Józef Ankwicz

polski poseł, uczestnik konfederacji targowickiej

Józef Ankwicz (ur. ok. 1750, zm. 9 maja 1794 w Warszawie) – kasztelan sądecki, poseł ostatniego sejmu I Rzeczypospolitejsejmu grodzieńskiego 1793, poseł nadzwyczajny i minister pełnomocny Rzeczypospolitej w Królestwie Danii w latach 1792-1793[1]. Jako targowiczanin stał się symbolem zdrady narodowej, w czasie powstania kościuszkowskiego został powieszony w Warszawie[2][3].

Józef Ankwicz
Ilustracja
Portret sylwetowy Józefa Ankwicza (1774/1794)
Herb
Ankwicz hrabia
Rodzina Ankwiczowie herbu Abdank
Data urodzenia ok. 1750
Data i miejsce śmierci 9 maja 1794
Warszawa
Ojciec Stanisław Walenty Ankwicz
Matka Salomea Schwarcemberg-Czerna
Żona

Anna Biberstein-Starowieyska

Dzieci

Andrzej Alojzy Ankwicz,
Krystyna Antonina Ankwicz

Odznaczenia
Order Orła Białego Order Świętego Stanisława (Rzeczpospolita Obojga Narodów)
Jan Piotr Norblin – Wieszanie targowiczan na Rynku Starego Miasta 9 maja 1794 r.

ŻyciorysEdytuj

Poselstwo w KopenhadzeEdytuj

Był deputatem z województwa krakowskiego na Trybunał Główny Koronny w 1782 roku[4]. Znany ze swojej zdolności przemawiania i gorliwej działalności sejmowej (był jednym z obrońców biskupa Kajetana Sołtyka w 1782), w związku z czym po dymisji Adama Wawrzyńca Rzewuskiego we wrześniu 1790 roku, został mianowany przez króla posłem misji dyplomatycznej Rzeczypospolitej w Danii, a pod koniec roku nominację zaakceptowała Deputacja Spraw Zagranicznych[5]. Przysięgę przyjął Joachim Litawor Chreptowicz.

Początkowo Ankwicz starał się o placówkę w Madrycie, tam jednak wyjechał popierany przez Ignacego Potockiego Tadeusz Morski. Był członkiem konfederacji Sejmu Czteroletniego[6]. Poseł Ankwicz stawił się w Kopenhadze 18 marca 1791 roku. Jako przedstawiciel króla przedstawił ministrowi Bernstorffowi konstytucję 3 maja, jako dokument nie wymierzony przeciwko jakiemukolwiek państwu. Aktywnie zwalczał skierowaną przeciwko Polsce rosyjską agitację oraz inspirowaną przez nich wpływową „Gazetę Hamburską”.

Na początku 1792 roku został odwołany do Warszawy w wyniku decyzji o likwidacji części misji zagranicznych. Była to dla niego porażka zarówno polityczna, jak i osobista: odebrano mu możliwość zabiegania o interesy polskie oraz utracił stałe źródło utrzymania (27 tysięcy florenów rocznie[5]) i wpadł w ręce swych wierzycieli (był hazardzistą i żył ponad stan). Alarmował dwór królewski o zbliżeniu rosyjsko-szwedzkim, wobec czego brak placówki w zaniepokojonej sytuacją Danii byłby niezręcznością. Mając poparcie króla wrócił w czerwcu 1792 do Kopenhagi i poświęcił się dalszej działalności dyplomatycznej. Przekazywał do Polski informacje i sugestie Duńczyków (nakłaniali do porozumienia z Rosją – mimo wojny – bez oglądania się na sojusz z Prusami), a także próbował zaciągnąć pożyczkę na zakup broni. Szybki koniec wojny z Rosją i zwycięstwo konfederacji targowickiej zmusiły go do powrotu do Rzeczypospolitej w listopadzie 1792 roku. Jako bankrut pomoc finansową znalazł w ambasadzie rosyjskiej u Jakoba Sieversa[7].

Po powrocie do RzeczypospolitejEdytuj

Z ramienia konfederacji targowickiej mianowany został w 1793 roku członkiem Komisji Edukacyjnej Koronnej[8]. Był członkiem konfederacji grodzieńskiej 1793 roku[9]. Poseł na sejm grodzieński 1793 roku z województwa krakowskiego[10]. Na sejmie grodzieńskim w 1793 roku został mianowany przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego członkiem deputacji do traktowania z posłem rosyjskim Jakobem Sieversem[11]. Na posiedzeniu 23 września, wobec milczącego oporu Izby przeciw wnioskowi o zgodę na nowy zabór pruski, oświadczył, że „milczenie oznacza zgodę”[12]. Pod koniec obrad sejmu grodzieńskiego został marszałkiem Rady Nieustającej przy poparciu ambasadora rosyjskiego.

9 maja 1794 w Warszawie, w czasie insurekcji kościuszkowskiej, na wniosek „jakobinów” został razem z trzema innymi osobami przekazany przez Radę Zastępczą Tymczasową pod jurysdykcję Sądu Kryminalnego, który skazał go na śmierć przez powieszenie, z natychmiastowym wykonaniem wyroku[13]. Józef Ankwicz uznał jego słuszność, w odróżnieniu od innych targowiczan pod szubienicą zachowywał się godnie. Przyznał nawet, że „kto rozbiór podpisał, wart jest śmierci”[14]. W tym samym procesie na śmierć zostali także skazani inni przywódcy targowicy: biskup inflancki Józef Kazimierz Kossakowski, hetman wielki koronny Piotr Ożarowski, hetman polny litewski Józef Zabiełło. Wraz z Ożarowskim i Zabiełłą został powieszony przed ratuszem na Rynku Starego Miasta[2][3]. Tego samego dnia wieczorem pochowano go na polu pod Nalewkami[15].

Tytuły i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Rocznik Służby Zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej według stanu na 1 kwietnia 1938, Warszawa 1938, s. 57.
  2. a b Andrzej Zahorski: Warszawa w powstaniu kościuszkowskim. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1967, s. 122.
  3. a b Krystyna Zienkowska: Stanisław August Poniatowski. Wrocław: Ossolineum, 2004, s. 410. ISBN 83-04-04725-X.
  4. Actum Lublinii in Iudiciis Ordinariis Generalibus Tribunalis Regni ... Anno Domini Millesimo Septingentesimo Octogesimo Secundo, [b.n.s.]
  5. a b Krzysztof Tracki: Ostatni kanclerz litewski Joachim Litawor Chreptowicz w okresie sejmu czteroletniego 1788-1792 (pol. • lit.). [dostęp 16 sierpnia 2007]. [zarchiwizowane z tego adresu (14 lipca 2007)].
  6. Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 312.
  7. Wojciech Kalwat, Misja w Kopenhadze. Z dziejów polskiej służby dyplomatycznej, „Mówią Wieki”, sierpień 2007.
  8. Korrespondent Kraiowy y Zagraniczny. 1793, nr 36 + dod., s. 709 (mylnie 789).
  9. Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 54.
  10. Dmitrij Ivanovič Ilovajskij, Sejm Grodzieński roku 1793: Ostatni Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Poznań 1872, s. 342.
  11. Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 11.
  12. Henryk Schmitt "Dzieje Polski XVIII i XIX wieku” Kraków 1867, tom 3, s. 185
  13. Kronika powstań polskich 1794-1944, Marian B Michalik (red.), Eugeniusz Duraczyński (oprac.), Warszawa: Wydawnictwo Kronika, 1994, s. 32, ISBN 83-86079-02-9, OCLC 834009097.
  14. Roman Marcinek, Encyklopedia Polski, Kraków 1996, s. 18.
  15. Anna Berdecka, Irena Turnau: Życie codzienne w Warszawie okresu Oświecenia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1969, s. 310.
  16. Jerzy Sewer Dunin-Borkowski, Polacy dygnitarzami Austrii. T. I Podkomorzowie i paziowie (1750-1890), Lwów 1890, s. 12.
  17. Zbigniew Dunin-Wilczyński: Order Św. Stanisława, Warszawa 2006, s. 188.
  18. Marta Męclewska, Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, Zamek Królewski, Warszawa 2008, s. 230.


Literatura uzupełniającaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj