Inny świat (wspomnienia)

Gustaw Herling-Grudziński

Inny świat. Zapiski sowieckie – wspomnienia Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, pisane w latach 1949–1950, opublikowane po raz pierwszy w przekładzie angielskim w 1951 roku (pt. A World Apart. A Memoir of the Gulag), a następnie po polsku w 1953 w Londynie. W Polsce książka została wydana po raz pierwszy w drugim obiegu przez Niezależną Oficynę Wydawniczą w 1980 r.[3][4], a oficjalnie w 1989 r. przez wydawnictwo „Czytelnik”[3][5]. Utwór należy do kręgu literatury obozowej, stanowiąc literackie opracowanie wspomnień autora z jego uwięzienia w gułagu w Jercewie pod Archangielskiem w latach 1940–1942.

Inny świat. Zapiski sowieckie
A World Apart. A Memoir of the Gulag
Autor Gustaw Herling-Grudziński
Tematyka literatura obozowa
Typ utworu wspomnienia
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania New York, USA
Język angielski
Data wydania 1951
Wydawca Roy[2]
Pierwsze wydanie polskie
Data wydania polskiego 1953
Wydawca Gryf Publications, London[1]

Nawiązania do DostojewskiegoEdytuj

Inny świat zawiera szereg nawiązań do powieści Wspomnienia z domu umarłych Fiodora Dostojewskiego. Odwołania stanowią już sam tytuł oraz poprzedzające utwór motto z Dostojewskiego: Tu otwierał się inny, odrębny świat do niczego niepodobny; tu panowały inne odrębne prawa, inne obyczaje, inne nawyki i odruchy[6]. Podobna jest również konstrukcja utworów – oba podzielone są na dwie części, mają podobną liczbę rozdziałów (22 u Dostojewskiego, 23 z epilogiem u Herlinga-Grudzińskiego). Powtarzają się w nich niektóre motywy (m.in. szpitala, przedstawienia teatralnego wystawianego przez więźniów dla więźniów, nieudanej ucieczki, dnia wolnego i świąt), podobna jest także technika tworzenia rozbudowanych portretów współwięźniów. Zasadniczą różnicą kompozycyjną jest osoba narratora i bohatera: Wspomnienia z domu umarłych oparte są na motywie rękopisu odnalezionego – narrator odczytuje zapiski zmarłego katorżnika Aleksandra Pietrowicza Gorianczykowa; w Innym świecie natomiast narrator jest tożsamy z bohaterem[7].

Inny świat nawiązuje do powieści Dostojewskiego także w warstwie fabularnej – bohater czyta Wspomnienia z domu umarłych (występujące u Herlinga-Grudzińskiego pt. Zapiski z martwego domu) i rozmyśla na ich temat. Tytuł utworu służy do zatytułowania jednego z rozdziałów, rosyjska powieść odgrywa istotną rolę w życiu jednej z postaci – Natalii Lwowny.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Inny świat. Zapiski sowieckie. Gryf Publications, London 1953, Katalog Biblioteki Narodowej [dostęp 2020-02-28].
  2. Inny świat. Zapiski sowieckie. Ryy, New York 1951, Katalog Biblioteki Narodowej [dostęp 2020-02-28].
  3. a b Maciej Urbanowski, Tajemnice "Innego Świata", kultura.dziennik.pl, 29 stycznia 2008 [dostęp 2020-02-28].
  4. Inny świat. Zapiski sowieckie. Niezależna Oficyna Wydawnicza 1980. Katalog Biblioteki Narodowej. [dostęp 2020-02-28].
  5. Inny świat. Zapiski sowieckie. Czytelnik 1989, Katalog Biblioteki Narodowej [dostęp 2020-02-28].
  6. Stabro 1997 ↓, s. 17.
  7. Stabro 1997 ↓, s. 18-19.

BibliografiaEdytuj

  • Gustaw Herling-Grudziński – "Inny świat. Fenomenologia cierpienia". W: Stanisław Stabro: Lektury polonistyczne. Literatura współczesna. Tom I. Kraków: Universitas, 1997. ISBN 83-7052-448-6.

Linki zewnętrzneEdytuj