Otwórz menu główne

Józef Gabriel Alojzy Biernacki herbu Poraj (ur. 18 marca 1774 w Kołdowie, zm. 1834 w Zamościu) – uczestnik insurekcji kościuszkowskiej, wojen napoleońskich oraz generał brygady i naczelnik wojenny województwa kaliskiego w powstaniu listopadowym. Poseł z powiatu ostrzeszowskiego na Sejmy Księstwa Warszawskiego w 1811 i 1812, deputowany na sejmy Królestwa Polskiego w 1818 i 1820[1].

Józef Gabriel Alojzy Biernacki
generał brygady
Data i miejsce urodzenia 18 marca 1774
Kołdów
Data i miejsce śmierci 1834
Zamość
Przebieg służby
Siły zbrojne Legiony Polskie we Włoszech
5 Pułk Piechoty (Księstwo Warszawskie)
Główne wojny i bitwy wojny polsko-rosyjskiej, Wojny przeciwko Prusom, Austrii i Rosji
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari
Józef Gabriel Alojzy Biernacki
Herb
Poraj
Rodzina Biernaccy
Ojciec Kazimierz Biernacki
Matka Józefa Zielonacka
Żona

Katarzyna Stokowska

Dzieci

Honoriusz Jan Kanty Biernacki
Cezar Biernacki

Wyrastał w patriotycznej rodzinie mającej dobre tradycje. Na chrzcie otrzymał imiona Gabriel Józef Alojzy. Najczęściej używał imienia Józef lub Józef Gabriel. Nic nie wiadomo na temat jego wykształcenia, ale musiało być staranne i wysokie skoro wybierał się na studia uniwersyteckie do Getyngi. Wstąpił do wojska 1 marca 1789 roku jako 15-letni chłopiec do brygady wielkopolskiej kawalerii narodowej, a następnie do II wielkopolskiej brygady dowodzonej przez jego stryja kasztelana sieradzkiego Pawła. Brał udział w obydwu kampaniach z ostatnich lat Rzeczypospolitej[2]. Po upadku powstania opuścił szeregi armii, a wstępując do legionów otrzymał stopień porucznika. Opuszcza jednak kraj po uzyskaniu paszportu podając cel wyjazdu zamiar studiowania w Getyndze. Uczestnik wojny polsko-rosyjskiej 1792 roku. W lutym 1797 roku wstąpił do Legionów Polskich we Włoszech, awansowany do stopnia kapitana. Uczestniczył w kampaniach lat 1797-1802. Otrzymuje przydział do batalionu piechoty, a 10 kwietnia zostaje przeniesiony do sztabu. Przez Dąbrowskiego używany był do akcji specjalnych jako zaufany człowiek. Wysłany został m. in. w końcu 1798 roku z misją do gen. Bernadotte. W czasie misji dochodzi do spotkania z Mierosławskim i pojedynku w którym Biernacki zostaje poważnie ranny. Po powrocie do kwatery Dąbrowskiego pomaga w formowaniu kawalerii legionowej z którą odbywa kampanię włoską w 1799 roku, a która zostaje zlikwidowana w legii włoskiej i przeniesiona do legii naddunajskiej. W bitwie nad Trebią 15 czerwca 1799 odbija wraz z kpt. Piotrowskim z rąk nieprzyjacielskich gen. Dąbrowskiego. Zostaje w niej postrzelony z pistoletu. Pozostaje we Włoszech po przeniesieniu kawalerii do legii naddunajskiej, otrzymując jednocześnie dowództwo 7 batalionu piechoty z którym uczestniczy w walkach nad Mincio przy oblężeniu Ferrary i Peschiery oraz w blokadzie Mantuy.

18 sierpnia 1802 roku zostaje zdymisjonowany. Po powrocie do kraju osiada w rodzinnych stronach i wstępuje w związek małżeński z Józefą Katarzyną Stokłowską, a 21 października 1805 doczekał się narodzin syna Jana Kantego Honoriusza. W rok po jego narodzinach w związku z wkroczeniem do Wielkopolski wojsk cesarza Napoleona, Biernacki wstępuje w szeregi powstającej armii i zaczyna w Kaliszu organizować piechotę. Od 1806 roku był organizatorem 5 Pułku Piechoty Księstwa Warszawskiego z którym uczestniczy w blokadzie Grudziądza. W 1807 został majorem 6 Pułku Ułanów. Pułk na froncie przebywa bardzo krótko i zostaje skierowany do służby garnizonowej w Bydgoszczy. Biernacki zostaje przeniesiony na stanowisko przewodniczącego utworzonej legionowej rady gospodarczej dla pułków artylerii i kawalerii mającej swoją siedzibę w Poznaniu. W wojsku wypełniając swoje obowiązki pozostaje do jesieni 1807 roku, a następnie bierze dymisję i powraca na wieś, kończąc swą pierwszą służbę w szeregach wojska Księstwa Warszawskiego. Przez półtora roku gospodarzył Biernacki na roli, ale z tego zacisza wyrwał go wybuch wojny polsko-austriackiej.

W 1809 roku ponownie w wojsku jako organizator siły zbrojnej województwa kaliskiego. Jako dowódca sił zbrojnych w Kaliskiem zaczął formować wzdłuż linii Warty grupki operacyjne mające za zadanie nie przepuszczenia na przeprawach nieprzyjacielskich patroli. W pierwszych dniach maja 1809 roku otrzymuje do swojej dyspozycji oddziały zakładowe i mając teraz lepszą jednostkę bojową czyni wypady na stanowiska austriackie. Dowodzenie wojskiem przejmuje gen. Dąbrowski, który postanawia zaatakować Austriaków wszystkimi siłami. 19 maja wyrusza do Poznania. Biernacki w czasie marszu dowodzi oddziałami prawego skrzydła, ale pod Łęczycą nieprzyjaciel stawił opór i w związku z tym wojska musiały zmienić kierunek marszu. Teraz Kaliszanie dowodzeni przez Biernackiego stanowili straż przednią i w tym charakterze stoczyli kilka potyczek m. in. 2 czerwca 1809 walczyli pod Rawą, 9 czerwca pod Inowłodziem, 13 czerwca pod Końskimi. Jako zwycięscy wkraczało wojsko polskie do Krakowa, w którym Biernacki 24 lipca otrzymuje z rąk ks. Poniatowskiego krzyż Virtuti Militari. Po reorganizacji wojska i z brakiem stanowiska dla niego opuszcza szeregi wojska i udaje się na wieś, zamieszkując w Naramowicach pod Wieluniem.

W kwietniu 1811 roku zostaje wezwany do pełnienia służby publicznej. Zostaje mianowany komendantem i organizatorem gwardii w departamencie kaliskim z zadaniem utworzenia batalionu gwardii w sile sześciu kompanii. Udało mu się utworzyć oddział, wyznaczyć instruktorów, umundurować i nadać jemu wojskowy wygląd. Gwardią dowodził około pół roku, ponieważ w listopadzie formacja została rozwiązana. Szybkimi krokami zbliżała się nowa wojna. W 1811 roku było widać, że starcie z Rosją będzie nieuniknione, a z początkiem 1812 rozpoczęcie działań było tylko kwestią czasu. Biernacki nie chciał siedzieć bezczynnie w domu i zwrócił się 23 marca 1812 do gen. Dąbrowskiego o powołanie w szeregi armii. 25 kwietnia otrzymuje stanowisko komendanta placu w Piotrkowie i Toruniu w którym spędził cały okres wojny. Awansowany na pułkownika. Kiedy komenda w Toruniu przeszła w ręce francuskie, wyruszył Biernacki w Kaliskie, ponieważ drogi w tamte strony nie były jeszcze zamknięte. Przybywa do Kalisza gdzie zostaje dowódcą pospolitego ruszenia. Z kawalerią osłania miasto przed następującymi na niego Rosjanami. W czasie starcia pospolitego ruszenia z Rosjanami pod Skaryszewem, Biernacki zostaje ciężko ranny, otrzymując pchnięcie piką i 5 ran od szabli. Ranny nie bierze już udziału w dalszych wojnach napoleońskich pozostając w kraju, doczekawszy się powrotu wojsk polskich po nieszczęsnej kampanii 1814 roku. Podczas reorganizacji wojska zostaje ponownie wciągnięty w wir życia polityczno-wojskowego. Pod koniec 1814 wysłał go Dąbrowski z misją do króla saskiego. W tym czasie rozdzielono ziemie Księstwa Warszawskiego, a większość Wielkopolski przeszła pod władanie pruskie, jako Wielkie Księstwo Poznańskie. W dniu 21 października 1816 otrzymuje dymisję z prawem noszenia munduru.

Powraca na rolę i zajmuje się pracą społeczną. Od 1820 bierze czynny udział w pracach organizacyjnych Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, zostając jego prezesem na terenie województwa kaliskiego. Zostaje oderwany od tych zajęć przez wybuch powstania listopadowego. Znowu z gorliwością zajmuje się tworzeniem siły zbrojnej. Dzięki niemu utworzone zostają dwa pułki piesze oraz dwa i pół kawalerii, które po dwóch miesiącach opuszczają województwo kaliskie, a Biernacki zaczyna tworzenie rezerw. Pod koniec powstania udaje mu się z nich utworzyć zalążek nowego pułku regularnego, a mianowicie I batalion 8 Pułku Strzelców Pieszych. Kiedy pod koniec sierpnia oddziały rosyjskie weszły w granice województwa i zbliżały się do miasta, Biernacki z pospolitym ruszeniem wycofuje się w stronę Częstochowy. Otrzymuje w połowie września wiadomość o wzięciu Warszawy i wycofaniu się naszych wojsk ku granicom pruskim i austriackim, zostaje otoczony i dostaje się do niewoli rosyjskiej[3]. Powraca na wieś i oddaje się sprawom społecznym. Z Naramowic przenosi się do Kalinowy[4].

Właściciel m.in. wsi Suliszewice. Po upadku powstania pozostał w kraju. Był twórcą Towarzystwa Kredytowego miasta Kalisza i posłem na sejm Królestwa Polskiego. Za udzielenie pomocy emisariuszom płk. Józefa Zaliwskiego skazany przez Rosjan w dniu 18 lutego 1834 na 3 lata twierdzy. Po kilkumiesięcznym pobycie nie przetrzymuje więziennej kaźni i umiera w twierdzy zamojskiej.

Był kawalerem wybranym loży wolnomularskiej Rycerze Gwiazdy. [5]

PrzypisyEdytuj

  1. Małgorzata Karpińska, Senatorowie, posłowie i deputowani Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, Warszawa 2002, s. 39.
  2. W bibliografii z okresu jego służby wyszczególnione jest tylko oblężenie Warszawy w 1794 r. w którym uczestniczył
  3. Marek Tarczyński, Generalicja powstania listopadowego, Warszawa 1980, s. 396.
  4. Janusz Staszewski, Generał Józef Biernacki. Poznań, 1936 (Seria: Życiorysy Zasłużonych Polaków Wieku XVIII i XIX); s. 25
  5. Jan Pachoński, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1796-1807, Kraków 1998, s. 17.

BibliografiaEdytuj

  • Janusz Staszewski, Generał Józef Biernacki. Poznań, 1936 (Seria: Życiorysy Zasłużonych Polaków Wieku XVIII i XIX);
  • Janusz Staszewski, Gen. Józef Biernacki, [w:] "Rocznik Historyczny", 1936, t. XI, s. 175-196.