Józef Wierusz-Kowalski

polski fizyk

Józef Wierusz-Kowalski (ur. 16 marca 1866 w Puławach, zm. 30 listopada 1927 w Ankarze) – polski fizyk i dyplomata. Rektor uniwersytetu we Fryburgu (1897), po odzyskaniu niepodległości poseł RP przy Stolicy Apostolskiej, w Holandii, Austrii i Turcji.

Józef Wierusz-Kowalski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia

16 marca 1866
Puławy, Królestwo Polskie

Data i miejsce śmierci

30 listopada 1927
Ankara, Turcja

Poseł RP przy Stolicy Apostolskiej
Okres

od 1 lipca 1919
do 30 sierpnia 1921

Poprzednik

funkcja utworzona

Następca

Władysław Skrzyński

Poseł RP w Holandii
Okres

od 19 października 1921
do 1 grudnia 1924

Poprzednik

Eugeniusz Rozwadowski (charge d'affaires)

Następca

Stanisław Koźmiński

Poseł RP w Austrii
Okres

od 1 grudnia 1924
do 30 września 1926

Poprzednik

Zygmunt Lasocki

Następca

Karol Bader

Poseł RP w Turcji
Okres

od 21 października 1926
do 30 listopada 1927

Poprzednik

Karol Bader

Następca

Kazimierz Papée (charge d'affaires)

ŻyciorysEdytuj

Początkowo studiował prawo na Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim, ale po roku przeniósł się na Uniwersytet w Getyndze, gdzie podjął studia fizyczne. Zajmował się początkowo własnościami szkła, w tym jego wytrzymałością. W 1889 przedstawił pracę doktorską Untersuchungen über die Festigkeit des Glases. Następnie pracował w Berlinie i Würzburgu, a od 1891 na Politechnice w Zurychu, skąd w 1892 przeniósł się na Uniwersytet w Bernie. W 1894 przyjął propozycję zorganizowania wydziału nauk matematycznych i przyrodniczych na Uniwersytecie we Fryburgu w Szwajcarii. Objął tam katedrę fizyki, a w roku akademickim 1897−98 piastował funkcję rektora. Jego główną dziedziną badań była luminescencja mieszanin ziem rzadkich ze związkami metali alkalicznych pod wpływem promieniowania nadfioletowego i promieniowania katodowego, a także fosforescencja związków ziem rzadkich i związków organicznych, w 1910 odkrył zjawisko tzw. fosforescencji postępowej. Za prace w tej dziedzinie wyróżnił go w 1912 Uniwersytet Harvarda. Ponadto zajmował się doświadczeniami z wyładowaniami elektrycznymi. Jego asystentem we Fryburgu był Ignacy Mościcki. W 1911 oraz w latach 1917-1918 był wykładowcą fizyki na Wydziale Przyrodniczym oraz wykładał wstęp do teorii elektryczności w ramach Kursów Politechnicznych (1906-1908) na Wydziale Technicznym Towarzystwa Kursów Naukowych w Warszawie[1].

W czasie I wojny światowej działał w Komitecie Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce, założonym przez Henryka Sienkiewicza w Vevey. Członek redakcji wydawanej w Szwajcarii Wielkiej encyklopedii powszechnej. W 1916 roku był członkiem Zarządu Towarzystwa Polskiej Macierzy Szkolnej[2]. Po polonizacji Uniwersytetu Warszawskiego, w 1917 powrócił do kraju by zorganizować katedrę fizyki na UW. W 1919 został mianowany profesorem Politechniki.

W 1919 wstąpił do służby dyplomatycznej II Rzeczypospolitej. 1 lipca 1919 mianowany posłem nadzwyczajnym i ministrem pełnomocnym przy Stolicy Apostolskiej. 19 października 1921 mianowany posłem RP w Hadze, którym pozostawał do 1 grudnia 1924. Tego dnia objął funkcję posła RP w Wiedniu, którą sprawował do 30 września 1926. 21 października 1926 został posłem RP w Ankarze. Był członkiem Komisji Współpracy Intelektualnej Ligi Narodów (w miejsce Marii Skłodowskiej-Curie). Zmarł w czasie pełnienia obowiązków służbowych. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 157-6-10)[3].

RodzinaEdytuj

Józef Wierusz-Kowalski był synem dra Tadeusza (1841−1904), właściciela majątku Olbięcin w latach 18691904 i Julii z Wasilewskich. Z żoną Leonią z hr. Rostworowskich (córką Stefana i Marii z Glogerów) miał pięcioro dzieci[4]:

  • Tadeusza (1901–1958), męża Ewy Afry Ciecierskiej (córki Stefana i Marii z Doria-Dernałowiczów)
  • Michała (1903–1992), męża Krystyny hr. Żółtowskiej (córki Jana i Ludwiki z hr. Ostrowskich)
  • Marię Anielę (1904–1985), żony Iva Malleta
  • Józefa (1907–1987), męża Neny d'Elbée (wdowy po Tomaszu hr. Sobańskim[5])
  • Jana Kantego (1912–2000), męża Teresy Staniec

PrzypisyEdytuj

  1. Dziesięciolecie Wolnej Wszechnicy Polskiej TKN: sprawozdanie z działalności Towarzystwa Kursów Naukowych, 1906-1916, opracowali Ryszard Błędowski, Stanisław Orłowski, Henryk Mościcki, Warszawa 1917, s. 95, 104 Podkarpacka BC – wersja elektroniczna
  2. Józef Stemler, Dzieło samopomocy narodowej. Polska Macierz Szkolna 1905–1935, Warszawa 1935, s. 173.
  3. Cmentarz Stare Powązki: KOWALSCY, LIPIŃSCY, GARYANTESIEWICZOWIE, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2020-06-08].
  4. Józef Wierusz-Kowalski z Kowali h. Wieruszowa (M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego), sejm-wielki.pl [dostęp 2017-11-15].
  5. Tomasz Sobański z Sumówki h. Junosza (M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego), sejm-wielki.pl [dostęp 2017-11-15].

Bibliografia, literatura, linkiEdytuj