Otwórz menu główne

Instytucje, organy i agencje Unii Europejskiej

Spis treści

Instytucje międzyrządoweEdytuj

Rada EuropejskaEdytuj

Radę Europejską tworzą szefowie rządów państw członkowskich i prezydenci Francji i Finlandii (choć zwykle towarzyszą im też premierzy) oraz przewodniczący Komisji Europejskiej. W obradach biorą też udział ministrowie spraw zagranicznych państw członkowskich, a także jeden z członków Komisji.

Przewodniczący Rady Europejskiej jest wybierany przez Radę Europejską większością kwalifikowaną na okres 2,5 roku z jednokrotną możliwością odnowienia kadencji, przy czym Przewodniczący Rady Europejskiej musi pochodzić spoza grona Rady Europejskiej. Od 1 grudnia 2014 roku jest nim Donald Tusk[1].

Rada Europejska zbiera się co najmniej 4 razy w roku, na dwóch formalnych i dwóch nieformalnych, krótkich, zwykle dwudniowych posiedzeniach. Zgodnie z traktatem nicejskim, od momentu rozszerzenia Unii 1 maja 2004 r. wszystkie formalne spotkania Rady odbywają się w Brukseli.

Nie należy jej mylić z Radą Europy, która jest osobną organizacją.

Kompetencje Rady Europejskiej:

  • Określa ogólne wytyczne polityki Europejskiej
  • Wyznacza kierunki rozwoju organizacji
  • Koordynuje politykę zagraniczną państw członkowskich oraz zajmuje stanowisko wobec najważniejszych problemów światowych
  • Podejmuje decyzje o przyjęciu nowych członków i układach stowarzyszeniowych

RadaEdytuj

Osobny artykuł: Rada Unii Europejskiej.

Rada Unii Europejskiej, dawniej zwana Radą Ministrów lub Radą Ministrów Unii Europejskiej, a od Traktatu z Lizbony zwana po prostu „Radą”, jest głównym organem decyzyjnym Wspólnot Europejskich. Rada UE przybrała obecną nazwę na mocy własnej decyzji w 1993 roku. Jednakże w traktatach stanowiących podstawę Unii cały czas widnieje nazwa Rada (Wspólnot Europejskich). Członkami są ministrowie resortowi poszczególnych krajów członkowskich. Możliwe konfiguracje Rady UE:

  1. Rada ds. Ogólnych i Stosunków Zewnętrznych
  2. Rada ds. Gospodarczych i Finansowych (Ecofin)
  3. Rada ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych (JHA)
  4. Rada ds. Zatrudnienia, Polityki Społecznej, Zdrowia i Polityki dotyczącej Konsumentów
  5. Rada ds. Konkurencyjności
  6. Rada ds. Transportu, Telekomunikacji i Energii
  7. Rada ds. Rolnictwa i Rybołówstwa
  8. Rada ds. Środowiska
  9. Rada ds. Edukacji, Młodzieży i Kultury.

PrezydencjaEdytuj

Przewodniczącym Rady jest minister z kraju sprawującego aktualnie prezydencję. Prezydencja Rady przypada co pół roku na kolejne państwo członkowskie. Jest ściśle związana z Radą UE, a nie z Radą Europejską.

Państwa sprawujące prezydencję Rady
Rok1 I – 30 VI1 VII – 31 XII
1958   Belgia   Niemcy
1959   Francja   Włochy
1960   Luksemburg   Holandia
1961   Belgia   Niemcy
1962   Francja   Włochy
1963   Luksemburg   Holandia
1964   Belgia   Niemcy
1965   Francja   Włochy
1966   Luksemburg   Holandia
1967   Belgia   Niemcy
1968   Francja   Włochy
1969   Luksemburg   Holandia
1970   Belgia   Niemcy
1971   Francja   Włochy
1972   Luksemburg   Holandia
1973   Belgia   Dania
1974   Niemcy   Francja
1975   Irlandia   Włochy
1976   Luksemburg   Holandia
1977   Wielka Brytania   Belgia
1978   Dania   Niemcy
1979   Francja   Irlandia
1980   Włochy   Luksemburg
1981   Holandia   Wielka Brytania
1982   Belgia   Dania
1983   Niemcy   Grecja
1984   Francja   Irlandia
1985   Włochy   Luksemburg
1986   Holandia   Wielka Brytania
1987   Belgia   Dania
1988   Niemcy   Grecja
1989   Hiszpania   Francja
1990   Irlandia   Włochy
1991   Luksemburg   Holandia
1992   Portugalia   Wielka Brytania
1993   Dania   Belgia
1994   Grecja   Niemcy
1995   Francja   Hiszpania
1996   Włochy   Irlandia
1997   Holandia   Luksemburg
1998   Wielka Brytania   Austria
1999   Niemcy   Finlandia
2000   Portugalia   Francja
2001   Szwecja   Belgia
2002   Hiszpania   Dania
2003   Grecja   Włochy
2004   Irlandia   Holandia
2005   Luksemburg   Wielka Brytania
2006   Austria   Finlandia
2007   Niemcy   Portugalia
2008   Słowenia   Francja
2009   Czechy   Szwecja
2010   Hiszpania   Belgia
2011   Węgry   Polska
2012   Dania   Cypr
2013   Irlandia   Litwa
2014   Grecja   Włochy
2015   Łotwa   Luksemburg
2016   Holandia   Słowacja
2017   Malta   Estonia
2018   Bułgaria   Austria
2019   Rumunia   Finlandia
2020   Chorwacja   Niemcy
TrojkaEdytuj

COREPEREdytuj

Składa się ze stałych przedstawicieli państw członkowskich. Jego głównym zadaniem jest przygotowywanie posiedzeń Rady. Faktycznie większość decyzji głosowanych w Radzie zapada właśnie już na szczeblu ambasadorów/stałych przedstawicieli. Na szczeblu ministerialnym dyskutuje się tematy sporne i drażliwe.

Sekretariat Rady Unii EuropejskiejEdytuj

Wysoki Przedstawiciel ds. WPZiBEdytuj

Instytucje ponadnarodoweEdytuj

 
Sala obrad plenarnych Parlamentu Europejskiego w Strasburgu

Parlament EuropejskiEdytuj

Osobny artykuł: Parlament Europejski.

Parlament Europejski jest jednoizbowy i reprezentuje obywateli państw należących do Unii. Oficjalną siedzibą Parlamentu jest Strasburg, choć komisje parlamentarne i władze klubów mieszczą się w Brukseli. Sekretariat i biblioteka ma zaś swoją siedzibę w Luksemburgu. Parlament Europejski liczy obecnie (na mocy Traktatu z Lizbony) 750 członków (deputowanych) plus przewodniczący, sprawujących mandat wolny, wybieranych na pięcioletnią kadencję. W Polsce w stosunku do członków PE używa się potocznie określenia „europarlamentarzysta” lub „eurodeputowany”, natomiast oficjalne określenie brzmi: „poseł do Parlamentu Europejskiego”. Najważniejsze uprawnienia Parlamentu to:

  • współudział w tworzeniu prawa poprzez:
    • konsultacje;
    • współpracę;
    • współdecydowanie;
    • akceptację (zgodę) – uprawnienie to dotyczy tylko niektórych dziedzin polityki wspólnotowej, co do wielu pozostałych dziedzin wyłączne kompetencje prawodawcze ma Rada Unii Europejskiej;
  • uprawnienia budżetowe – Parlament zatwierdza corocznie budżet i udziela Komisji absolutorium z jego wykonania;
  • uprawnienia kontrolne;
    • zatwierdzanie Komisji i jej przewodniczącego;
    • prawo uchwalenia wotum nieufności wobec Komisji (większością 2/3 głosów);
    • prawo zadawania pytań Komisarzom;
    • zwyczajowa możliwość zadawania pytań Radzie;
  • powoływanie Rzecznika Praw Obywatelskich.

Kandydaci do Parlamentu startują w wyborach zwykle w barwach którejś z partii istniejącej w swoim kraju, jednak po wejściu do Parlamentu przyłączają się oni zwykle do jednej z frakcji politycznych funkcjonujących oficjalnie w Parlamencie lub pozostają niezależni. Frakcje te odpowiadają mniej więcej ogólnemu podziałowi partii politycznych w Europie. Posłowie zasiadają w izbie parlamentu według przynależności do frakcji, a nie według przynależności narodowej.

Komisja EuropejskaEdytuj

Komisja Europejska, oficjalnie Komisja Wspólnot Europejskich, to rodzaj rządu Unii Europejskiej, odpowiedzialnego za bieżącą politykę Unii, nadzorującą prace wszystkich jej agencji i zarządzającej funduszami Unii. Siedzibą Komisji jest Bruksela. Po wejściu w życie traktatu nicejskiego członkami Komisji jest każdorazowo tyluż komisarzy, ile państw liczy Unia (od początku lipca 2013 roku, po wejściu Chorwacji liczba ta wynosi 28). Każdy z komisarzy jest odpowiedzialny za określony dział pracy, są więc oni odpowiednikami ministrów w zwykłym rządzie. Ich wyznaczenia dokonuje jednak nie przewodniczący Komisji, lecz rządy poszczególnych państw. Członkowie komisji nie mogą czuć się związani żadnymi instrukcjami – są politykami, których powołanie rekomenduje Rada Europejska i zatwierdza Parlament Europejski. Ich zadaniem jest nadzór nad przydzielonymi im dyrekcjami generalnymi.

Instytucje sądoweEdytuj

Trybunał SprawiedliwościEdytuj

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (franc. Cour de Justice des Communautés européennes) jest sądem międzynarodowym, konstytucyjnym i administracyjnym. Powstał na mocy traktatu o EWWiS, a na mocy umowy o wspólnych instytucjach z 25 marca 1957 roku oraz Protokołu o statucie Trybunału Sprawiedliwości, objął jurysdykcją sprawy wszystkich trzech Wspólnot. W jego skład wchodzi 28 sędziów mianowanych przez każde państwo członkowskie oraz 11 rzeczników generalnych (adwokatów) obsadzanych na sześcioletnią kadencję na zasadzie rotacji. Orzeczenia Trybunału mają charakter ostateczny. Siedzibą Trybunału jest Luksemburg.

Nie należy mylić z Europejskim Trybunałem Praw Człowieka ze Strasburga, który jest organem Europejskiej konwencji praw człowieka

Sąd Pierwszej InstancjiEdytuj

Osobny artykuł: Sąd (Unia Europejska).

Do rozpatrywania drobniejszych spraw

Sąd do spraw Służby PublicznejEdytuj

W ramach wspólnotowej instytucji sądowniczej Sąd do spraw Służby Publicznej zajmuje się sporami z zakresu służby publicznej Unii Europejskiej[2].

Instytucje kontrolneEdytuj

Europejski Trybunał Obrachunkowy (ETO)Edytuj

 
Logo Trybunału Obrachunkowego

Znany też jako Trybunał Rewidentów Księgowych

Europejski Rzecznik Praw ObywatelskichEdytuj

Europejski Pełnomocnik ds. Ochrony DanychEdytuj

Instytucje gospodarczeEdytuj

Europejski System Banków CentralnychEdytuj

Obejmuje EBC i banki centralne państw członkowskich.

Europejski Bank Centralny (EBC)Edytuj

 
Europejski Bank Centralny
Osobny artykuł: Europejski Bank Centralny.

EBC jest bankiem centralnym Unii Europejskiej i w tym charakterze odpowiada za:

  • nadzorowanie systemów bankowych w krajach Unii;
  • zbieranie danych statystycznych potrzebnych dla prowadzenia polityki monetarnej;
  • funkcjonowanie systemów płatniczych (zwłaszcza systemu TARGET);
  • zapobieganie fałszerstwom banknotów;
  • współpracę z innymi organami w zakresie regulacji rynków finansowych.

Poprzednikiem EBC był Europejski Instytut Walutowy, który nie dysponował kompetencjami władczymi i funkcjonował jedynie jako ciało doradcze krajowych banków centralnych. Jego głównym zadaniem było przygotowanie wprowadzenia wspólnej waluty na obszarze Unii.

EBC powstał 1 czerwca 1998 roku w drodze porozumienia krajowych banków centralnych. Konsekwencją tego kroku była likwidacja walut narodowych w ramach Eurosystemu (obejmującego początkowo 11 krajowych banków centralnych) oraz wprowadzenie w ich miejsce wspólnej waluty euro. Nastąpiło to 1 stycznia 1999 roku, rok później do Eurosystemu dołączył, jako dwunasty członek, grecki bank centralny. Siedzibą EBC jest Frankfurt nad Menem.

Organy międzyinstytucjonalneEdytuj

Urząd Oficjalnych Publikacji Wspólnot EuropejskichEdytuj

Europejski Urząd Doboru KadrEdytuj

Europejska Szkoła AdministracjiEdytuj

Inne jednostkiEdytuj

Powiązane organizacjeEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj