Otwórz menu główne

Józef Kasperski (ur. 27 lutego 1894, zm. w kwietniu 1940) – kapitan administracji (piechoty) Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.

Józef Kasperski
Zawieja
Ilustracja
kapitan administracji kapitan administracji
Data i miejsce urodzenia 27 lutego 1894
Prokop
Data i miejsce śmierci kwiecień 1940
Charków
Przebieg służby
Lata służby 1918-1940
Siły zbrojne Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki 35 Pułk Piechoty
6 Pułk Piechoty Legionów
Korpus Ochrony Pogranicza
PKU Wilejka
Wojskowy Instytut Naukowo–Oświatowy
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa
obrona Lwowa 1939
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941, trzykrotnie) Srebrny Krzyż Zasługi Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Urodził się w Prokopie, w gminie Tyśmienica, w ówczesnym powiecie włodawskim, w rodzinie Konstantego i Marii z Filipowiczów. Był uczniem Szkoły Realnej Mariana Rychłowskiego[1], prywatnej placówki polskiej, przekształconej po I wojnie światowej w Gimnazjum im. Tadeusza Reytana. Po uzyskaniu matury w 1915 roku, rozpoczął studia w Politechnice Warszawskiej, powstałej w tym samym roku na bazie Instytutu Politechnicznego.

DziałalnośćEdytuj

W okresie nauki zaangażował się w działalność konspiracyjną. Według wspomnień Cypriana Odorkiewicza, opublikowanych w „Kronice Nadbużańskiej” (nr 27, 28, 20, 31 z 1933 roku), Józef Kasperski został członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. Posługiwał się pseudonimem „Zawieja” i uczestniczył w akcjach zbrojnych na terenie Warszawy. Zagrożony aresztowaniem został na początku 1917 roku skierowany do Chełma, gdzie objął komendę IV Obwodu, wchodzącego w skład VII Okręgu POW w Lublinie. Jego przybycie, według wspomnianego Cypriana Odorkiewicza (również członka organizacji), przyczyniło się do wydatnego rozwoju POW w Chełmie, której struktury tworzono od października 1915 roku. Do głównych działaczy należeli również: Franciszek Wleklik, Wacław Uzdowski, Jan Ulanowski, Mikołaj Drabikowski, Ludwik Zajączkiewicz i Jan Stefański. W ramach działalności rozbudowywano szeregi, szkolono ludzi (m.in. w składzie trumien przy ulicy Młynarskiej oraz w podziemiach) oraz organizowano ćwiczenia terenowe (głównie w okolicach Podgórza). Józef Kasperski zatrudniony był w Inspektoracie Szkolnym w Chełmie, który wspierał potajemnie działalność POW (w lokalu inspektoratu składali przysięgę nowi członkowie organizacji)[2]. Jej szeregi zasilili przede wszystkim nauczyciele i uczniowie Chełmskiej Szkoły Filologicznej (późniejszego Gimnazjum im. Stefana Czarnieckiego). Władze austriackie pilnie śledziły aktywność polskich środowisk, czasami sięgając po represje. W trakcie jednej z takich akcji, podczas rewizji w sztabie obwodu (przy ulicy Wojsławickiej 5), Józef Kasperski i Jan Stefański (sekretarz i adiutant komendy) zostali aresztowani. Ostatecznie jednak okupanci zdecydowali się na ich zwolnienie. Zwieńczeniem wielomiesięcznych przygotowań był udział członków POW, w akcji przejmowania władzy w mieście. Józef Kasperski był jednym z głównych uczestników tych działań (m.in. przemawiał w trakcie spotkania w kinoteatrze „Polonia” w dniu 1 listopada 1918 roku), chociaż kierownictwo nad całością przejęli przybyli z Warszawy oficerowie z rotmistrzem Gustawem Orlicz-Dreszerem na czele. W dniu 2 listopada 1918 roku peowiacy pełnili rolę łączników oraz ubezpieczali, mimo skromnego uzbrojenia, przejęcie zabudowań na Górze Chełmskiej, gdzie znajdowała się komendatura austriacka. Następnie po zakończonej akcji, pełnili służbę ratowniczą[3].

Wstąpienie do Wojska PolskiegoEdytuj

Po przejęciu władzy w Chełmie Józef Kasperski wstąpił do Wojska Polskiego. Trafił do tworzonego w Chełmie i na terenie powiatów: zamojskiego, tomaszowskiego, chełmskiego, krasnostawskiego, biłgorajskiego oraz hrubieszowskiego, 35 pułku piechoty, zwanego początkowo Chełmskim Pułkiem Piechoty. W 1919 roku ukończył Szkołę Podchorążyc'h Piechoty, Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej. Po zakończeniu działań wojennych pozostał w wojsku. Został zweryfikowany w stopniu porucznika, ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku. Służył w 6 pułku piechoty Legionów, który stacjonował w Wilnie. W 1928 roku otrzymał awans do stopnia kapitana. W marcu 1931 został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza[4]. W 1935 roku powrócił do 6 pułku, w którym m.in. pełnił obowiązki kierownika referatu kulturalno-oświatowego. W związku z wymieniona funkcją, przygotował zbiór artykułów pod tytułem „Walka o przyszłość narodu” wydanych w Wilnie w 1936 roku (sygnowanych przez drukarnię „Zorza”). W 1937 roku został przeniesiony do Powiatowej Komendy Uzupełnień Wilejka. Został przeniesiony do korpusu oficerów administracji, grupa administracyjna[5]. Kolejnym jego przydziałem był Wojskowy Instytut Naukowo-Oświatowy w Warszawie, do którego został oddelegowany w 1938 roku. Instytucja, podlegająca bezpośrednio Generalnemu Inspektorowi Sił Zbrojnych, zajmowała się działalnością oświatową i wychowawczą w wojsku oraz nadzorowała pracę bibliotek wojskowych[6].

II Wojna ŚwiatowaEdytuj

11 września 1939 został przydzielony do Dowództwa Grupy Obrony Lwowa na stanowisko oficera kancelarii ogólnej[7]. Po kapitulacji wraz z innymi oficerami dostał się do niewoli sowieckiej. Przebywał w obozie w Starobielsku. W kwietniu 1940 roku został wywieziony do Charkowa i zamordowany w siedzibie Obwodowego Zarządu NKWD w Charkowie i pochowany w zbiorowej mogile w Piatichatkach na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[8].

UpamiętnienieEdytuj

  • Minister Obrony Narodowej Aleksander Szczygło decyzją Nr 439/MON z 5 października 2007 awansował go pośmiertnie na stopnień majora. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007, w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[9].
  • Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (nr 14384) – zbiorowe, pośmiertne odznaczenie żołnierzy polskich zamordowanych w Katyniu i innych nieznanych miejscach kaźni, nadane przez Prezydenta RP na Uchodźstwie profesora Stanisława Ostrowskiego (11 listopada 1976)
  • Krzyż Kampanii Wrześniowej – zbiorowe, pośmiertne odznaczenie pamiątkowe wszystkich ofiar zbrodni katyńskiej (1 stycznia 1986)

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Biogramy Ofiar Zbrodni Katyńskiej - Muzeum Wojska Polskiego, [b.r.] [zarchiwizowane z adresu].
  2.   Zbigniew Lubaszewski, Chełmski Listopad 1918, str. 4, 2008.
  3. Krzywicki i inni, Katyń, Charków, Twer : chełmskie ofiary zbrodni sowieckich, Chełm: Wydawnictwo Tawa Taurogiński Waldemar, 2013, ISBN 978-83-62638-69-7, OCLC 848205538.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 120.
  5. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 listopada 1938 roku, s. 39.
  6. Krzywicki i inni, Katyń, Charków, Twer : chełmskie ofiary zbrodni sowieckich, Chełm: Wydawnictwo Tawa Taurogiński Waldemar, 2013, ISBN 978-83-62638-69-7, OCLC 848205538.
  7. Dokumenty 1997 ↓, s. 51, 209.
  8. Krzywicki i inni, Katyń, Charków, Twer : chełmskie ofiary zbrodni sowieckich, Chełm: Wydawnictwo Tawa Taurogiński Waldemar, 2013, ISBN 978-83-62638-69-7, OCLC 848205538.
  9.   Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze i Miednoje mianowanych pośmiertnie na na kolejne stopnie, listopad 2007 [dostęp 2018-04-02].
  10. Dekret Wodza Naczelnego L. 3393 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1921 r. Nr 41, s. 1607)
  11. Rozkaz Ministra Spraw Wojskowych L. 2142 z 1921 r. (Dziennik Personalny z 1922 r. Nr 1, s. 67)

BibliografiaEdytuj