Józef Garliński

polski pisarz, historyk, działacz emigracyjny

Józef Garliński, ps. „Long” (ur. 14 października 1913 w Kijowie, zm. 29 listopada 2005 w Londynie) – polski pisarz, historyk, działacz emigracyjny, oficer Wojska Polskiego i kapitan[2] Armii Krajowej, były więzień niemieckiego obozu w Auschwitz.

Józef Garliński
Long
kapitan kapitan
Data i miejsce urodzenia 14 października 1913
Kijów
Data i miejsce śmierci 29 listopada 2005
Londyn
Przebieg służby
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
AK DYSK.png Armia Krajowa
Jednostki 1 pułk szwoleżerów
KG Armii Krajowej
7 Dywizja Pancerna
Stanowiska d-ca plutonu
d-ca szwadronu
kierownik Wydziału Bezpieczeństwa KG AK[1]
tłumacz
Główne wojny i bitwy II wojna światowa:
Późniejsza praca pisarz, redaktor, profesor historii najnowszej
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
Grób Eileen i Józefa Garlińskich

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w rodzinie Jarosława (prawnika) i Wandy z d. Szymańska[2]. Po odrodzeniu państwa polskiego rodzina wraz z małym Józefem przeniosła się w jego nowe granice (1920). Uczył się w Warszawie, Rakowicach, Chyrowie, Zakopanem. W 1934 ukończył Gimnazjum i Liceum im. Adama Asnyka w Kaliszu. Jego ojciec adwokat prowadził kancelarię w Ostrowie Wielkopolskim. Tutaj Garliński nawiązał kontakty z gimnazjalnym klubem sportowym „Venetia”, był też współorganizatorem meczu lekkoatletycznego Ostrów-Kalisz. Służbę wojskową odbywał w Grudziądzu. Studia prawnicze ukończył w Warszawie. Został awansowany do stopnia podporucznika rezerwy w korpusie oficerów kawalerii ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1937.

Po wybuchu II wojny światowej brał udział w kampanii wrześniowej w 1 pułku szwoleżerów. Ranny 23 września pod Zamościem dostał się do niewoli niemieckiej. Zwolniony ze szpitala przedostał się do Warszawy[2]. Działał w konspiracji, najpierw w ZWZ, następnie w AK. Był kierownikiem Wydziału Bezpieczeństwa Komendy Głównej AK[3]. 20 kwietnia 1943 aresztowany pomyłkowo zamiast innej osoby o tym samym imieniu i nazwisku[3] trafił na Pawiak (hitlerowcy nie zdawali sobie sprawy, kogo ujęli), potem zesłany do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. Uwolniony z obozu przez armię amerykańską 2 maja 1945[3]. Został ochotnikiem i tłumaczem w 7 Dywizji Pancernej[3].

„Za osiągnięcia jako Szef Wydziału Bezpieczeństwa KG AK (utworzenie oddziału, likwidacja grupy Hammera, penetracja siedziby gestapo, org. ucieczki z więzień itd.) w marcu 1946 odznaczony VM 5 kl.”[3]

Po wojnie zamieszkał w Londynie. Tam też, w 1961 opublikował pierwszą książkę Dramat i opatrzność. Otrzymała ona nagrodę Koła AK w Detroit. Współpracował z polską prasą m.in. z „Wiadomościami”, „Białym Orłem” czy „Dziennikiem Polskim”[3]. Od 1975 prezes Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie. W 1976 podpisał deklarację solidarnościową Listu 59.

Podpisał list pisarzy polskich na Obczyźnie, solidaryzujących się z sygnatariuszami protestu przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (List 59)[4]. W PRL informacje na temat Józefa Garlińskiego podlegały cenzurze. Jego nazwisko znajdowało się na specjalnej liście osób z całkowitym zakazem publikacji. Zalecenia cenzorskie dotyczące jego osoby zanotował Tomasz Strzyżewski, który w swojej książce o peerelowskiej cenzurze opublikował notkę informacyjną nr 9 z 1975 roku Głównego Urzędu Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk. Wytyczne dla cenzorów zawierały na liście autorów zakazanych jego nazwisko głosząc: „(...) w stosunku do niżej wymienionych pisarzy, naukowców i publicystów przebywających na emigracji (w większości współpracowników wrogich wydawnictw i środków propagandy antypolskiej) należy przyjąć zasadę bezwarunkowego eliminowania ich nazwisk oraz wzmianek o ich twórczości, poza krytycznymi, z prasy, radia i TV oraz publikacji nieperiodycznych o nienaukowym charakterze (literatura piękna, publicystyka, eseistyka)”[5]. Jego kolejne publikacje docierały do Polski głównie drugim obiegiem: w 1968 wydał Polityków i żołnierzy, w Polsce w drugim obiegu Przedświt dopiero w 1986.

Twórczość literackaEdytuj

Za książkę Oświęcim walczący otrzymał nagrodę Fundacji Jurzykowskiego. Do najważniejszych publikacji należą także: Ostatnia broń Hitlera, Poland, SOE ond the Allies (1969), Enigma (1979), The Swiss Corridor (1981), Polska w drugiej wojnie światowej (1982, otrzymał za nią Nagrodę im. Jerzego Łojka w 1994[6]), Świat mojej pamięci (wspomnienia, 1992). Otrzymał także nagrodę Fundacji Władysława i Nelli Turzańskich z Toronto w dziedzinie literatury[7].

Był członkiem Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej oraz Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. Członek Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie[8] (od 1982). Laureat Nagrody Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie w 1974 roku[9].

Jego żoną była Irlandka Eileen Frances Short-Garlińska (1912-1990). Oboje zostali pochowani na Cmentarzu Gunnersbury w Londynie. Ich syn Jarosław (ur. 1947)[3] był pierwszym profesorem polskiego pochodzenia w Eton College.

UpamiętnienieEdytuj

W 1999 Alina Czerniakowska nakręciła film biograficzny o Józefie Garlińskim Myśli o Polsce, w którym wykorzystany został materiał z przeprowadzonego z historykiem wywiadu[10].

OdznaczeniaEdytuj


PrzypisyEdytuj

  1. Józef Garliński - numer 121421. www.polskieradio.pl, 2013-10-14. [dostęp 2014-01-30].
  2. a b c Polak (red.) 1999 ↓, s. 33.
  3. a b c d e f g h i Polak (red.) 1999 ↓, s. 34.
  4. Kultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 34.
  5. Tomasz Strzyżewski 2015 ↓, s. 87.
  6. Nagroda im. Jerzego Łojka (1994). pbl.ibl.poznan.pl. [dostęp 2017-07-04].
  7. Szuber uhonorowany w Kanadzie. „Tygodnik Sanocki”. Nr 50 (422), s. 1, 10 grudnia 1999. 
  8. Wybór członków Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie, Polskie Towarzystwo Naukowe na Ojczyźnie s. 121. docplayer.pl. [dostęp 2016-11-04].
  9. Lista laureatów – 1951-2011
  10. Myśli o Polsce. www.filmweb.pl. [dostęp 2014-01-30].
  11. Myśli o Polsce. www.filmpolski.pl. [dostęp 2014-01-30].
  12. Komunikat o nadaniu Orderu Odrodzenia Polski. „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, s. 31, Nr 7 z 31 grudnia 1980. 

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj