Język indonezyjski

język urzędowy Indonezji

Język indonezyjski (indonez. bahasa Indonesia) – język z rodziny austronezyjskiej, od 1949 r. objęty statusem języka urzędowego w Indonezji. W Indonezji posługuje się nim 197,7 mln osób, z czego dla 42,8 mln jest to język ojczysty[1]. Większość mieszkańców Indonezji, władających językiem indonezyjskim, operuje również jednym z siedmiuset języków lokalnych, takich jak: jawajski, sundajski i balijski[2]. W Indonezji język indonezyjski spełnia wszelkie funkcje języka państwowego – jest językiem komunikacji urzędowej, powstaje w nim literatura oraz większość tekstów oficjalnych[3]. Jest używany jako lingua franca wśród różnych grup etnolingwistycznych[3].

bahasa Indonesia
Obszar Indonezja, Timor Wschodni, Malezja i inne
Liczba mówiących 43[1] mln (język ojczysty)
156 mln[1] (język wyuczony)
Pismo/alfabet łacińskie
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy  Indonezja
Organ regulujący Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa
Ethnologue 1 narodowy
Kody języka
ISO 639-1 id
ISO 639-2 ind
Kod ISO 639-3 ind
IETF id
Glottolog indo1316
Ethnologue ind
GOST 7.75–97 инд 210
WALS ind, inj
SIL INZ
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku indonezyjskim
Słownik języka indonezyjskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Literacki język indonezyjski jest zbliżony do form języka malajskiego funkcjonujących w Malezji, Singapurze i Brunei[4], odróżnia się zaś szerszym zakresem wpływów o podłożu niderlandzkim[5] i jawajskim[6]. Różnice są widoczne na płaszczyźnie słownictwa, wymowy i łączliwości morfologicznej[7]. Sytuacja lingwistyczna komplikuje się w przypadku form potocznych i regionalnych, które wykazują silne zróżnicowanie wewnętrzne, swoją powagą przekraczające poziom różnic między standardami narodowymi[7][4].

Z punktu widzenia typologii język indonezyjski wykazuje charakter aglutynacyjny, przy czym w odmianach potocznych pojawiają się cechy izolujące[3]. Akcent pada zwykle na drugą sylabę od końca, a w zdaniu panuje szyk SVO (podmiot orzeczenie dopełnienie)[8]. Do jego zapisu służy podstawowy alfabet łaciński, składający się z 26 liter[9].

Status i użycieEdytuj

Indonezja charakteryzuje się złożoną sytuacją językową, polegającą na współistnieniu licznych grup etnicznych i języków regionalnych[5]. Język malajski (pod nazwą „język indonezyjski”) został półoficjalnie ogłoszony językiem narodowym 28 października 1928 w Dżakarcie, kiedy doszło do złożenia Przysięgi Młodzieży[5][10]. Deklaracja ta została sformalizowana w konstytucji z 1945 r.[10] Język malajski pomyślnie zadomowił się jako język urzędowy, a nazwę „język malajski” stopniowo wyparło określenie „język indonezyjski”. Język indonezyjski stał się językiem oświaty i mediów masowych, ostatecznie zyskując pierwszeństwo przed innymi istotnymi językami archipelagu, takimi jak jawajski i sundajski[5].

Motywacją dla przyjęcia języka malajskiego jako języka narodowego było jego szerokie upowszechnienie w roli lingua franca (języka wehikularnego) na terenie całego archipelagu[5], sięgające setek lat wstecz[10]. Malajski nie był przy tym językiem żadnej uprzywilejowanej grupy, ani językiem ojczystym dominującego ludu, co miało sprzyjać zaadoptowaniu go jako języka narodowego[10][11]. Pokutowało także przekonanie, że język malajski, jako język egalitarny, będzie stosunkowo łatwy do przyswojenia[10]. Brak w nim bowiem hierarchicznych poziomów mowy, typowych dla języków indonezyjskich[10].

 
Znak w języku indonezyjskim

W 2010 r. języka indonezyjskiego jako języka ojczystego używało 42,8 milionów ludzi[1], a jako języka wyuczonego – 154,9 milionów[1]. W sumie liczba osób znających język indonezyjski w Indonezji wynosi 197,7[1] miliona. Indonezyjski jest używany najczęściej jako język ojczysty w miastach Indonezji, natomiast jako język wyuczony – na terenach wiejskich, gdzie ludność posługuje się jednym z siedmiuset języków regionalnych[2]. Kształcenie, niemal wszystkie państwowe transmisje medialne i inne formy komunikacji oficjalnej, są prowadzone w języku indonezyjskim. Języki regionalne służą natomiast jako nieformalne dopełnienia oficjalnego języka indonezyjskiego, choć bywają także stosowane w różnych rejestrach[10]. W sytuacji współistnienia różnych form języka malajskiego tworzy się kontinuum, na którego jednym krańcu znajduje się lokalny dialekt, na drugim zaś standard indonezyjski[10].

W Timorze Wschodnim język indonezyjski ma status języka roboczego[12][13].

TerminologiaEdytuj

Termin „język indonezyjski” określa formy języka malajskiego używane na terytorium Indonezji, tj. język standardowy[14] (oparty na dialekcie johor-riau[15][16]), a w szerszym ujęciu także zróżnicowane dialekty regionalne, które wykształciły się na terenie archipelagu[4]. Standardowy indonezyjski funkcjonuje przede wszystkim w komunikacji formalnej[3], odgrywając rolę odmiany wysokiej w lokalnej dyglosji[14]. Nie jest przyswajany jako pierwszy język, a wszyscy jego użytkownicy są przynajmniej bidialektalni lub dwujęzyczni[3]. Jego znajomość nabywa się za pośrednictwem telewizji i systemu oświaty[3]. W komunikacji codziennej dominują natomiast potoczne formy języka indonezyjskiego, pozbawione oficjalnej standaryzacji[14]. Większość tych form ma charakter ściśle lokalny[14], lecz w dużych miastach na popularności zyskuje potoczny dialekt dżakarcki, głównie przez wpływ mediów[17]. Wkracza także do domen zdominowanych dawniej przez język literacki[3].

Język indonezyjski nie jest tożsamy z językiem malezyjskim, ale na poziomie form standardowych oba języki dają się klasyfikować jako warianty jednej mowy[7]. Zgodnie z tym ujęciem można mówić o języku malajskim jako o tzw. języku policentrycznym, z dwoma podstawowymi wariantami: malezyjskim i indonezyjskim[18].

Specyfika językowaEdytuj

W popularnym obiegu bywa spotykane przeświadczenie, jakoby język indonezyjski był „uproszczony” i szczególnie łatwy do nauczenia[19][11][20]. Wynika to z faktu, że indonezyjski jest językiem izolującym, w ograniczonym stopniu wykorzystującym fleksję[11]. Pozbawiony jest szeregu kategorii gramatycznych typowych dla języków europejskich[20]. Z drugiej strony język ten dysponuje złożonym systemem derywacyjnym, wykorzystuje także zjawisko reduplikacji i wyraża stronę czasownika przy użyciu morfologii[11]. Poważnym źródłem trudności może być dyglosja w praktyce komunikacyjnej, polegająca na istnieniu wyraźnego rozdziału między dialektem literackim a mówionymi formami języka[21]. Potoczne warianty języka indonezyjskiego funkcjonują bowiem w oparciu o zasady gramatyczne i materiały leksykalne znacznie odmienne od uznanych norm literackich. Jak stwierdza lingwista Amran Halim, formy te są odrębne w takim stopniu, że nie sposób byłoby je poddać analizie przy użyciu ujednoliconego podejścia[22][23].

FonetykaEdytuj

Samogłoski
przednie centralne tylne
przymknięte iː uː
półprzymknięte e ə o
otwarte a

W języku indonezyjskim występują także dwugłoski /ai/, /au/ i /oi/. W sylabach zamkniętych, tak jak w wyrazie air „woda”, dwie samogłoski są wymawiane oddzielnie.

Spółgłoski
wargowe zębowe zadziąsłowe podniebienne miękko-
podniebienne
krtaniowe
zwarte
nosowe
m n
ɲ ŋ  
zwarte
ustne
p b t d     k g ʔ
zwarto-
szczelinowe
    ʧ ʤ      
szczelinowe (f) s (z) (ʃ)   (x) h
półotwarte w l r   j    

Spółgłoski w nawiasach występują tylko w zapożyczeniach.

SłownictwoEdytuj

W języku indonezyjskim funkcjonują liczne zapożyczenia z innych języków, m.in. z sanskrytu, arabskiego, perskiego, niderlandzkiego i jawajskiego[5]. Najwięcej obcego słownictwa zaczerpnięto z języka niderlandzkiego (3280)[24].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f Penduduk Indonesia Hasil Sensus Penduduk 2010 (Result of Indonesia Population Census 2010), „Badan Pusat Statistik”, 28 marca 2013, s. 421, 427, ISSN 2302-8513 (indonez.).
  2. a b Hammam Riza, Resources Report on Languages of Indonesia, 2008 [zarchiwizowane z adresu 2020-03-18] (ang.).
  3. a b c d e f g Uri Tadmor, Grammatical borrowing in Indonesian, [w:] Yaron Matras, Jeanette Sakel (red.), Grammatical Borrowing in Cross-Linguistic Perspective, Walter de Gruyter, 2008, s. 301, 308, ISBN 978-3-11-019919-2 (ang.).
  4. a b c Uri Tadmor, Malay-Indonesian, [w:] Bernard Comrie (red.), The World's Major Languages, Routledge, 2009, s. 791–818, ISBN 978-1-134-26156-7 (ang.).
  5. a b c d e f Jozef Genzor: Jazyky sveta: história a súčasnosť. Wyd. 1. Bratysława: 2015, s. 405–406. ISBN 978-80-8145-114-0. OCLC 950004358. (słow.)
  6. Stephen A. Wurm, Peter Mühlhäusler, Darrell T. Tryon, Atlas of Languages of Intercultural Communication in the Pacific, Asia, and the Americas: Vol I: Maps. Vol II: Texts, Walter de Gruyter, 2011, ISBN 978-3-11-081972-4 (ang.).
  7. a b c Alexander Adelaar, Dialects of Malay/Indonesian, [w:] Charles Boberg, John Nerbonne, Dominic Watt (red.), The Handbook of Dialectology, John Wiley & Sons, 2018, s. 571–579, ISBN 978-1-118-82759-8 (ang.).
  8. Przemysław Wiatrowski, „Wilk w owczej skórze”, czyli „serigala berbulu domba”. Uwagi o genezie wybranych polskich i indonezyjskich jednostek frazeologicznych., [w:] Gabriela Dziamska-Lenart, Jarosław Liberek (red.), Perspektywy współczesnej frazeologii polskiej. Geneza dawnych i nowych frazeologizmów polskich, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2016, s. 190.
  9. Linda Hibbs, A Basic Introduction to the Indonesian Language, [w:] Indonesian Picture Dictionary: Learn 1,500 Indonesian Words and Expressions (Ideal for IB Exam Prep; Includes Online Audio), Tuttle Publishing, 2020, ISBN 978-1-4629-2005-1 (ang.).
  10. a b c d e f g h Klarijn Loven, Watching Si Doel: Television, Language and Identity in Contemporary Indonesia, BRILL, 2008, s. 259–261, ISBN 978-90-04-25391-9 (ang.).
  11. a b c d Carol Genetti, How Languages Work: An Introduction to Language and Linguistics, Cambridge University Press, 2018, s. 582, 586, ISBN 978-1-108-47014-8 (ang.).
  12. Prosiding Kongres Antarabangsa Bahasa dan Budaya, Dewan Bahasa dan Pustaka Brunei, Kementerian Kebudayaan, Belia dan Sukan, 2011, s. 123–124, ISBN 978-99917-0-808-9 (malajski).
  13. East Timor Languages, easttimorgovernment.com [dostęp 2020-02-15] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-04] (ang.).
  14. a b c d James Sneddon, Diglossia in Indonesian, „Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde”, 159 (4), 2003, s. 519–549, ISSN 0006-2294, JSTOR27868068 (ang.).
  15. James Sneddon, The Indonesian Language: Its History and Role in Modern Society, 2003, s. 69–70 (ang.).
  16. Kamus Saku Bahasa Indonesia, s. 272, PT Mizan Publika, ​ISBN 978-979-1227-83-4​, (indonez.).
  17. Bernadette Kushartanti, Hans Van de Velde, Martin Everaert, Children’s use of Bahasa Indonesia in Jakarta kindergartens, „Wacana, Journal of the Humanities of Indonesia”, 16 (1), 2015, s. 169, DOI10.17510/wjhi.v16i1.371, ISSN 2407-6899 (ang.).
  18. Peter Mühlhäusler, Linguistic Ecology: Language Change and Linguistic Imperialism in the Pacific Region, Routledge, 2002, s. 208, ISBN 978-1-134-93489-8 (ang.).
  19. Hugh Stretton, Australia Fair, UNSW Press, 2005, ISBN 978-0-86840-539-1 (ang.).
  20. a b Bambang Kaswanti Purwo, Constructing a new grammar of Indonesian: from expectation to reality, [w:] Eric Tagliacozzo (red.), Producing Indonesia: The State of the Field of Indonesian Studies, Cornell University Press, 2014, ISBN 978-1-5017-1897-7 (ang.).
  21. Anton Moeliono, Contact-induced language change in present-day Indonesian, [w:] Tom Dutton, Darrell T. Tryon, Language Contact and Change in the Austronesian World, Walter de Gruyter, 2010, ISBN 978-3-11-088309-1 (ang.).
  22. Amran Halim, Intonation in Relation to Syntax in Bahasa Indonesia, Djambatan, 1975, s. 9 (ang.).
  23. James N. Sneddon, Colloquial Jakartan Indonesian, Pacific Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, The Australian National University, 2006, s. 6, ISBN 978-0-85883-571-9 (ang.).
  24. Senarai kata serapan dalam bahasa Indonesia, wyd. 2, Dżakarta: Departemen Pendidikan dan Kebudayaan, 1996, ISBN 979-459-597-7, OCLC 68573597 (indonez.).