Otwórz menu główne
Zobacz też: inne znaczenia.

Ili (kaz. Іле, Yle; ros. Или, Ili; chin. 伊犁河, Yīlí Hé) – rzeka na obszarze bezodpływowym w Azji Środkowej, na terytorium Chin oraz Kazachstanu. Długość – 1439 km (624 km w Chinach, 815 km w Kazachstanie), powierzchnia zlewni – około 140 tys. km².

Ili
Ilustracja
Kontynent Azja
Państwo  Chiny,  Kazachstan
Lokalizacja Tienszan
Rzeka
Długość 1439 km
Powierzchnia zlewni 140 tys. km²
Źródło
Miejsce północne stoki środkowej części pasma Tienszanu
Współrzędne 43°35′18,7″N 82°30′30,5″E/43,588535 82,508476
Ujście
Recypient jezioro Bałchasz
Współrzędne 45°20′14,3″N 74°03′20,9″E/45,337313 74,055800
Położenie na mapie Chin
Mapa lokalizacyjna Chin
źródło
źródło
ujście
ujście
Położenie na mapie Kazachstanu
Mapa lokalizacyjna Kazachstanu
źródło
źródło
ujście
ujście
Położenie na mapie Azji
Mapa lokalizacyjna Azji
źródło
źródło
ujście
ujście

CharakterystykaEdytuj

Źródła Ili znajdują się na północnych stokach środkowej części pasma Tienszanu, skąd rzeka płynie na zachód. W górnym biegu (w Chinach) Ili przyjmuje dopływy Kunes He, Kax He i Tekes. W środkowym biegu, już w Kazachstanie, Ili przyjmuje lewobrzeżne dopływy Szaryn, Szylyk, Tałgar, Kaskeleng i Kurty, po czym przepływa przez zaporowy Zbiornik Kapszagajski. Następnie zmienia kierunek na północno-zachodni, wypływa z gór na Pogórze Kazachskie i przecina pustynię Taukum. Uchodzi deltą do jeziora Bałchasz w Kazachstanie.

Rzeka jest zasilana w sposób mieszany. Wiosenne wezbrania z topniejących śniegów przechodzi w całym dorzeczu niezbyt wysoko. W pierwszej połowie maja pojawia się szybkie i wysokie wezbranie z ulewnych deszczów. W pierwszej połowie czerwca poziom wód staje się najwyższy. Powodem jest topnienie pól śnieżnych i lodowców. Przepływ w czerwcu wynosi średnio 932 m³/s. Wysoki poziom wody jest też obserwowany w listopadzie (średnio 301 m³/s). Dla rzeki charakterystyczna jest duża długość wezbrania letniego. Jest to spowodowane rożnymi rodzajami zasilania dopływów, które osiągają maksima w rożnym czasie[1].

ŻeglugaEdytuj

Ili jest żeglowna od miasta Yining. Wody rzeki są wykorzystywane do nawadniania pól.

PrzyrodaEdytuj

Rzeka ma trzy wyraźne terasy:

Delta rzeki (z silną gospodarka irygacyjną) porośnięta jest m.in. roślinami włóknodajnymi, np. Apocynum lancifolium[1].

KulturaEdytuj

W pobliżu Kapszagaju, na znajdujących się tuż przy rzece skałach, można odnaleźć ryty skalne przedstawiające Buddę, z VIII wieku n.e.

Główne miasta nad rzeką to Kujgan (u ujścia), Bakanas, Kapszagaj (nad Zbiornikiem Kapszagajskim), Qapqal i Yining. W dorzeczu Ili znajduje się około 22 tysięcy jezior o łącznej powierzchni 876 km².

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c S. P. Susłow, Geografia fizyczna azjatyckiej części ZSRR, PWN, Warszawa, 1961, s. 633, 688