Otwórz menu główne

Interpunkcja

zestaw reguł opisujących zasady używania znaków przestankowych

Interpunkcja (łac. inter – pomiędzy[1], punctum – punkt[2]) – graficzny odpowiednik intonacji, rytmu i tempa mowy, akcentu wyrazowego i zdaniowego. Stanowi ją zbiór znaków (we współczesnej polszczyźnie jest ich 10), inaczej zwanych znakami przestankowymi, uzupełniających zapis literowy tekstu oraz norm ich stosowania[3]. Nie odpowiadają one ani fonemom języka mówionego, ani leksemom. Znaki te pozwalają na odzwierciedlenie w tekście pisanym zależności składniowych między członami wypowiedzenia lub między wypowiedzeniami, na wyodrębnienie, podkreślenie – ze względów znaczeniowych lub emocjonalnych – pewnych wyrazów lub fragmentów tekstu, a także na ujednoznacznienie tekstu pisanego.

W razie wątpliwości związanych z użyciem znaków przestankowych należy się więc kierować przede wszystkim zasadą zrozumiałości zapisywanego tekstu i stosować taką interpunkcję, która zapewni najlepszy odbiór zapisanych treści.

Znakami interpunkcyjnymi nie są znaki wewnątrzwyrazowe lub międzywyrazowe.

Jedną z ważniejszych funkcji znaków przestankowych jest zapewnienie tekstowi jednoznaczności, np. w przypadku wypowiedzi „babcia Zosia i ja” i „babcia, Zosia i ja”. Ułatwiają one także interpretację, zrozumienie[4] oraz wygłaszanie tekstu (sugerując przerwy między wypowiedziami, intonację, zawieszenie głosu etc.).

Spis treści

Interpunkcja polskaEdytuj

Współczesna polska interpunkcja opiera się przede wszystkim na zasadzie składniowej, to znaczy, że za pomocą znaków przestankowych oddaje się strukturę zapisanego wypowiedzenia. W mniejszym stopniu stosuje się w niej zasadę semantyczną i rytmiczną, choć i one znajdują odzwierciedlenie w użyciu (bądź pominięciu) określonych znaków interpunkcyjnych w zapisywanym tekście.

Większość przepisów interpunkcyjnych w polszczyźnie ma charakter obligatoryjny – użycie bądź opuszczenie znaku w konkretnym tekście jest z punktu widzenia normatywnego obowiązkowe.

W języku polskim używane są następujące znaki przestankowe: kropka (.), przecinek (,), dwukropek (:), średnik (;), wykrzyknik (!), pytajnik (?), wielokropek (…), myślnik (reprezentowany przez półpauzę: – lub pauzę: —; często również, niezgodnie z normami typograficznymi, przez dywiz: -[5]), nawiasy (zwykłe: ( ), kwadratowe: [ ], klamrowe: { } lub ostrokątne: < >) oraz znaki cudzysłowu (podwójne apostrofowe: „ ”, pojedyncze apostrofowe: ‘ ’ oraz szewrony stosowane w dwóch kombinacjach: « » lub » «). (W typografii tradycyjnej stosowane były również cudzysłowy przecinkowe: , ’, które wraz z nastaniem typografii komputerowej zostały definitywnie wyparte przez cudzysłowy apostrofowe pojedyncze).

Ze względu na pełnioną funkcję znaki interpunkcyjne można podzielić następująco:

  • znaki oddzielające (kropka, średnik, przecinek),
  • znaki prozodyczne (wielokropek, myślnik, pytajnik),
  • znaki emocji (wykrzyknik, wielokropek, myślnik, pytajnik),
  • znaki opuszczenia (wielokropek, myślnik),
  • znaki wyodrębniające (dwukropek, para znaków cudzysłowu, para nawiasów, para myślników lub para przecinków).

EtymologiaEdytuj

Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa interpunctio[3], co dosłownie oznacza: wstawianie punktów w tekst i odnosi się do jednego z pierwszych znaków przestankowych w łacinie jakim był punkt, który w zależności od wysokości umieszczenia go – oznaczał koniec myśli lub przerwę o odpowiednio różnych długościach[4].

Znaki interpunkcyjne używane w innych językachEdytuj

Inne języki mają inny zestaw znaków przestankowych, np. w języku angielskim obecny jest apostrof (’), w języku polskim stosowany sporadycznie, a w chińskim i japońskim używa się innego wariantu kropki: 。. W języku hiszpańskim istnieje odwrócony znak zapytania „¿” i odwrócony wykrzyknik „¡”.

Cudzysłów przybiera formy takie, jak: ‚’, «», ‘’, „“, ‹›, 「」, 『』,“”, ﹃﹄, ﹁﹂, ՜.

Znaki typograficzne i diakrytyczneEdytuj

Odpowiednio zaprojektowane znaki pisarskie są integralną częścią każdego z osobna kroju pisma i jego odmian. Należy jednak zwrócić uwagę, że znaki typograficzne nie są znakami przestankowymi. Najczęściej spotykane znaki typograficzne to: § (paragraf), & (et), * (asterysk), @ (at), №, # (kratka), / (ukośnik), ~ (tylda) oraz - (dywiz). Również znaków diakrytycznych nie uważa się za znaki przestankowe.

HistoriaEdytuj

Osobny artykuł: Historia interpunkcji.

Większość stosowanych obecnie znaków interpunkcyjnych ustaliła się w jednym z trzech okresów:

  • starożytności, zwłaszcza za sprawą bibliotekarza Arystofanesa z Bizancjum, który ustalił przydatny dla ówczesnych lektorów system kropek,
  • czasach Karolingów, kiedy powstał znak zapytania i wykrzyknik oraz powstały zalążki dzisiejszego łącznika,
  • renesansie, kiedy to ugruntował się przecinek, średnik, dwukropek oraz współczesna kropka.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Przyimki łacińskie - tłumaczenie i użycie, Łacina globalnie, 1 października 2015 [dostęp 2019-03-17].
  2. punctum [w:] Elektroniczny Słownik Łaciny Średniowiecznej w Polsce (A-Q) [online], scriptores.pl [dostęp 2019-03-17].
  3. a b INTERPUNKCJA [w:] Słownik terminów gramatycznych [online], Edupedia [dostęp 2019-03-17].
  4. a b Ewa i Feliks Przyłubscy: Gdzie postawić przecinek?. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1982. ISBN 83-214-0129-5.
  5. Interpunkcja polska – Myślnik [w:] Zasady pisowni i interpunkcji, PWN [dostęp 2012-09-22].

Linki zewnętrzneEdytuj