Józef Para

polski aktor, reżyser teatralny

Józef Para (ur. 1 lipca 1922 w Wojakowej, zm. 9 listopada 2020 w Warszawie[1][2]) – polski aktor i reżyser teatralny.

Józef Para
Data i miejsce urodzenia 1 lipca 1922
Wojakowa
Data i miejsce śmierci 9 listopada 2020
Warszawa
Zawód aktor
reżyser teatralny
Lata aktywności 1953–1998
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

ŻyciorysEdytuj

StudiaEdytuj

Absolwent Państwowej Wyższej Szkoły Aktorskiej w Krakowie (1949). Jako student współpracował w latach 1947–1949 z Teatrem Słowackiego, Teatrem Starym i Teatrem Rapsodycznym. Członek Związku Artystów Scen Polskich.

Działalność artystyczna i naukowaEdytuj

Dyrektor teatrów: Polskiego w Bielsku–Białej (1967–1973), Współczesnego we Wrocławiu (1973–1975), Śląskiego w Katowicach (1975–1977). Od 1982 do 2009 profesor nadzwyczajny w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej i Teatralnej w Łodzi.

Ma w swoim dorobku aktorskim i reżyserskim na deskach teatrów, planach filmowych i w produkcjach telewizyjnych ponad 100 prac twórczych. Największą popularność przyniosła mu z rola komisarza Przygody w filmach Vabank i Vabank II, czyli riposta.

Jest autorem książki wspomnieniowej Salony i kulisy, opublikowanej w 1998 nakładem Wydawnictwa Śląsk.

25 listopada 2020 po mszy pogrzebowej w kaplicy cmentarnej został pochowany w grobie rodzinnym na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera PAS AC, rząd południowy)[3][4].

DorobekEdytuj

Filmy fabularne i serialeEdytuj

Spektakle telewizyjneEdytuj

Role teatralneEdytuj

Jako reżyserEdytuj

Teatr Śląski w Katowicach (1965–1967)Edytuj

  • Sułkowski – Stefan Żeromski
  • Trojanki – Eurypides
  • Horsztyński – Juliusz Słowacki

Teatr Polski w Bielsku-Białej (1967–1973)Edytuj

  • Konstanty Simonow: Chłopiec z naszego miasta.
  • John Priestley: Pan Inspektor przyszedł.
  • Juliusz Słowacki: Fantazy.
  • Stanisław Wyspiański: Bolesław Śmiały.
  • Henryk Ibsen: Dom Lalki./ Nora/.
  • Jerzy Putrament: Wrzesień.
  • Tadeusz Rittner: Głupi Jakub.
  • Artur Miller: Cena.
  • Maksym Gorki: Mieszczanie.
  • William Szekspir: Kupiec Wenecki.
  • Z. Skowroński: Maturzyści.
  • Stefan Żeromski: Dr. Judym. Spektakl na motywach powieści Ludzie Bezdomni – St. Żeromski.
  • Tadeusz Różewicz: Kartoteka.
  • Antoni Czechow: Wujaszek Wania.
  • Aleksander Fredro: Dożywocie.
  • M. Mithois: Madame Coco.
  • Ajschylos: Persowie / prapremiera na deskach teatru zawodowego w Polsce /.
  • R.N. Nash: Zaklinacz deszczu.
  • A. Makarewicz: Twarzą w twarz.
  • Bolesław Prus: Pan Wokulski. Spektakl na motywach powieści Lalka – B. Prus.

Teatr Współczesny we Wrocławiu (1973–1975)Edytuj

  • Ajschylos: Oresteja.
  • Bolesław Prus: Pan Wokulski – na podstawie Lalki
  • Stanisław Ignacy Witkiewicz: Janulka, córka Fizdejki / prapremiera /.
  • Roman Brandstaetter: Król i Aktor
  • Maksym Gorki: Mieszczanie.

Teatr Śląski w Katowicach (1975–1977)Edytuj

  • Zdzisław Skowroński: Maturzyści.
  • Władysław Krzemiński: Romans z wodewilu.
  • Athol Fugard: Dzień dobry i do widzenia.
  • Stanisław Mrożek: Emigranci.
  • Stanisław Wyspiański: Wyzwolenie.
  • Franz Schonthan: Porwanie Sabinek – Teatr w Zabrzu.

Różne teatry w Warszawie (1979–1989)Edytuj

  • Miklos Hubay: Karnawał rzymski – Teatr Polski
  • Antoni Słonimski: Lekarz bezdomny – Teatr Dramatyczny
  • W. Williams: Przeprowadzka – Teatr Ateneum.

Ośrodek Telewizyjny w Katowicach (1965–1977)Edytuj

  • Zdzisław Skowroński: As Pik
  • C. Migholas: Na hiszpańskiej ziemi.
  • Włodzimierz Perzyński: Szczęście Frania.
  • Tadeusz Stolarczyk: Znajomi z Perpignan.
  • Marek Domański: Komedia z awansem.

Nagrody i odznaczeniaEdytuj

Nagrody i wyróżnieniaEdytuj

  • Nagroda Państwowa za kreacje aktorskie 1954,
  • Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za całokształt pracy artystycznej 1972;
  • Nagroda Województwa Katowickiego 1973,
  • Złota Odznaka Zasłużonego dla Województwa Katowickiego w Dziedzinie Kultury 1975,
  • Nagroda Województwa Bielsko-Biała 1995,
  • Odznaka Działacza Kultury 1977, Złota Maska Województwa Katowickiego 1976,
  • Srebrna Maska Województwa Katowickiego 1977.

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Nie żyje Józef Para. Zagrał słynną rolę w „Vabanku”, se.pl [dostęp 2020-11-10].
  2. Daria Porycka, Warszawa. Nie żyje aktor i reżyser Józef, Teatr w Polsce – polski wortal teatralny [dostęp 2020-11-10].
  3. Wspomnienia. Józef Para, zasp.pl [dostęp 2020-11-10].
  4. Lokalizator Grobów - Zarząd Cmentarzy Komunalnych, zck-krakow.pl [dostęp 2020-05-21].

Linki zewnętrzneEdytuj