Józef Michalski (1889–1947)

Oficer Wojska Polskiego

Józef Michalski (ur. 17 lutego[1] 1889 w Gelsenkirchen, zm. 29 sierpnia 1947 w Nysie[2]) – podporucznik piechoty Wojska Polskiego, powstaniec śląski, komendant Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska na okręg wodzisławski, dowódca 14 Wodzisławskiego pułku piechoty, prezes Rady Miejskiej w Wodzisławiu Śląskim, redaktor „Gazety Śląskiej”, poseł na Sejm Śląski IV kadencji, dowódca III (wodzisławskiego) batalionu Obrony Narodowej, współpracownik Alfonsa Zgrzebnioka i Stanisława Krzyżowskiego, zwolennik Wojciecha Korfantego.

Józef Michalski
Ilustracja
podporucznik podporucznik
Data i miejsce urodzenia 17 lutego 1889
Gelsenkirchen
Data i miejsce śmierci 29 sierpnia 1947
Nysa
Przebieg służby
Lata służby 1910–1912
1914–1918
1919–1922
1939–1945
Siły zbrojne Kaiserstandarte.svg Armia Cesarstwa Niemieckiego
Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie
Jednostki POW G.Śl.
Armia „Kraków”
14 pułk piechoty
Stanowiska d-ca POW na okręg wodzisławski
komendant ekspozytury wojskowej w Piotrowicach
szef dowództwa POW w południowej części pow. rybnickiego
komendant POW na okręg wodzisławski
dowódca pułku
dowódca III (wodzisławskiego) Batalionu Obrony Narodowej
organizator tajnej akcji „Ewa” na Węgrzech
Główne wojny i bitwy powstania śląskie
II wojna światowa
Późniejsza praca prezes Rady Miejskiej w Wodzisławiu Śląskim
poseł na Sejm Śląski IV kadencji
Odznaczenia
Odznaka honorowa za Rany i Kontuzje
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (1920-1941) Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi Brązowy Krzyż Zasługi Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I stopnia Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
Gwiazda Górnośląska Odznaka pamiątkowa Polskiej Organizacji Wojskowej
Redagowana przez ppor. rez. Józefa Michalskiego „Gazeta Śląska” (s. 1)
Redagowana przez ppor. rez. Józefa Michalskiego „Gazeta Śląska” (s. 2)
Redagowana przez ppor. rez. Józefa Michalskiego „Gazeta Śląska” (s. 3)
Redagowana przez ppor. rez. Józefa Michalskiego „Gazeta Śląska” (s. 4)

ŻyciorysEdytuj

Był synem Franciszka i Pauliny z domu Konopka. Absolwent szkoły kupieckiej w Mikołowie i szkoły drogistów w Katowicach[2]. Jego rodzice wyjechali do Gelsenkirchen w Westfalli po otrzymaniu pruskiego nakazu opuszczenia Górnego Śląska z powodu polskiej działalności patriotycznej, wrócili wraz z dziećmi w 1896 i zamieszkali w Rydułtowach. Działalność narodowowyzwoleńczą rozpoczął w wieku 17 lat, wstępując do Sokoła w Królewskiej Hucie. Później należał także do stowarzyszenia Eleusis w Rydułtowach i Towarzystwa św. Józefa w Biertułtowach[3]. Działaczem Sokoła był też w Starogardzie, do którego wyjechał na kilka lat i w którym ukończył szkołę dla drogerzystów. W latach 1910–1912 służył w armii niemieckiej w 162 pułku piechoty stacjonującym w Lubece[2]. Po powrocie na Śląsk otworzył w 1913 na Rynku w Wodzisławiu Śląskim Drogerię św. Barbary. Od 3 sierpnia 1914 zmobilizowany do armii niemieckiej, walczył na froncie zachodnim i wschodnim. Przeniesiony do rezerwy 5 stycznia 1919[2].

Pod koniec I wojny światowej wrócił na Śląsk i na początku 1919[4] został dowódcą Okręgu Wodzisławskiego Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, a w maju 1919 – komendantem ekspozytury wojskowej (pod koniec lipca 1919 – komendantem obozu polskich uchodźców)[5] w Piotrowicach. W I powstaniu śląskim był szefem dowództwa POW G.Śl. w południowej części powiatu rybnickiego. Od 1920 pełnił funkcję komendanta POW G.Śl. i zastępcy kierownika Polskiego Komitetu Plebiscytowego na okręg wodzisławski[6]. W czasie II powstania śląskiego na czele swoich oddziałów zajął Wodzisław Śląski. Podczas bitwy o miasto został ranny[7]. W III powstaniu śląskim był dowódcą 14 Wodzisławskiego pułku piechoty (z przerwą na leczenie ran).

„Za wybitne zasługi i udział w trzech powstaniach śląskich odznaczony Orderem Virtuti Militari[2].

W 1922 został w Wodzisławiu Śląskim komendantem miasta, potem wiceburmistrzem, a następnie – prezesem Rady Miejskiej (do 1939). Ponadto w okresie międzywojennym pełnił funkcję komendanta Związku Powstańców Śląskich na pow. rybnicki oraz wiceprezesa jego Zarządu Głównego. W 1924 wszedł do kierowanej przez Alfonsa Zgrzebnioka[8] Rady Naczelnej Powstańców Śląskich (w sierpniu 1925 przystąpił do Związku b. Powstańców i Żołnierzy)[9] i w latach 1924–1926 był redaktorem „Gazety Śląskiej”.

We wrześniu 1939 stanął w Wodzisławiu Śląskim na czele III batalionu Obrony Narodowej, z którym później przedostał się na Węgry. W Szob został starszym obozu, organizował tajną akcję „Ewa” (ewakuacja) i umożliwiał wyjazdy do Francji zdolnym do dalszej walki żołnierzom Wojska Polskiego. Potem przeniósł się do Budapesztu i współpracował z Delegaturą Rządu Rzeczypospolitej Polskiej. Do Polski wrócił w 1945 i zamieszkał w Nysie, gdzie stworzył pierwszy powojenny Zarząd Miejski. Zmarł w Nysie, pochowany na cmentarzu w Rybniku w kwaterze powstańczej[2].

Życie prywatneEdytuj

W 1912 ożenił się z Heleną Kuberską, z którą miał troje dzieci: Halinę (ur 1921), Danutę (ur. 1922) i Włodzimierza (ur. 1925)[2]

AwanseEdytuj

  • podporucznik – listopad 1921[2]

Według informacji prasowej z 1925 był porucznikiem rezerwy[10].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

UpamiętnienieEdytuj

Imieniem Józefa Michalskiego nazwana jest ulica w Wodzisławiu Śląskim[12].

UwagiEdytuj

  1. Jest on widoczny na zdjęciu Józefa Michalskiego opublikowanym w Encyklopedii Powstań Śląskich na s. 298 (patrz: infobox).

PrzypisyEdytuj

  1. Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce: Zasoby archiwalne Powstań Śląskich (1919–1921). www.pilsudski.org/powstania. [dostęp 30 sierpnia 2017].
  2. a b c d e f g h i j k l Polak (red.) 1993 ↓, s. 138.
  3. Józef Grzegorzek 1935 ↓, s. 87–88.
  4. Józef Grzegorzek 1935 ↓, s. 40, 89–90.
  5. Józef Grzegorzek 1935 ↓, s. 147, 158.
  6. Piotr Hojka 2018 ↓, s. 82.
  7. Piotr Hojka 2018 ↓, s. 88.
  8. Tomasz Falęcki. Kombatanci powstań śląskich. „Niepodległość i Pamięć”. R. IV, nr 2 (8), 1997, s. 86. 
  9. „Gazeta Śląska” z 12 sierpnia 1925, nr 32, s. 1, 3.
  10. „Gazeta Śląska” z 19 kwietnia 1925, nr 16, s. 3.
  11. a b Na podstawie fotografii
  12. Mapy Google: ul. Józefa Michalskiego, Wodziaław Śląski. www.google.pl/maps. [dostęp 30 sierpnia 2017].

BibliografiaEdytuj

  • Krzysztof Brożek: Józef Michalski, w: Encyklopedia Powstań Śląskich. Opole: Instytut Śląski, 1982.Sprawdź autora:1.
  • Edward Długajczyk: Oblicze polityczne i własnościowe prasy polskiej w województwie śląskim 1922–1939. Katowice: Muzeum Śląskie, 1990. ISBN 83-85039-08-2.
  • Józef Grzegorzek: Pierwsze powstanie śląskie 1919 roku z zarysie. Katowice: nakładem autora, 1935.Sprawdź autora:1.
  • Piotr Hojka: Czas zmian. Wodzisław i ziemia wodzisławska pomiędzy Cesarstwem Niemieckim a II Rzeczpospolitą. Wodzisław Śląski: Muzeum w Wodzisławiu Śląskim, 2018. ISBN 978-83-941590-5-4.Sprawdź autora:1.
  • Przemysław Michalski: Józef Michalski – dowódca 14 Pułku Powstańców Śląskich. www.powiatwodzislawski.pl, 2008. [dostęp 30 sierpnia 2017].
  • „Gazeta Śląska” z 19 kwietnia 1925, nr 16.
  • Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/2. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1993. ISBN 83-900510-0-1.