Otwórz menu główne

Języki Śródziemia

Jest to artykuł o charakterze zbiorczym, przedstawiający sztuczne języki ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia. Hasła przedstawione są w kolejności alfabetycznej.

AdûnaickiEdytuj

Język ludzi, używany przez mieszkańców Númenoru, którego wpływy pozostały w Westronie. Był poddany wpływom języków elfickich.

Osobny artykuł: adûnaic.

Czarna MowaEdytuj

Język stworzony przez Morgotha, następnie w nowszej wersji przez Saurona. W Czarnej Mowie została zawarta inskrypcja na Jedynym Pierścieniu.

Osobny artykuł: Czarna Mowa.

DoriathrinEdytuj

Był to język elfów, dialekt Sindarów z Doriathu, serca Beleriandu, uważany za najbardziej archaiczną ówczesną odmianę sindarinu. Był przeciwieństwem „współczesnego” dialektu falathrin, chociaż elfowie mówiący nimi mogli się bez problemu zrozumieć.

Doriathrin zachował wiele archaicznych słów i zwrotów, które zaniknęły w falathrinie, a były uznawane za bardziej szlachetne. Doriathrin, w przeciwieństwie do innych dialektów, pozostał bez wpływów quenyi, jednak po wyjeździe Túrina Turambara z Doriathu zaczął stopniowo zanikać. Doriathrin wyszedł z użycia wraz z końcem Pierwszej Ery, po zniszczeniu Beleriandu, chociaż w Númenorze zachowały się pisma w tym języku.

DrúedainickiEdytuj

Posługiwali się nim Drúedainowie (Dzicy Ludzie, Wosowie), zamieszkujący Las Drúadan. Język ten pochodził z Pierwszej Ery. Znane są tylko dwa jego słowa, Drûghu - Drúedainowie i gorgûn - ork.

IglishmêkEdytuj

Był to język migowy stworzony przez krasnoludów. W przeciwieństwie do języka mówionego (khuzdûl), iglishmêk był bardzo podatny na zmiany. Jeden z dwóch (oprócz Czarnej Mowy) sztucznych języków Śródziemia.

KhuzdûlEdytuj

Sekretny język krasnoludów, w pewnym stopniu wzorowany na językach semickich, czego skutkiem jest m.in. charakterystyczna alternacja w wyrazach zbudowanych w większości na trójspółgłoskowych rdzeniach.

Osobny artykuł: khuzdûl.

NandorinEdytuj

Język elfów, posługiwali się nim Nandorowie. Jako że był jednym z wielu języków Leśnych Elfów, nie grał takiej roli, jak sindarin.

Niektóre znane słowa: beorn – człowiek, kwenda – elf, Lindon, LindórinandLothlórien, UtumUdûn.

Pierwotny język elfickiEdytuj

Język, którym elfowie zaczęli mówić wkrótce po przebudzeniu nad jeziorem Cuiviénen, jeszcze przed znalezieniem ich przez Oromego.

Z pierwotnego języka elfickiego wykształciły się język wspólnoeldariński i wiele języków Avarich.

QuenyaEdytuj

Język elfów używany w Amanie, a w Śródziemiu przez Ñoldorów, ceremonialny język Númenoru. Najbardziej rozwinięty przez Tolkiena język mitologii Śródziemia. Opiera się na łacinie i języku fińskim.

Osobny artykuł: quenya.

RohirrickiEdytuj

Język ludzi, mieszkańców Rohanu. Jego słowa w powieściach zastąpione zostały przez Tolkiena słowami z języka staroangielskiego (jako że jego pokrewieństwo ze Wspólną Mową odpowiadało pokrewieństwu staroangielskiego i współczesnego angielskiego). Istnieje jednak kilka słów stworzonych przez autora.

SindarinEdytuj

Język elfów powiązany z quenyą, wzorowany na języku walijskim. Używany był przez Sindarów.

Osobny artykuł: sindarin.

TaliskaEdytuj

Pierwotnie, we wstępnej fazie tworzenia Śródziemia (w latach 30. XX wieku), taliska był archaicznym językiem używanym przez ludzi w Pierwszej Erze i bezpośrednim przodkiem języka adûnaickiego. Znane jest tylko kilka jego słów, jak bar – człowiek, bor – kamień, czy hala – straż.

W późniejszych materiałach Tolkiena przodkami adûnaiku są języki Pierwszego i Trzeciego Rodu Edainów.

TelerinEdytuj

Język elfów używany przez szczep Telerich, blisko spokrewniony z quenyą.

ValarinEdytuj

Język Valarów i Majarów. Jako istoty duchowe mogli porozumiewać się telepatycznie, jednak ich zejście na i ucieleśnienie wymagało od nich również przyjęcia cech istot wcielonych, takich jak stworzenie własnego języka.

Język Valarów był dla elfów nieprzyjemny (m.in. zawierał wiele dźwięków obcych elfom), jednak w quenyi istnieją zapożyczenia z tego języka – np. Ezellohar (Zielony Kurhan – val. Ezellôchâr), Máhanaxar (Krąg przeznaczenia – val. Mâchananaškad), oraz imiona Valarów: Manwë (Mânawenûz), Aulë (Aȝûlêz), Tulkas (Tulukastâz), Oromë (Arômez), Ulmo (Ulubôz).

Język ten powstał jako pierwszy w obszarze Ardy, nie jest w związku z tym związany z żadnym z jej późniejszych języków, z wyjątkiem pojedynczych, zapożyczonych słów w quenyi czy adûnaickim (słowo iniðil oznaczające lilię lub duży pojedynczy kwiat, w adûnaicu występuje jako Inzil i oznacza kwiat – prawdopodobnie przeszło ono do tego języka przez elfów kontaktujących się z Númenorejczykami). W Czarnej Mowie występuje słowo nazg, prawdopodobnie z valaryjskiego nashkâd (Melkor był Valarem, a Sauron Majarem, znali więc valarin).

Pierwotna koncepcja Tolkiena zakładała, że wszystkie języki elfów pochodzą od języka Oromëan – Valarinu, którego elfowie próbowali się nauczyć od Oromëgo nad Cuiviénen (Valarin dzielił się na Oromëan – przodek języków elfickich, Aulëan – przodek języka Krasnoludów i Melkian – przodek Czarnej Mowy). Koncepcja ta została jednak porzucona.

Przykładowe słowa valarińskie: Aþâraphelûn Amanaišal – Arda Nieskażona, Aþâraphelûn Dušamanûðân – Arda Skażona, ayanûzAinur, Dâhan-igwiš-telgûnTaniquetil, mirubhôzê – qya. miruvor, FanaikelûþKsiężyc, IbrîniðilpathânezelTelperion, TulukhedelgorûsLaurelin, uruš – ogień.

WestronEdytuj

Język ludzi, w Trzeciej Erze posługiwała się nim większość mieszkańców Śródziemia. Jako ojczysty język był używany w Arnorze i Gondorze, a później także w Shire. Jego oryginalne nazwy to Adûni oraz Sôval Phârë; w sindarinie był nazywany Annúnaid i Falathren.

Westron wywodził się z języka adûnaickiego. Znanych jest niewiele słów w Westronie, ponieważ język, którym posługiwały się postacie w książkach Tolkiena, przedstawiony został jako język angielski.

Westron nazywany był także Wspólną Mową.

Linki zewnętrzneEdytuj