Otwórz menu główne

Ignacy Roliński

polski matematyk, nauczyciel i dyrektor łódzkich przedwojennych szkół średnich, po wojnie wykładowca PWSP i UŁ

Ignacy Roliński (ps. „Żegota”) (ur. 18 lipca 1885 w Praszkach koło Łęczycy, zm. 15 kwietnia 1957 w Łodzi) – polski matematyk, nauczyciel i dyrektor łódzkich przedwojennych szkół średnich, po wojnie wykładowca Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Łodzi i Uniwersytetu Łódzkiego.

Ignacy Roliński
„Żegota”
Data i miejsce urodzenia 18 lipca 1885
Praszki koło Łęczycy
Data i miejsce śmierci 15 kwietnia 1957
Łódź
Miejsce spoczynku cmentarz św. Rocha na Radogoszczu przy ul. Zgierskiej 141 w Łodzi
Zawód, zajęcie matematyk, nauczyciel, wykładowca PWSP i Uniwersytetu Łódzkiego

Nauka, studia i praca zawodowaEdytuj

Pochodził z ubogiej rodziny. W 1903 r. ukończył w Łodzi Wyższą Szkołę Rzemieślniczą[1] (wbrew nazwie była to średnia szkoła zawodowa) i wyjechał na studia. Studiował kolejno w Getyndze, Paryżu, Wiedniu, Berlinie, Lwowie i Krakowie (gdzie w latach 1912–1914 na Uniwersytecie Jagiellońskim uczęszczał na wykłady Stanisława Zaremby, Augusta Witkowskiego, Kazimierza Morawskiego). Równocześnie pracował dorywczo aby uzyskać pieniądze na pokrycie kosztów studiów.

W 1914 r. wrócił w rodzinne strony i rozpoczął pracę nauczycielską, w 1915 r. został kierownikiem szkoły powszechnej w Piątku w pow. łęczyckim. W 1919 r. przeniósł się do Łodzi i rozpoczął pracę w prywatnym gimnazjum męskim Kazimierza Tomaszewskiego, początkowo jako nauczyciel matematyki, następnie zastępca dyrektora, a od 1922 r. dyrektor. Pracował na tym stanowisku aż do upaństwowienia szkoły w 1929 r. – powstało wtedy Państwowe Gimnazjum im. Pierwszego Prezydenta Rzeczypospolitej Gabriela Narutowicza. W 1924 r. uzyskał dyplom nauczyciela szkół średnich.

W latach 1923–1927 równocześnie uczył matematyki w Instytucie Nauczycielskim Łódzkiego Koła Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych. Koło powstało w 1919 r. i wraz z Kazimierzem Tomaszewskim byli od początku członkami zarządu Koła. „Towarzystwo (...) stawiało sobie za cel doskonalenie i rozwijanie sił nauczycielskich pod względem obywatelskim, pedagogicznym i naukowym, obronę interesów i godności stanu nauczycielskiego, wzajemną pomoc koleżeńską oraz zapewnienie wpływu na rozwój szkolnictwa średniego i wyższego. (…) Był również inicjatorem wykorzystywania w pracy szkolnej form samorządowych w celu wykształcenia u uczniów samodzielności w myśleniu i działaniu, zaradności organizacyjnej oraz poczucia odpowiedzialności. Widział możliwości osiągnięcia określonych cech i postaw społecznych przez współżycie zespołowe, gdy klasa zaczyna przypominać rodzinę, a szkoła gminę. Swoimi doświadczeniami w tych działaniach wychowawczych podzielił się z dyrektorami innych średnich szkół ogólnokształcących wygłaszając w 1925 roku odczyt podczas specjalnej konferencji”.[2]

W latach 1926–1939 prowadził seminarium z logiki i dydaktyki ogólnej dla początkujących nauczycieli, także kierował ośrodkiem naukowo-dydaktycznym przy Bibliotece Pedagogicznej. W 1929 r. został dyrektorem męskiego gimnazjum i liceum Aleksego Zimowskiego, które zreorganizował i podniósł w nim poziom nauczania. „Dobrą i zasłużoną opinią cieszyło się gimnazjum Aleksego Zimowskiego. Dyrektorem tej szkoły był późniejszy profesor Uniwersytetu Łódzkiego Ignacy Roliński – piękna i lubiana przez wychowanków postać”[3] W latach 1938–1939 także wykładał matematykę w Pedagogium. W 1937 r. mieszkał przy ul. Śródmiejskiej (obecnie ul. płk dr. Stanisława Więckowskiego) 57.[4]

Po napaści na Polskę w wyniku rozpętanej przez hitlerowców II wojny światowej Łódź została włączona do III Rzeszy i zaczęły się prześladowania polskiej inteligencji (Intelligenzaktion). W grudniu 1939 r. wraz z rodziną, przez obóz przesiedleńczy na Radogoszczu i krakowski obóz przesiedleńczy został wysiedlony do Generalnego Gubernatorstwa do Krosna (Landkreis Krosno) i tam w latach 1940–1942 uczył na dwuletnich zawodowych kursach przygotowawczych, a w latach 1942–1944 w Publicznej Szkole Zawodowej. Równocześnie prowadził tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej oraz był członkiem tajnej powiatowej komisji egzaminacyjnej (używał pseudonimu „Żegota”) – przeprowadzał egzaminy z fizyki, chemii i biologii[5][6].

W 1945 r. wrócił do Łodzi i uczył matematyki na kursie przygotowawczym do wyższych uczelni przy Politechnice Łódzkiej, gdzie prowadził zajęcia do 1949 r. Od 1947 r. był zastępcą profesora w Państwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej w Łodzi, a następnie także dziekanem Wydziału Matematyki, Fizyki i Chemii tej uczelni (zmieniła ona w 1952 r. nazwę na Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Łodzi, choć pozostała uczelnią państwową) do września 1956 r. W roku akademickim 1951–1952 prowadził równocześnie na Uniwersytecie Łódzkim wykłady zlecone z historii odkryć matematycznych. Od 1 października 1956 r., po włączeniu Wyższej Szkoły Pedagogicznej do Uniwersytetu Łódzkiego był zastępcą profesora i prowadził wykłady oraz seminarium na kierunku matematycznym, a także zajęcia na Wydziale Zaocznym.

Działalność w Łódzkim Towarzystwie NaukowymEdytuj

W 1936 r. należał do założycieli Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Łodzi, w latach 1937–1939 był wiceprezesem zarządu, na pierwszym walnym zgromadzeniu Towarzystwa 4 grudnia 1938 r. wygłosił odczyt Stara i nowa logika, opublikowany w sprawozdaniu „Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Łodzi 19 listopada 1936 – 31 marca 1939” Łódź 1939. Po przekształceniu w 1946 r. Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Łódzkie Towarzystwo Naukowe został członkiem korespondentem Wydziału Nauk Matematyczno-Przyrodniczych.

Działalność publicystycznaEdytuj

Przełożył z języka niemieckiego Kowalewski G. Zasady rachunku różniczkowego i całkowego, Warszawa 1923, które odtąd służyły studentom jako podręcznik analizy matematycznej. Napisał i opublikował w Łodzi w 1951 r. skrypt Wstęp do analizy. Wiadomości z arytmetyki teoretycznej. Napisał artykuł Prosty dowód twierdzenia o średniej arytmetycznej i średniej geometrycznej („Matematyka” R. 1: 1949 z. 1). Przed wojną napisał przedmowę do książki Franciszek Paprocki Piątek. Rzut oka na przeszłość miasta i jego stan obecny, Piątek 1937. W 1929 r. na konferencji dyrektorów szkół wygłosił referat Zadania wychowawcze szkoły średniej w świetle filozofii i życia opublikowany w Księdze pamiątkowej aktualnych zagadnień szkolnictwa średniego, Łódź 1925. Od 1924 r. należał do stałych współpracowników miesięcznika „Szkoła i Nauczyciel”, a od 1928 r. wchodził w skład komitetu redakcyjnego miesięcznika „Współpraca Wychowawcza Domu ze Szkołą” adresowanego głównie do rodziców i opiekunów. „Artykuł wstępny jego autorstwa O konieczności współdziałania domu i szkoły zamieszczony w pierwszym numerze tego pisma ze stycznia 1928 roku dobitnie wskazywał na korzyści płynące ze współpracy rodziców i nauczycieli”[2].

Śmierć i miejsce spoczynkuEdytuj

Zmarł 15 kwietnia 1957 r. i został pochowany na cmentarzu na Radogoszczu przy ul. Zgierskiej 141 w Łodzi. Trumnę z kościoła pw. NSJ przy ul. Skarbowej 4 na cmentarz nieśli na ramionach jego studenci. Był żonaty z Antoniną (ur. 1887), nauczycielką szkół średnich. Z nekrologu wynikało, że miał córkę. Innych danych rodzinnych brak.

PrzypisyEdytuj

  1. Jacek Strzałkowski: Wyższa Szkoła Rzemieślnicza w Łodzi i jej absolwenci (materiały do dziejów inteligencji technicznej). Łódź: 2009.
  2. a b Łynka Aleksander i inni Wieczna szkoła. II LO im. Gabriela Narutowicza w Łodzi, 2004, s. 18 i 19.
  3. Jerzy Urbankiewicz Muzy przy krosnach, Wydawnictwo Łódzkie, Łódź 1970, s. 152.
  4. Księga adresowa m. Łodzi (…) na lata 1937-39. Łódź 1937[?] dz. II Wykaz mieszkańców m. Łodzi s. 359.
  5. Draut J., Terlecki R., Oświata na Rzeszowszczyźnie w latach 1939–1945, Wr. 1984.
  6. Chrzan B., Działacze podziemia o tajnej oświacie w powiecie Krosno nad Wisłokiem, „Roczn. Kom. Nauk. Pedagog.” T. 17: 1974.

BibliografiaEdytuj

  • Terlecki Ryszard Ignacy Roliński Polski Słownik Biograficzny T. XXXI s. 559-560
  • Janikowski J. Ignacy Roliński (1885–1957), „Przegląd Historyczno-Oświatowy” R. 17: 1974 nr 2 s. 202–209
  • Chrobaczyński J., Tajne nauczanie na Podkarpaciu 1939–1945, Rzeszów 1987 s. 57
  • Gacki W., Z dziejów oświaty w Łodzi (1920-1930), „Przegląd Historyczno-Oświatowy” R. 2: 1959 nr 2 s. 170