Józef Ćwiertniak

polski wojskowy

Józef Stefan Ćwiertniak[1] (ur. 7 września 1896 w Dobczycach, zm. 21 września 1939 w Hołosku pod Lwowem) – pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego.

Józef Stefan Ćwiertniak
Ilustracja
pułkownik dyplomowany piechoty pułkownik dyplomowany piechoty
Data i miejsce urodzenia 7 września 1896
Dobczyce
Data i miejsce śmierci 21 września 1939
Hołosko
Przebieg służby
Lata służby 1914-1939
Siły zbrojne Orzełek legionowy.svg Legiony Polskie
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 2 Pułk Piechoty
3 Pułk Piechoty
62 Pułk Piechoty
12 Pułk Piechoty
Departament Piechoty
29 Dywizja Piechoty
6 Dywizja Piechoty
13 Dywizja Piechoty
Stanowiska zastępca dowódcy pułku
dowódca pułku piechoty
szef departamentu
dowódca piechoty dywizyjnej
dowódca dywizji piechoty
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
Wojna polsko-bolszewicka
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920-1941, czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
Odznaka dyplomowanych oficerów Sztabu Generalnego II Rzeczypospolitej

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 7 września 1896 roku w Dobczycach, w ówczesnym powiecie wielickim Królestwa Galicji i Lodomerii[2]. 9 września 1914 przerwał naukę w cesarskim i królewskim Gimnazjum w Wadowicach i jako członek Związku Strzeleckiego pomaszerował w składzie 1 kompanii z Wadowic do Bochni, gdzie został wcielony do 2 pułku piechoty Legionów Polskich. Marian Porwit, kolega pułkowy, dał świadectwo jego postawie w czasie bitwy pod Rafajłową(...) Właściwe pokierowanie tym ogniem co do odległości (celownika), celu i rodzaju ognia – to zasługa chorążego Józefa Ćwiertniaka, który przyszedł w ślad za plutonem, objął komendę i wydał stosowne rozkazy, stojąc poza okopem nieczuły na rosyjskie pociski. (...) zerkałem z podziwem w stronę niedużej wzrostem, ale wspaniałej wtedy postaci chorążego Ćwiertniaka. Uradowałem się, przeczytawszy po 68 latach jego nazwisko w rozkazie pochwalnym pułkownika Hallera, gdy niedługo objął komendę Grupy. Wyniósł Ćwiertniak z tej walki ranę – mówi mi pamięć. Nie mam możności sprawdzenia. To Ty elektryzowałeś nas w nocnym ogniu na tyły rosyjskiego wypadu swymi komendami, nieżyjący już Serdeczny Kolego!” W tym samym roku, w swoim gimnazjum, złożył wojenną maturę. Służbę wojskową kontynuował w 3 pułku piechoty Legionów. W czasie służby awansował kolejno na stopień: chorążego (20 października 1914 roku), podporucznika (25 czerwca 1915 roku) i porucznika (1 listopada 1916 roku)[3]. Latem 1917 roku, po kryzysie przysięgowym, był internowany w Chust i Marmarosz-Sziget[4].

W latach 1918–1919 pełnił służbę w Oddziale VIII Geograficznym Sztabu Generalnego WP na stanowisku szefa Sekcji Geograficzno-Statystycznej. W maju 1919 przeniesiony został z Departamentu I Ministerstwa Spraw Wojskowych do Inspektoratu Szkół Wojskowych i wyznaczony na stanowisko dowódcy batalionu w szkole podoficerskiej w Dęblinie[5]. 2 stycznia 1920 rozpoczął naukę na II Kursie Wojennej Szkoły Sztabu Generalnego[6]. W połowie kwietnia 1920 skierowany został na front wojny z bolszewikami celem odbycia praktyki sztabowej w dowództwie 1 Armii. 15 lipca 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu majora, w piechocie, „w grupie byłych Legionów Polskich”[7]. W okresie od stycznia do września 1921 kontynuował naukę w WSWoj. 3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 156. lokatą w korpusie oficerów piechoty[8]. Po ukończeniu szkoły przydzielony został do Oddziału III Sztabu Generalnego WP i wyznaczony na stanowisko szefa Wydziału II Szkół Wojskowych[9]. W tym czasie pozostawał na ewidencji 3 pp Leg. 31 marca 1924 roku został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 roku i 66. lokatą w korpusie oficerów piechoty[10]. W 1924 roku został wykładowcą w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia w Rembertowie, którego komendantem był gen. bryg. Rudolf Prich[11].

20 października 1926 roku przeniesiony został do 62 pułku piechoty w Bydgoszczy na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[12]. 31 marca 1927 roku ogłoszono jego przeniesienie do 12 pułku piechoty w Wadowicach na stanowisko dowódcy pułku[13][14]. 26 lutego 1929 mianowany szefem Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie[15][16]. 1 stycznia 1929 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki awansował go na pułkownika ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1929 roku i 11. lokatą w korpusie oficerów piechoty[17]. Na tym stanowisku ujednolicił i unowocześnił uzbrojenie piechoty oraz, przy poparciu gen. bryg. Kazimierza Fabrycego, doprowadził do powstania Centrum Wyszkolenia Piechoty. W połowie 1932 obowiązki szefa departamentu przekazał płk dypl. Kazimierzowi Bogumiłowi Janickiemu[18] i objął wakujące stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej 29 Dywizji Piechoty w Grodnie, którą w tym czasie dowodził gen. bryg. Franciszek Kleeberg[19]. W czerwcu 1934 roku został przeniesiony do 6 Dywizji Piechoty w Krakowie na stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej[20].

28 stycznia 1938 roku został mianowany dowódcą 13 Kresowej Dywizji Piechoty w Równem. W maju 1939 roku ówczesny płk dypl. Stefan Rowecki scharakteryzował swojego starszego kolegę w sposób następujący „przeszłość bojowo-liniowa nie wyróżniająca. Bardzo dobry był jako szef Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych. Ruszył moc zagadnień i spraw piechoty z miejsca. Obecnie bardzo się roztył. Podobno jako dowódca dywizji – słaby. Kiepsko wypadł na manewrach wołyńskich 1938[21].

W dniach 14–15 sierpnia 1939 przeprowadził mobilizację alarmową swojej dywizji, która została przetransportowana na Pomorze i włączona w skład Korpusu Interwencyjnego. Według Jerzego Kirchmayerapo kilku dniach pobytu na Pomorzu złożył pisemny meldunek dość nieoczekiwanej treści. Mianowicie prosił w nim Naczelnego Wodza, drogą służbową przez gen. Skwarczyńskiego i gen. Bortnowskiego, o zwolnienie go ze stanowiska dowódcy dywizji, gdyż w obliczu oczekujących nas groźnych wypadków nie czuje się na siłach – ze względu na zły stan zdrowia (serce) – dowodzić dywizją w polu. Meldunek był napisany wzruszająco, niemniej jednak robił niedobre wrażenie. Jakoś zbyt późno pułkownik, zresztą dobrze i z dobrej strony znany w naszym wojsku, zdecydował odsunąć się od dowodzenia. Śmigły przychylnie załatwił prośbę i dowództwo 13 DP objął dotychczasowy dowódca piechoty dywizyjnej, płk dypl. Władysław Kaliński[22]. W ocenie Mariana Romeyki rezygnację z dowodzenia dywizją należy „uznać za bardzo uczciwe[23]. Ze stanowiska dowódcy 13 DP został zwolniony 30 sierpnia 1939 roku zarządzeniem prezydenta RP, z jednoczesnym pozostawieniem w dotychczasowym garnizonie (Równe).

W nocy z 20 na 21 września 1939 popełnił samobójstwo w miejscowości Hołosko (obecnie dzielnica Lwowa)[24].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 229 na podstawie wyciągu metryki urodzenia sprostowano imiona pułkownika Ćwiertniaka z „Stefan Józef” na „Józef Stefan”.
  2. Encyklopedia Wojskowa 1932 ↓, s. 106.
  3. Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 10.
  4. a b c d e Encyklopedia Wojskowa 1932 ↓, s. 107.
  5. Dz. Rozk. Wojsk. Nr 49 z 6 maja 1919 roku.
  6. Spis oficerów 1921 ↓, s. 28, 586.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 21 lipca 1920 roku, s. 597.
  8. Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 29.
  9. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 10, 131, 400.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 2 kwietnia 1924 roku, s. 167.
  11. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 127, 343, 1370.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 45 z 20 października 1926 roku, s. 366.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 98.
  14. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 28, 163.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 85.
  16. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 17, 435.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 4 stycznia 1929 roku, s. 1.
  18. Płk dypl. Kazimierz Bogumił Janicki do 1932 r. był dowódcą 1 Pułku Strzelców Podhalańskich
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 407.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 153.
  21. Rowecki 1988 ↓, s. 101.
  22. Kirchmayer 1975 ↓, s. 550.
  23. Romeyko 1983 ↓, s. 536.
  24. A. K. Kunert, Z. Walkowski, Kronika kampanii wrześniowej 1939, Wydawnictwo Edipresse Polska, Warszawa 2005, ​ISBN 83-60160-99-6​, s. 91.
  25. M.P. z 1931 r. nr 132, poz. 199.
  26. M.P. z 1930 r. nr 260, poz. 352.
  27. M.P. z 1939 r. nr 45, poz. 76.

BibliografiaEdytuj

  • Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917). Komenda Legionów Polskich, 1917.
  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
  • Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r.. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921.
  • Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
  • Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
  • Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
  • Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
  • Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
  • Encyklopedia Wojskowa. Otton Laskowski (red.). T. II: Cuszima - Garibaldyści. Warszawa: Towarzystwo Wiedzy Wojskowej i Wojskowy Instytut Naukowo-Oświatowy, 1932.
  • Gustaw Studnicki: Pierwsza wśród równych, Dzieje Gimnazjum i Liceum w Wadowicach. Wadowice: Towarzystwo Miłośników Ziemi Wadowickiej, 1991, s. 321, 322, 351. ISSN 0239-9571. OCLC 297664816.
  • Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917, s. 10,
  • Lista oficerów dyplomowanych (stan z dnia 15 kwietnia 1931 r.), Sztab Główny WP, Warszawa 1931, s. 4
  • Marian Porwit: Spojrzenia poprzez moje życie. Wyd. I. Warszawa: Towarzystwo Miłośników Ziemi Wadowickiej, 1986, s. 321, 322, 351. ISBN 83-07-01535-9.
  • Tadeusz Böhm: Z dziejów naczelnych władz wojskowych II Rzeczypospolitej. Organizacja i kompetencje Ministerstwa Spraw Wojskowych w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08368-1.
  • Regina Czarnecka, Organizacja Sztabu Generalnego WP (Naczelnego Dowództwa WP) w latach 1918 – 1921, Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej Nr 26 z 2003,
  • Stefan Rowecki: Wspomnienia i notatki autobiograficzne (1906-1939). Wyd. III. Warszawa: Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, 1988. ISBN 83-07-01547-2.
  • Jerzy Kirchmayer: Pamiętniki. Wyd. III. Warszawa: Książka i Wiedza, 1975.
  • Marian Romeyko: Przed i po maju. Wyd. III. Warszawa: Wydawnictwo MON, 1983. ISBN 83-11-06884-4.