Otwórz menu główne

Języki fleksyjnejęzyki syntetyczne cechujące się rozbudowaną strukturą morfologiczną, w której jednostki językowe służą jako środki wyrażające relacje syntaktyczne. Podstawową właściwością formotwórczą jest fleksja, czyli binarne tworzenie form gramatycznych z podstawy morfologicznej i przypisanego formantu[1].

Języki fleksyjne od aglutynacyjnych odróżnia rozciągłość informacji przekazywanych w pojedynczym wykładniku gramatycznym. W językach aglutynacyjnych pojedynczy wykładnik ma charakter monofunkcyjny, tzn. zawiera tylko jedną informację gramatyczną; w językach fleksyjnych zaś powszechna jest polifunkcyjność formantów, tj. tendencja do kumulowania różnych informacji w obrębie jednego afiksu. Np. liczbę mnogą węgierskiego wyrazu haz (dom) urabia się za pomocą formantu -ak, dopełniacz jest natomiast – zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej – wyrażany za pomocą formantu -bol. Kontrastuje to z językiem słowackim (przykładem języka fleksyjnego), w którym końcówka -ov, nierozkładalna morfologicznie, zawiera w sobie dwie funkcje, wyrażając jednocześnie przypadek i liczbę[2].

Dla języków fleksyjnych charakterystyczne są wariacje wewnątrz podstawy lub na poziomie szwu morfologicznego; formant słowotwórczy również wykazuje zmienność: występuje także formant zerowy[1]. Na przykład biernik liczby pojedynczej w języku słowackim może być wyrażany za pomocą różnych morfemów: chlapc – a, žen – u, dom – 0, natomiast w języku węgierskim mamy do czynienia z jednolitą formą: fiú – t, nő – t, ház – at (w tym przypadku zachodzi jedynie wokalizacja)[2]. Mogą się także pojawić takie zjawiska, jak homonimia i polisemia formantów gramatycznych[1].

Nie jest znany czysty język fleksyjny[1]. Języki klasyfikowane jako fleksyjne mogą jednocześnie wykazywać cechy izolujące czy też aglutynacyjne[3].

Typowym przykładem języka fleksyjnego jest łacina[1]. Charakter fleksyjny wykazuje również rosyjski, niemiecki[3] czy też rekonstruowany praindoeuropejski.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Mistrík 1993 ↓, s. 138.
  2. a b Dolník 1999 ↓, s. 99–103.
  3. a b Bentz 2018 ↓, s. 104.

BibliografiaEdytuj

  • Jozef Mistrík, Encyklopédia jazykovedy, wyd. 1, Bratysława: Obzor, 1993, ISBN 80-215-0250-9, OCLC 29200758 (słow.).
  • Juraj Dolník, Základy lingvistiky, wyd. 1, Bratysława: Stimul, 1999, ISBN 80-85697-95-5, OCLC 43470637 (słow.).
  • Christian Bentz, Adaptive Languages: An Information-Theoretic Account of Linguistic Diversity, Walter de Gruyter GmbH & Co KG, 2018, ISBN 978-3-11-055777-0 (ang.).