Otwórz menu główne

Józef Wierusz-Kowalski

polski fizyk

Józef Wierusz-Kowalski (ur. 16 marca 1866 w Puławach, zm. 30 listopada 1927 w Ankarze) – polski fizyk i dyplomata. Rektor uniwersytetu we Fryburgu (1897), po odzyskaniu niepodległości poseł RP przy Stolicy Apostolskiej, w Holandii, Austrii i Turcji.

Józef Wierusz-Kowalski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 16 marca 1866
Puławy, Królestwo Polskie
Data i miejsce śmierci 30 listopada 1927
Ankara, Turcja
Poseł RP przy Stolicy Apostolskiej
Okres od 1 lipca 1919
do 30 sierpnia 1921
Poprzednik funkcja utworzona
Następca Władysław Skrzyński
Poseł RP w Holandii
Okres od 19 października 1921
do 1 grudnia 1924
Poprzednik Eugeniusz Rozwadowski (charge d'affaires)
Następca Stanisław Koźmiński
Poseł RP w Austrii
Okres od 1 grudnia 1924
do 30 września 1926
Poprzednik Zygmunt Lasocki
Następca Karol Bader
Poseł RP w Turcji
Okres od 21 października 1926
do 30 listopada 1927
Poprzednik Karol Bader
Następca Kazimierz Papée (charge d'affaires)

ŻyciorysEdytuj

Początkowo studiował prawo na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, ale po roku przeniósł się na Uniwersytet w Getyndze, gdzie podjął studia fizyczne. Zajmował się początkowo własnościami szkła, w tym jego wytrzymałością. W 1889 przedstawił pracę doktorską "Untersuchungen über die Festigkeit des Glases". Następnie pracował w Berlinie i Würzburgu, a od 1891 na Politechnice w Zurychu, skąd w 1892 przeniósł się na Uniwersytet w Bernie. W 1894 przyjął propozycję zorganizowania wydziału nauk matematycznych i przyrodniczych na Uniwersytecie we Fryburgu w Szwajcarii. Objął tam katedrę fizyki, a w roku akademickim 1897−98 piastował funkcję rektora. Jego główną dziedziną badań była luminescencja mieszanin ziem rzadkich ze związkami metali alkalicznych pod wpływem promieniowania nadfioletowego i promieniowania katodowego, a także fosforescencja związków ziem rzadkich i związków organicznych, w 1910 odkrył zjawisko tzw. fosforescencji postępowej. Za prace w tej dziedzinie wyróżnił go w 1912 Uniwersytet Harvarda. Ponadto zajmował się doświadczeniami z wyładowaniami elektrycznymi. Jego asystentem we Fryburgu był Ignacy Mościcki.

W czasie I wojny światowej działał w Komitecie Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce, założonym przez Henryka Sienkiewicza w Vevey. Członek redakcji wydawanej w Szwajcarii Wielkiej encyklopedii powszechnej. W 1916 roku był członkiem Zarządu Towarzystwa Polskiej Macierzy Szkolnej[1]. Po polonizacji Uniwersytetu Warszawskiego, w 1917 powrócił do kraju by zorganizować katedrę fizyki na UW. W 1919 został mianowany profesorem Politechniki.

W 1919 wstąpił do służby dyplomatycznej II Rzeczypospolitej. 1 lipca 1919 mianowany posłem nadzwyczajnym i ministrem pełnomocnym przy Stolicy Apostolskiej. 19 października 1921 mianowany posłem RP w Hadze, którym pozostawał do 1 grudnia 1924. Tego dnia objął funkcję posła RP w Wiedniu, którą sprawował do 30 września 1926. 21 października 1926 został posłem RP w Ankarze. Zmarł w czasie pełnienia obowiązków służbowych. Był członkiem Komisji Współpracy Intelektualnej Ligi Narodów (w miejsce Marii Skłodowskiej-Curie).

RodzinaEdytuj

Józef Wierusz-Kowalski był synem dra Tadeusza (1841−1904), właściciela majątku Olbięcin w latach 18691904 i Julii z Wasilewskich. Z żoną Leonią z hr. Rostworowskich (córką Stefana i Marii z Glogerów) miał pięcioro dzieci[2]:

  • Tadeusza (1901–1958), męża Ewy Afry Ciecierskiej (córki Stefana i Marii z Doria-Dernałowiczów)
  • Michała (1903–1992), męża Krystyny hr. Żółtowskiej (córki Jana i Ludwiki z hr. Ostrowskich)
  • Marię Anielę (1904–1985), żony Iva Malleta
  • Józefa (1907–1987), męża Neny d'Elbée (wdowy po Tomaszu hr. Sobańskim[3])
  • Jana Kantego (1912–2000), męża Teresy Staniec

PrzypisyEdytuj

  1. Józef Stemler, Dzieło samopomocy narodowej. Polska Macierz Szkolna 1905–1935, Warszawa 1935, s. 173.
  2. Józef Wierusz-Kowalski z Kowali h. Wieruszowa (M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego), www.sejm-wielki.pl [dostęp 2017-11-15].
  3. Tomasz Sobański z Sumówki h. Junosza (M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego), www.sejm-wielki.pl [dostęp 2017-11-15].

Bibliografia, literatura, linkiEdytuj