Józef Szczytt (zm. 1745)

Józef Niemirowicz-Szczytt (Józef Szczytt Niemirowicz / Józef Szczytt) herbu Jastrzębiec (zm. 4 marca 1745 roku) – kasztelan mścisławski (od 1740), poseł na sejmy, cześnik litewski (od 1717), starosta jaśwojński (od 1717) i koronowski

Józef Niemirowicz-Szczytt
Herb
Jastrzębiec
Rodzina Niemirowiczowie-Szczyttowie herbu Jastrzębiec
Data i miejsce śmierci 4 marca 1745
Wilno
Ojciec Krzysztof Benedykt Niemirowicz-Szczytt
Matka Anna Kieżgajło-Zawisza
I v. Czerniewski
II v. Piotr hr. Tarnowski
Żona

Petronella Scholastyka Wołodkowicz
II v. Szymon Syruć

Dzieci

Antoni Niemirowicz-Szczytt
Krzysztof Niemirowicz-Szczytt
Teresa Niemirowicz-Szczytt
x Eustachy Józef Chrapowicki
Anna Niemirowicz-Szczytt
I v. Ignacy Chełchowski
II v. Marcin Matuszewicz
Felicjanna Niemirowicz-Szczytt
x Józef Prozor
Zofia Niemirowicz-Szczytt
x Antoni Zabiełło
Marianna Niemirowicz-Szczytt

Syn Krzysztofa Benedykta Niemirowicza-Szczytta, kasztelana smoleńskiego, i jego trzeciej żony Anny z Kieżgajło-Zawiszów[1][2][3] I voto za Czerniewskim II voto za Piotrem Stanisławem hr. Tarnowskim, starostą krzepickim. Anna była córką Jana, starosty brasławskiego, i Apolonii z Kryszpin-Kirszenszteinów, córki podskarbiego wielkiego litewskiego Hieronima Kryszpina-Kirszenszteina.

Miał dwóch rodzonych braci i siostrę:

oraz przyrodniego brata Benedykta (z drugiej żony ojca - Katarzyny Bennet).

Działalność politycznaEdytuj

Cześnik litewski (1717), deputat smoleński na Trybunał Główny Wielkiego Księstwa Litewskiego, członek Koła Duchownego w 1716 roku[4], poseł z województwa smoleńskiego na sejm grodzieński (1718) i w Warszawie (1719/1720), deputat brasławski do Trybunału Litewskiego i marszałek Koła Duchownego w Wilnie (1725).

W latach 30. XVIII w. był stronnikiem Radziwiłłów nieświeskich i marszałka nadwornego litewskiego Pawła Sanguszki. W 1733 został obrany na sejmiku w Rosieniach pierwszym posłem księstwa żmudzkiego na sejm elekcyjny. W 1734 zmienił opcję polityczną i podpisał w Wilnie akt konfederacji generalnej litewskiej, zawiązanej przy Stanisławie Leszczyńskim. W sierpniu 1734 objął dowództwo nad oddziałami wojska litewskiego wiernymi Stanisławowi Leszczynskiemu, gdy jego poprzednik Aleksander Pociej, na wieść o zbliżaniu się armii rosyjskiej pod dowództwem gen. Izmajłowa i oddziałów litewskich kanclerza wielkiego litewskiego Michała Serwacego Wiśniowieckiego opuścił wojsko. Po bitwie przedostał się wraz z oddziałami na Podlasie, gdzie zbierali się przywódcy obozu stanisławowskiego na Litwie na czele z Marcjanem Ogińskim i Antonim Pociejem. Jesienią 1734 opuścił stronnictwo.

Posłował z województwa połockiego na sejm pacyfikacyjny w 1736, na którym podpisał dyplom elekcji Augusta III. W stronnictwie radziwiłłowskim trzykrotnie rozważano jego wybór na marszałka Trybunału Litewskiego. W 1740 został kasztelanem mścisławskim.

Zmarł 4 marca 1745 w swoim pałacu w Wilnie. Został pochowany w Kościele Karmelitów Bosych w Kownie, a jego wileński pałac spłonął 11 czerwca 1748 podczas pożaru miasta.

Dobra i fundacjeEdytuj

Józef Niemirowicz-Szczytt posiadał znaczne dobra w województwie połockim (m.in. Juchowicze, Wichowicze, Prozoroki, Szo, Sanniki, Rudniki, Bobynicze, Orzechowno, Pojeziory), a także Karolowy Most, Klepacze, Datnów i Wojdatany,

Podobnie jak ojciec, był współfundatorem i dobrodziejem klasztoru karmelitów bosych w Kownie, w którym został pochowany[5]. Zobowiązał się również do wybudowania, zapewniając ku temu środki finansowe, murowanego kościoła dla bernardynów w Datnowie.

Główną rezydencją Józefa i jego potomków były Juchowicze.

W Wilnie do 1748 znajdował się jego pałac.

RodzinaEdytuj

Poślubił Petronellę Scholastykę Wolodkowicz (Wołodkiewicz) h. Radwan (1708–1779 Kowno), córkę Franciszka, wojskiego mińskiego, i Zofii z Wańkowiczów, kasztelanki mińskiej, a siostrę Michała, męża Teresy Pacówny (córki pisarza wielkiego litewskiego Krzysztofa Konstantego).

Z Petronellą miał dwóch synów i pięć córek:

Po śmierci Józefa Niemirowicza-Szczytta, Petronella wyszła ponownie za mąż za Szymona Sirucia,

Józef Niemirowicz Szczytt w twórczości Adama NaramowskiegoEdytuj

Jezuita, pisarz historyczny Adam Ignacy Naramowski dedykował Józefowi Niemirowiczowi Szczyttowi dwa utwory:

  • panegiryk z 1712 Penna Maiestas scientiarum...
  • kazanie z 1725 POWITANIE Jáśnie Oświeconego TRYBUNAŁU Wielkiego Xięstwá Litewskiego W Niedzielę trzecią po Wielkieynocy MIANE, A pod Prześwietnym Imienie dążącego w Herbowney PODKOWIE do nieśmiertelney Sławy Iáśnie Wielmożnego Iego Mości Pana JOZEFA NIEMIROWICZA SZCZYTA CZESNIKA W. X. L. Starosty Jaswońskiego &c. FORI COMPOSITI DYREKTORA, na publiczne światło..[6]., wygłoszone w kościele św. Janów w Wilnie, w którym wychwala jego osobiste zasługi oraz cnoty oddziedziczone po rodach Niemirowiczów-Szczyttów ze strony ojca i Zawiszów - po stronie matki.

PrzypisyEdytuj

  1. A. Naramowski, Powitanie Jaśnie Oświeconego..., Wilno 1725, s. 5-6
  2. Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie, Tom V, rok 1914, s. 196, przypis nr 2
  3. T.Żychliński, Złota Księga Szlachty Polskiej, Rocznik IV, Poznań 1882, s. 363-364
  4. Deputaci Trybunału Głównego Wielkiego Księstwa Litewskiego (1697-1794). Spis, pod redakcją Andrzeja Rachuby, opracowali Andrzej rachuba i Przemysław P. Romaniuk, przy współpracy Andreja Macuka i Jegenija Aniszczenki, Warszawa 2004, s. 98.
  5. Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie, Tom V, rok 1914, s. 196-201
  6. A. Naramowski, Powitanie Jaśnie Oświeconego..., Wilno 1725, http://www.epaveldas.lt/object/recordDescription/VUB/VUB01-000524783

BibliografiaEdytuj

  • A. Haratym, Szczytt Niemirowicz Józef w: Polski Słownik Biograficzny, Zeszyt 195, 2011, s. 560-561
  • Pamiętniki Krzysztofa Zawiszy, wojewody mińskiego, (1666–1721), Warszawa 1862, s. 350.
  • Urzędnicy centralni i dygnitarze Wielkiego Księstwa Litewskiego XIV-XVIII wieku spisy opracowali Henryk Lulewicz i Andrzej Rachuba, Kórnik 1994, s. 243.