Otwórz menu główne

Józef Sondej

Józef Sondej (ur. 1 marca 1914 w Mazurach, zm. 28 lutego 2015 w Rzeszowie[1]) – polski duchowny katolicki diecezji rzeszowskiej, infułat, kapelan Armii Krajowej i “Solidarności” Rzeszów, wieloletni (1955-1994) proboszcz Parafii Chrystusa Króla w Rzeszowie[2], duszpasterz młodzieży akademickiej w Rzeszowie, dziekan Dekanatu – Rzeszów II (od 1966)[3], Honorowy Obywatel Miasta Rzeszowa (1995), odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (2008).

Józef Sondej
Protonotariusz Apostolski
Data i miejsce urodzenia 1914-03-011 marca 1914
Mazury
Data i miejsce śmierci 2015-02-2828 lutego 2015
Rzeszów
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 1939, Przemyśl
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Jego rodzicami byli rolnicy, Marcin Sondej i Rozalia z domu Popek[4].

Uczył się w szkole powszechnej w Mazurach, gdzie ukończył 4 klasy, a następnie w Sokołowie Małopolskim (piąta klasa). Później uczęszczał do I Gimnazjum w Rzeszowie, był wtedy harcerzem i członkiem Sodalicji Mariańskiej. W 1934 r. rozpoczął studia w Seminarium Duchownym w Przemyślu. 25 czerwca 1939 roku został wyświęcony na księdza.

1 sierpnia 1939 r. został wikariuszem Parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny we Frysztaku[4]. W 1941 r. złożył przysięgę i wstąpił do Armii Krajowej jako kapelan placówki Frysztak[5].

W 1946 r. przeniesiono go do Strzyżowa. Był tam wikariuszem w Parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny i katechetą Gimnazjum Kupieckiego i Liceum Handlowego oraz opiekunem Sodalicji Mariańskiej[4]. Wśród podległej mu młodzieży powstała tajna organizacja młodzieżowa Demokratyczna Armia Krajowa[6].

1 kwietnia 1949 roku został katechetą II Gimnazjum w Rzeszowie, co uchroniło go przed aresztowaniem, jako że w kwietniu 1950 r. członkowie Demokratycznej Armii Krajowej zostali aresztowani przez Urząd Bezpieczeństwa. Jesienią 1949 r. po usunięciu przez władze religii z programu nauczania, został przeniesiony do Jarosławia, gdzie był katechetą w szkole budowlanej[4].

20 października 1955 r. został proboszczem Parafii Chrystusa Króla w Rzeszowie, która liczyła wtedy ok. 3000 wiernych[7]. Doprowadził w latach 1958-59 do wybudowania nowej plebanii, a w 1967 r., po trzyletnim procesie sądowym, do odzyskania kościoła dolnego, który zaczęto osuszać, odgrzybiać i adaptować do celów duszpasterskich i katechetycznych. Wykonano też polichromię wewnątrz kościoła i ołtarze boczne, a następnie zewnętrzną elewację kościoła[7].

Przez lata, pomimo znacznego wzrostu liczby mieszkańców miasta i powstawania nowych osiedli, władze państwowe uniemożliwiały tworzenie nowych parafii i budowanie świątyń. Od 1966 r. kiedy to ks. bp. Ignacy Tokarczuk biskupstwo przemyskie, duchowni we współpracy z wiernymi w wielu miejscach zaczęli budować nowe świątynie bez pozwolenia komunistycznych władz. W 1972 r., kiedy to jego parafia liczyła już ponad 12 tys. wiernych[7], próbę takiej akcji podjął ks. Sondej, zamierzając wybudować kościół i utworzyć parafię przy ulicy Łabędziej 7. Nie udało się, gdyż władze mające od agentów SB o planach księdza. odebrały Kościołowi tę posesję. Gdy 7 stycznia 1974 r. władze zniszczyły przydrożną kapliczkę przy ulicy Pułaskiego, ks. Sondej zaprotestował komunikatem do wiernych odczytanym we wszystkich parafiach. 14 października 1974 r. ks. Sondej poświęcił jako Kaplicę Matki Bożej Różańcowej budynek przy ulicy Jastrzębiej 9, która mimo różnych szykan, w tym kar grzywny nakładanych na księdza, przetrwała i stała się zalążkiem Parafii Matki Bożej Różańcowej (erygowanej w 1976 r.). 5 września 1976 r. ks. biskup Tadeusz Błaszkiewicz poświęcił kolejną kaplicę utworzoną przez ks. Sondeja – przy ulicy Wita Stwosza (w 1979 r.erygowano przy niej Parafię św. Judy Tadeusza). Kolejną kaplicę, przy ulicy Krakowskiej, poświęcono w Święto Bożego Ciała 23 maja 1978 roku Niedługo potem erygowano przy niej Parafię Podwyższenia Krzyża Świętego. Łącznie w wyniku działalności ks. Sondeja i współpracujących z nim kapłanów oraz wiernych na terenie jego parafii, wbrew oporowi ówczesnych władz administracyjnych, powstało 6 nowych punktów duszpasterskich[3]. Później "na bazie" parafii ks. Sondeja utworzone zostały jeszcze parafie: Parafia Narodzenia Najświętszej Maryi Panny przy ul. Staroniwskiej (1979), Parafia Bożego Ciała Bożego Ciała i Matki Bożej z Lourdes przy ul. Zajęczej (1982) oraz Parafia Świętej Rodziny (1985)[4].

Przez cały ten okres ks. Sondej był bardzo szykanowany przez władze komunistyczne, nękano go przesłuchaniami prokuratorskimi, rozprawami sądowymi i nakładanymi grzywnami. Był też intensywnie inwigilowany[4].

Ksiądz Sondej doceniał znaczenie pracy duszpasterskiej z młodzieżą akademicką, powołał Duszpasterstwo Akademickie (istnieje do dziś), zorganizował też Studium Katolickiej Nauki Społecznej Kościoła[5]. Udzielał też potajemnie ślubów i chrzcił dzieci wierzących partyjnych[8].

Ksiądz Józef Sondej aktywnie wspierał opozycję polityczną w PRL, m.in. w lutym 1981 r. rolników z NSZZ "Solidarność" RI strajkujących w siedzibie byłej WRZZ (m.in. odprawiał msze święte i głosił homilie), w stanie wojennym w jego pierwszych dniach ukrywał w kościele działaczy ”Solidarności”, a następnie organizował pomoc duchową i materialną rodzinom osób internowanych, później udostępniał salę katechetyczną na spotkania działaczy odradzającego się niezależnego ruchu chłopskiego[4][6][5].

W 1994 r. przeszedł na emeryturę[4].

Od 1955 roku mieszkał przy Parafii Chrystusa Króla w Rzeszowie[6].

17 listopada 2013 odsłonił Pomnik Żołnierzy Wyklętych w Rzeszowie[9][10].

Zmarł w sobotę 28 lutego 2015 r. o godz. 20.05, w Szpitalu Wojewódzkim nr 2 w Rzeszowie, w wigilię swoich 101. urodzin.

Odznaczenia, tytuły i godnościEdytuj

Postanowieniem Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z dnia 13 lutego 2008 r.został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (2011)[11], za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, za działalność na rzecz przemian demokratycznych, za kształtowanie moralnej i patriotycznej postawy młodzieży. Uroczystość wręczenia Orderu miała miejsce w rzeszowskim Teatrze imienia Wandy Siemaszkowej, 1 marca, w 94 rocznicę jego urodzin[6].

Władze kościelne przyznały mu tytuły: Kapelana Honorowego Jego Świątobliwości, Prałata Jego Świątobliwości, a w 1995 r. został Protonotariuszem Stolicy Apostolskiej (infułatem)[5][4].

14 listopada 1995 został Honorowym Obywatelem Miasta Rzeszowa[3][12]. Został także odznaczony odznaką honorową „Zasłużony dla Województwa Podkarpackiego”[13].

W 2013 otrzymał Nagrodę Honorową "Świadek Historii" Instytutu Pamięci Narodowej Oddziału w Rzeszowie[14].

PrzypisyEdytuj

  1. Marcin Radzimowski: Odszedł kapelan Armii Krajowej Józef Sondej (pol.). echodnia.eu, 2015-03-02. [dostęp 2 marca 2015].
  2. Parafia Chrystusa Króla w Rzeszowie (strona oficjalna) (pol.). opoka.org..pl. [dostęp 10 kwietnia 2012].
  3. a b c Tadeusz Ochenduszko: Leksykon wybitnych nauczycieli i wychowanków (I Gimnazjum i Liceum im. ks. St. Konarskiego) (pol.). Serwis Informacyjny Urzędu Miasta Rzeszowa. [dostęp 10 kwietnia 2012].
  4. a b c d e f g h i Mariusz Krzysztofiński: Ks. Józef Sondej – W służbie Chrystusa Króla. (pol.). naszdziennik.pl, 21 listopada 2011, "Nasz Dziennik", z 25 listopada 2011, Nr 274 (4205). [dostęp 10 kwietnia 2012].
  5. a b c d KAI: Prezydent RP odznaczył ks. Józefa Sondeja (pol.). niedziela.pl, 14.02.2008. [dostęp 10 kwietnia 2012].
  6. a b c d UM Jasło: Ks. infułat Józef Sondej odebrał Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (pol.). jaslo4u.pl, 05.03.2008. [dostęp 10 kwietnia 2012].
  7. a b c Daniela Dec: Historia parafii (Chrystusa Króla). (pol.). opoka.org.pl. [dostęp 10 kwietnia 2012]. (w biogramie opracowanym przez IPN, podana jest data 20 września 1955 r.)
  8. Informacyjna Agencja Radiowa: Ks. infułat Józef Sondej odebrał Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (pol.). bankier.pl, 1 marca 2008. [dostęp 10 kwietnia 2012].
  9. W Rzeszowie odsłonięto pomnik płk. Łukasza Cieplińskiego [WIDEO] (pol.). nowiny24.pl, 2013-11-17. [dostęp 13 czerwca 2014].
  10. Odsłonięcie pomnika prezesa IV Zarządu Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" płk. Łukasza Cieplińskiego (pol.). pomniksmolensk.pl, 2013-11-19. [dostęp 13 czerwca 2014].
  11. M.P. z 2008 r. nr 67, poz. 591
  12. Jerzy Gacek, Honorowi Obywatele Miasta Rzeszowa, Rzeszów: „Libri Ressovienses”, 1998, ISBN 83-907776-8-1, OCLC 69462666.
  13. Odznaka Zasłużony dla Województwa Podkarpackiego. bip.podkarpackie.pl. [dostęp 2017-12-15].
  14. Ks. Józef Sondej wśród lauretaów nagrody IPN "Świadek Historii". diecezja.rzeszow.pl. [dostęp 2014-03-01].

BibliografiaEdytuj