Otwórz menu główne

Język ajnuski[2] (ajn. ainu itak), język ajnoski[3][4]język o nieustalonej przynależności językowej, którym posługują się Ajnowie zamieszkujący japońską wyspę Hokkaido. Wykazuje pewne podobieństwo do języka niwchijskiego. Z tego względu niekiedy włączany bywa do grupy paleoazjatyckiej, które to pojęcie jednakże nie jest używane w znaczeniu językoznawczym, a jedynie etnologicznym[2]. Do początku XX w. językiem ajnuskim posługiwali się także mieszkańcy Sachalinu oraz Wysp Kurylskich.

アイヌ・イタㇰ (Ainu itak)
Obszar wyspa Hokkaido (Japonia), Wyspy Kurylskie (Rosja)
Liczba mówiących 10 (2007)
Klasyfikacja genetyczna język izolowany[1][2]
Pismo/alfabet katakana, również łacińskie
Status oficjalny
UNESCO 5 krytycznie zagrożony
Kody języka
Kod ISO 639-1, ISO 639-1
Kod ISO 639-2, ISO 639-2 ain
Kod ISO 639-3 ain
IETF ain
Glottolog ainu1252
Ethnologue ain
WALS ain
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata





Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język ten jest krytycznie zagrożony wymarciem wraz z postępującą asymilacją Ajnów[5]. Według danych z 2007 w Japonii używa go 10 osób, głównie starszych[1].

Badaniem języka Ajnów zajmował się, między innymi, polski badacz Bronisław Piłsudski, brat Józefa Piłsudskiego.

Znaczna część nazw miejscowych na Hokkaido i w regionie Kuryli to zjaponizowane nazwy ajnoskie, na przykład miasta Sapporo, Shibetsu, Rausu, Wakkanai i Nemuro, rzeki Shunbetsu i Tokotan, wyspy Kunashiri i Shikotan. Nazwy zakończone na -nai i -betsu to ajnoskie określenia rzeki: nai i pet[6][7].

Spis treści

FonetykaEdytuj

Istnieje pięć samogłosek:

Samogłoski języka ajnuskiego
  Przednie Centralne Tylne
Przymknięte i u
Średnie e o
Otwarte a

Spółgłoski:

Spółgłoski języka ajnuskiego
  Dwuwargowe Wargowo-
zębowe
Przedniojęzykowo-dziąsłowe Podniebienne Tylnojęzykowe Krtaniowe
Zwarte p   t   k ʔ
Zwarto-szczelinowe     ts      
Nosowe m   n      
Szczelinowe     s     h
Półotwarte   w   j    
Uderzeniowe     ɾ      

GramatykaEdytuj

Język Ajnów jest aglutynacyjnym językiem typu SOV. Nie posiada rodzaju gramatycznego, a liczba mnoga rzeczowników oznaczana jest końcówką. W swej klasycznej odmianie (dialekt yukar)język ajnuski jest wysoko polisyntetyczny z inkorporacją rzeczowników i przysłówków, choć we współczesnej odmianie potocznej cecha ta znacząco zanikła. Kilka odrębnych rzeczowników tworzyć może rzeczownik złożony, którego część główna występuje na końcu. Przypadki gramatyczne wolno stojących rzeczowników wskazywane są typowo poprzez użycie odpowiedniej formy aplikatywnej czasownika (realizowanej poprzez użycie odpowiedniej jego końcówki), choć w przypadku rzeczowników inkorporowanych możliwe jest stosowanie odpowiednich morfemów wskazujących przypadek wprost przy takim rzeczowniku.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Ethnologue report for language code: ain
  2. a b c Alfred F. Majewicz: Języki świata i ich klasyfikacja, PWN, Warszawa, 1989, ​ISBN 83-01-08163-5
  3. Hasło „ajnoski”. Słownik języka polskiego. [dostęp 2014-12-22].
  4. Witold Armon: Historia etnografii polskiej. Ossolineum, 1973, s. 10.
  5. Alfred F. Majewicz: Dzieje i wierzenia Ajnów. Poznań: CIA Books-SVARO Ltd., 1991, s. 15. ISBN 83-85100-07-5.
  6. Mark J. Hudson: Ruins of Identity. Ethnogenesis in the Japanese Islands. Honolulu: University of Hawaiʻi Press, 1999, s. 98. ISBN 0-8248-1930-6.
  7. Ann B. Irish: Hokkaido: A History of Ethnic Transition and Development on Japan's Northern Island. Jefferson: McFarland & Co., 2009, s. 38. ISBN 978-0-7864-4449-6.

BibliografiaEdytuj

  • Alfred F. Majewicz: Ajnu. Lud, jego język i tradycja ustna. Poznań 1984.
  • Alfred F. Majewicz: Języki świata i ich klasyfikacja. Warszawa: PWN, 1989, ​ISBN 83-01-08163-5
  • Alfred F. Majewicz: Dzieje i wierzenia Ajnów. Poznań: CIA-Books – SVARO, Ltd., 1991. ISBN 83-85100-07-5.
  • Alexander Vovin: A Reconstruction of Proto-Ainu. Leiden 1993.

Linki zewnętrzneEdytuj