Otwórz menu główne

Języki saamskie

(Przekierowano z Języki lapońskie)
Rozmieszczenie języków saamskich: 1.południowosaamski, 2. ume, 3. pite, 4. lule, 5. północnosaamski, 6. skolt, 7. inari, 8. kildin, 9. ter. Obszar ciemniejszy oznacza gminy, w których języki saamskie są językami urzędowymi.

Języki saamskie[1] (jęz. saami, też: lapońskie[2]) – grupa języków ugrofińskich (rodzina uralska), różniących się jednak dość znacznie od pozostałych języków ugrofińskich i nie zaliczanych do żadnego z trzech głównych zespołów językowych tj. bałtycko-fińskiego, permskiego ani wołżańskiego[2]. Posługuje się nimi ok. 35 tys. Saamów, zamieszkujących Laponię na dalekiej północy Skandynawii. Pozostałe około 100 tys. Lapończyków mówi językami urzędowymi krajów, w których mieszkają. Poza językiem północnosaamskim, wszystkie języki saamskie są zagrożone wymarciem.

W Norwegii, Szwecji i Finlandii języki saamskie mają status regionalnych języków urzędowych.

Języki te są podobne do fińskiego, ale przypuszcza się, że pierwotnie Saamowie mogli mieć swój własny język. Dopiero długie sąsiedztwo ludów ugrofińskich, które górowały nad nimi poziomem kultury materialnej i społecznej, wywarło wpływ na języki tego ludu. Piśmiennictwo w tych językach istnieje od XVII w. Języki saamskie zachodnie w Norwegii, Szwecji i części Finlandii zapisywane są alfabetem łacińskim, a saamskie wschodnie w Rosji i częściowo w Finlandii – grażdanką.

KlasyfikacjaEdytuj

Podane liczby oznaczają liczbę aktywnych użytkowników języka.

Klasyfikacja podana za Saami Linguistics, która jednak nie obejmuje wymarłego języka kemi.

PiśmiennictwoEdytuj

Pierwsze utwory napisane w językach saamskich (pochodzące z XVIII w.[2]) były drukami religijnymi: przekład Biblii, katechizm, modlitewniki, zbiory pieśni, kalendarze i abecadła. Ilość wydawnictw tego typu była bardzo duża. Obecnie książki i gazety saamskie ukazują się w dwóch językach literackich: w języku północnosaamskim w Norwegii i Szwecji oraz w języku inari w Finlandii[5]. Oprócz podręczników i gazet istnieje samodzielna literatura saamska.

PrzypisyEdytuj

  1. Katarzyna Wojan. O etymologii etnonimiki Saamów/Lapończyków w świetle europejskiej historiografi i. „Studia Scandinavica”. 1(21)/2017. s. 81. 
  2. a b c d e Wielka Encyklopedia Powszechna PWN. T. 6: Kont–Mam. Warszawa: PWN, 1965, s. 388.
  3. a b c d e f g h M. Paul Lewis: Ethnologue: Languages of the World. Wyd. 16. Dallas, Tex.: SIL International, 2009. (ang.) (jęz. południowolapońskipitelulepółnocnolapońskiskoltinarikildinakkala).
  4. a b c Lisa Karpowa: The 5 Smallest Languages of the World (ang.). 18.02.2010. [dostęp 2011-10-31].
  5. Péter Hajdú: Narody i języki uralskie. Warszawa: PWN, 1971. Oryginał: Finnugar népek és nyelvek. Budapest: 1962.

BibliografiaEdytuj

  • Ida Toivonen, Diane Carlita Nelson: Saami Linguistics. Amsterdam ; Philadelphia: John Benjamins Pub., 2007. ISBN 978-90-272-4803-9.

Linki zewnętrzneEdytuj