Język azerbejdżański

język należący do grupy języków turkijskich, używany głównie w Azerbejdżanie

Język azerbejdżański[1][2][3][4], także: język azerski (azer. Azərbaycan dili, Azərbaycan Türkcəsi / ترکی آذربایجانی) – język należący do grupy języków turkijskich, używany głównie w Azerbejdżanie, północno-zachodnim Iranie, we wschodniej Turcji, a także w Gruzji, Armenii, Kazachstanie oraz na obszarze Federacji Rosyjskiej.

Azərbaycan dili
آذربايجان ديلی
Obszar

Azerbejdżan, Iran, Gruzja, Rosja i inne

Liczba mówiących

32 miliony

Pismo/alfabet

arabskie, łacińskie, kiedyś cyrylica

Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy Azerbejdżan
Kody języka
Kod ISO 639-1 az
Kod ISO 639-2 aze
Kod ISO 639-3 aze
IETF az
Glottolog azer1255
Ethnologue aze
GOST 7.75–97 азе 025
WALS aze
SIL aze
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku azerbejdżańskim
Wikipedia w języku południowoazerbejdżańskim
Słownik języka azerbejdżańskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Obszar zamieszkiwany przez ludność posługującą się językiem azerbejdżańskim.

Wyróżnia się dwie odmiany języka azerbejdżańskiego: północnoazerbejdżańską i południowoazerbejdżańską. Powstanie obu tych odmian wiąże się z odmiennymi losami politycznymi ludności azerskiej, zamieszkującej dawny ZSRR oraz północny Iran.

Odmiana północna przez długi czas (od 1828 r.) znajdowała się pod silnym wpływem języka rosyjskiego, jako języka urzędowego Cesarstwa Rosyjskiego, a później ZSRR (w latach 1934–1992 był nawet zapisywany cyrylicą), natomiast odmiana południowa ulegała wpływom języka perskiego, zawiera więcej zapożyczeń perskich i arabskich, a do jej zapisu stosuje się pismo arabskie.

Różnice między obiema odmianami języka azerbejdżańskiego, choć znaczne, nie uniemożliwiają porozumiewania się między przedstawicielami obydwu tych grup.

AlfabetyEdytuj

Osobny artykuł: Alfabet azerbejdżański.

Język azerbejdżański aż do lat 20. XX w. był zapisywany alfabetem arabskim. W 1922 r. wprowadzono jako obowiązujący zmodyfikowany alfabet łaciński, przyjęty w późniejszym czasie przez większość zamieszkujących Kaukaz ludów, kształtujących dopiero swoje piśmiennictwo. Stworzony na potrzeby języka azerbejdżańskiego alfabet został w 1928 r. przejęty z pewnymi modyfikacjami dla zapisywania języka tureckiego.

W Azerbejdżanie natomiast, łacinkę wycofano już w 1938 r. zastępując ją cyrylicą, opartą na rosyjskiej. Azerbejdżańska cyrylica pozostawała w użyciu jako jedyny oficjalny alfabet do 1992 r., kiedy to m.in. dzięki działalności prezydenta Əbülfəza Elçibəya podjęto projekt ponownego wprowadzenia alfabetu łacińskiego. Proces przechodzenia na łacinkę trwał ponad dziesięć lat, ponieważ aż do 1 stycznia 2003 r. w użyciu były dopuszczone obydwa alfabety. Cyrylica jest oficjalnie używana w Republice Dagestanu (Rosja), w której język azerbejdżański jest jednym z 14 języków oficjalnych.

Azerowie zamieszkujący północno-zachodni Iran (tzw. Azerbejdżan Irański) posługują się alfabetem arabskim dla zapisywania swojego języka, jednak pisownia nie jest standaryzowana.

Arabski Cyrylica Łaciński Wymowa IPA
А а A a ɑː
Б б B b b
Ҹ ҹ C c ʤ
چ Ч ч Ç ç ʧ
Д д D d d
Е е E e ɛ
ع Ә ә Ə ə æ
Ф ф F f f
گ Ҝ ҝ G g ɡʲ
Ғ ғ Ğ ğ ɣ
ﺡ, ﻩ Һ һ H h h
Х х X x x
ی Ы ы I ı ɯ
ی И и İ i ɪ
ژ Ж ж J j ʒ
ک К к K k k
Г г Q q ɡ
Л л L l l
М м M m m
Н н N n n
О о O o ɔ
Ө ө Ö ö œ
پ П п P p p
Р р R r r
ﺙ, ﺱ, ﺹ С с S s s
Ш ш Ş ş ʃ
ﺕ, ﻁ Т т T t t
У у U u u
Ү ү Ü ü y
В в V v v
ی Ј ј Y y j
ﺫ, ﺯ, ﺽ, ﻅ З з Z z z

LiczebnikiEdytuj

Cyfra Liczebnik główny Liczebnik porządkowy
0 sıfır (brak)
1 bir birinci
2 iki ikinci
3 üç üçüncü
4 dörd dördüncü
5 beş beşinci
6 altı altıncı
7 yeddi yeddinci
8 səkkiz sekkizinci
9 doqquz doqquzuncu
10 on onuncu

PrzypisyEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj