w Londynie. Smith zmarł na udar mózgu 20 listopada 2007. Jego prochy rozsypano na jego rodzinnej farmie w dawnym Selukwe (dziś Shurugwi). Jego farma została przejęta przez rząd Mugabe w 2012 i oddana na użytek miejscowej uczelni.[4]

Z wyznanie, był zagorzałym Prezbiterianinem. Zasiadał w radzie swojego lokalnego kościoła. W przemówieniach, często odnosił się do ''Chrześcijańskiej cywilizacji''.[2]

 
Jock i Agnes Smith. 1935 rok.


OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Encyclopædia Britannica – Ian Smith (ang.) [dostęp 2013-11-05]
  2. Alan Palmer, Kto jest kim w polityce. Świat od roku 1860, Wydawnictwo Magnum, Warszawa, 1998, przeł. Wiesław Horabik, Tadeusz Szafrański, s. 301
  3. Słownik Najnowszej Historii Świata 1900-2007. T. 1. Warszawa: Presspublica Sp. z o.o., 2008, s. 14. ​ISBN 978-83-7469-683-8​. ISSN 977020891364812. (pol.)
  4. Peta Thornycroft, Robert Mugabe seizes former Rhodesian PM's family farm, 6 grudnia 2012, ISSN 0307-1235 [dostęp 2018-02-11] (ang.).

BibliografiaEdytuj