Iwan Demianiuk

Iwan Demianiuk, również Iwan Groźny z Treblinki, Iwan Martschenko (ang. John Demjanjuk, ukr. Іван Миколайович Дем'янюк, ros. Иван Николаевич Демьянюк, ur. 3 kwietnia 1920, zm. 17 marca 2012[1] w Bad Feilnbach) – ukraiński zbrodniarz wojenny, w czasie II wojny światowej był członkiem utworzonej przez Niemców formacji SS-Wachmannschaften. Brał udział w masowych morderstwach ludności żydowskiej w Treblince, Sobiborze, Flossenburgu i Majdanku, dopuszczając się brutalnej przemocy wobec więźniów prowadzonych do komór gazowych.

Iwan Demianiuk
Іван Миколайович Дем'янюк
ilustracja
Data i miejsce urodzenia

3 kwietnia 1920
Dubowi Macharynci, USRR

Data i miejsce śmierci

17 marca 2012
Bad Feilnbach, Niemcy

Zawód, zajęcie

mechanik samochodowy

ŻyciorysEdytuj

Iwan Demianiuk urodził się w Dubowich Macharyncach koło Koziatyna w Ukraińskiej SRR jako syn Mikołaja Demianiuka oraz Olgi Marczenko (w czasie pracy w obozach miał używać właśnie nazwiska panieńskiego matki, aby później trudniej było go zidentyfikować).

Według stawianych mu zarzutów, w czasie II wojny światowej służył w Armii Czerwonej i został wzięty do niewoli niemieckiej. Jako jeniec wojenny miał zgłosić się do pomocy[potrzebny przypis] SS i zostać skierowany do służby w obozach koncentracyjnych, po przeszkoleniu w obozie szkoleniowym SS w Trawnikach. Demianiuk miał być strażnikiem w obozach w Trawnikach, Sobiborze, Treblince i Flossenbürgu, gdzie miał obsługiwać komory gazowe i miał być nazywany „Iwanem Groźnym” ze względu na szczególne okrucieństwo, brak jednak źródeł to potwierdzających.[potrzebny przypis]

Po wojnie Demianiuk uciekł do USA, gdzie zamieszkał w Seven Hills, miasteczku niedaleko Cleveland. W 1958 roku otrzymał amerykańskie obywatelstwo, którego został pozbawiony w 1983 roku. W roku 1986 został deportowany do Izraela, gdzie stanął przed sądem i w 1988 został skazany na śmierć. W roku 1993 został jednak oczyszczony z zarzutów w procesie rewizyjnym przez Sąd Najwyższy Izraela[2]. Wtedy stwierdzono, że „Ivanem Groźnym” jest inna osoba (w ustaleniu tego, pomogły zeznania strażników obozu w Treblinkach)[3], co ostatecznie zostało obalone, lecz dopiero po śmierci Demianiuka.

W 1998 roku przywrócono mu obywatelstwo amerykańskie, lecz utracił je ponownie w roku 2004.

W roku 2008 niemiecki Główny Urząd Ścigania Zbrodni Narodowosocjalistycznych wystąpił o ekstradycję Demianiuka na podstawie nowo odnalezionych dokumentów. Wynikało z nich, że Demianiuk osobiście kierował transporty Żydów do komór gazowych w Sobiborze[4][5]. 7 maja 2009 Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych odrzucił apelację Demjaniuka, 8 maja 2009 został oddany w ręce agentów imigracyjnych i dwa dni później został przewieziony ze swojego domu na przedmieściach Cleveland do budynku władz federalnych w Cleveland. Według doniesień mediów, Demjanjuk miał być niezwłocznie przewieziony specjalnym samolotem do Monachium i postawiony przed niemieckim wymiarem sprawiedliwości[6][7]. W dniu 12 maja 2009 został deportowany do Niemiec[8], a miesiąc później 13 lipca został formalnie oskarżony o współudział w 27 900 morderstwach. Lekarze zgodzili się na postawienie oskarżonego przed sądem, jednak zalecili, aby przesłuchania ograniczyły się do dwóch półtoragodzinnych sesji dziennie[9].

30 listopada 2009 w Monachium rozpoczął się proces[10][11], podczas którego obrońca Demianiuka zarzucił sędziom i prokuraturze stronniczość[11]. 12 maja 2011 Demianiuk został uznany za winnego współudziału w masowej zagładzie Żydów w obozie w Sobiborze, za co został skazany przez sąd na pięć lat więzienia przy wniosku prokuratury o sześć lat pozbawienia wolności. Demianiuk był obecny na ogłoszeniu wyroku[12]. Iwan Demianiuk zmarł 17 marca 2012 w bawarskim domu opieki[1], przed zakończeniem postępowania apelacyjnego, dlatego zgodnie z niemieckim prawem pozostaje on niewinny zarzucanych mu czynów.

W 2020 roku odkryto wcześniej niepublikowanie zdjęcia z tzw. Topografii Terroru, które przedstawiają niemiecki obóz koncentracyjny w Sobiborze, gdzie w latach 1942-43 zamordowano ok. 170 tys. Żydów. Demianiuk występuje na co najmniej jednym zdjęciu z tej kolekcji[13].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b mig, John Demjanjuk nie żyje. Nadzorca z Sobiboru miał 92 lata, Gazeta Wyborcza, 17 marca 2012 [dostęp 2012-03-17].
  2. wyborcza.pl z 13 maja 2009 r.
  3. Iwan Grozny z Treblinki S1:01 Diabeł mieszka w Cleveland film na netflix.com
  4. mm, PAP, Niemiecki prokurator wystąpił o ekstradycję Demjaniuka, wiadomosci.gazeta.pl, 11 listopada 2008 [dostęp 2008-11-11].
  5. IAR, Może dojść do ekstradycji „Iwana Groźnego”., Onet.pl, 15 marca 2009 [dostęp 2009-03-15].
  6. Deportacja Demjaniuka. Czy to jest „Iwan Groźny”?, Reuters, PAP, Gazeta.pl, 11 maja 2009 [dostęp 2009-05-11] [zarchiwizowane z adresu 2009-05-14].
  7. Final Hours: Accused Nazi Death Camp Guard Dodges Deportation For the Last Time., WOIO, 11 maja 2009 [dostęp 2009-05-11] [zarchiwizowane z adresu 2009-05-14].
  8. bw, John Demjaniuk przyleciał do Niemiec, Gazeta Wyborcza, 12 maja 2009 [dostęp 2009-05-12].
  9. Demjaniuk formalnie oskarżony o współudział w 27 900 morderstwach, Gazeta Wyborcza, 13 lipca 2009 [dostęp 2009-07-13].
  10. Ruszył proces o mord 28 tys. Żydów.
  11. a b Szokujące słowa obrońcy 89-latka oskarżonego o zagładę tysięcy ludzi, [w:] PAP [online], Wirtualna Polska, 30 listopada 2009 [dostęp 2009-11-30].
  12. 5 lat więzienia dla hitlerowskiego zbrodniarza, „Gazeta Wyborcza”, 12 maja 2011 [dostęp 2011-05-17].
  13. Odnaleziono nieznane zdjęcia Iwana Demianiuka. "Mała sensacja", „Do Rzeczy”, 20 stycznia 2020.

Linki zewnętrzneEdytuj